कृतार्थाः सुभृता ये हि कृत्यकाले ह्युपस्थिते। अनवेक्ष्य कृतं पापा विकुर्वन्त्यनवस्थिताः
जे लोक चांगलं वागवलं गेल्यावर, योग्य वेळी उपकार विसरून चुकीचं वागतात, ते अस्थिर असतात आणि पाप करतात.
राजकिल्बिषिणां तेषां भर्तृपिण्डापहारिणाम्। नैवायं न परो लोको विद्यते पापकर्मणाम्
राजाच्या पापात गुंतलेले आणि मालकाच्या अन्नावर जगणारे जे वाईट कर्म करणारे असतात, त्यांना ना हा जन्म मिळतो, ना पुढचा.
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामर्थे योत्स्यामि ते सुतैः । बलं च शक्तिं चास्थाय न वै त्वय्यनृतं वदे
धृतराष्ट्राच्या मुलांसाठी मी तुझ्या मुलांशी लढणार आहे, माझ्या शक्तीवर आणि सामर्थ्यावर विश्वास ठेवून; मी तुला खोटं बोलत नाही.
आनृशंस्यमथो वृत्तं रक्षन्सत्पुरुषोचितम्। अतोऽर्थकरमप्येतन्न करोम्यद्य ते वचः
दयाळूपणा आणि सज्जनांना शोभणारं वर्तन सांभाळत, मी आज तुझं म्हणणं मान्य करणार नाही, जरी त्यातून मला काही लाभ झाला तरी.
न च तेऽयं समारम्भो मयि मोघो भविष्यति। वध्यान्विषह्यान्संग्रामे न हनिष्यामि ते सुतान्
तरीही, माझ्याबद्दल तुझा हा प्रयत्न व्यर्थ जाणार नाही; युद्धात मी तुझे मुलं, ज्या मारता येऊ शकतात किंवा जिंकता येऊ शकतात, त्यांना मारणार नाही.
युधिष्ठिरं च भीमं च यमौ चैवार्जुनादृते । अर्जुनेन समं युद्धमपि यौधिष्ठिरे बले
अर्जुनाव्यतिरिक्त मी युद्धिष्ठिर, भीम किंवा दोन्ही जुडवा भावांशी, ते माझ्याएवढ्या बळाने आले तरी, लढणार नाही.
अर्जुनं हि निहत्याजौ संप्राप्तं स्यात्फलं मया। यशसा चापि युज्येयं निहतः सव्यसाचिना
कारण, युद्धात अर्जुनाचा वध केल्यावर मला माझं ध्येय मिळेल; किंवा सव्यसाचीने मी मारला गेलो, तरी मला कीर्ती मिळेल.
न ते जातु नशिष्यन्ति पुत्राः पञ्च यशस्विनि । निरर्जुनाः सकर्णा वा सार्जुना वा हते मयि
हे यशस्विनी, तुझे पाचही पुत्र कधीच नष्ट होणार नाहीत—माझा अर्जुनाने वध झाला, किंवा कर्णासोबत, किंवा अर्जुनाशिवाय मी मारला गेलो, तरीही.
इति कर्णवचः श्रुत्वा कुन्ती दुःखात्प्रवेषती । उवाच पुत्रमाश्लिष्य कर्णं धैर्यादकम्पनम्
कर्णाची ही वचने ऐकून कुंती दुःखाने भरून गेली, तिने धैर्याने स्वतःला सावरत आपल्या मुलाला, कर्णाला, मिठी मारून बोलली.
एवं वै भाव्यमेतेन क्षयं यास्यन्ति कौरवाः । यथा त्वं भाषसे कर्ण दैवं तु बलवत्तरम्
खरंच, जसं तू म्हणतोस तसंच होईल आणि कौरवांचा नाश होईल; पण कर्णा, दैव हे प्रयत्नापेक्षा बलवान असतं.
त्वया चतुर्णां भ्रातॄणामभयं शत्रुकर्शन । दत्तं तत्प्रतिजानीहि सङ्गरप्रतिमोचनम्
शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या, तू चार भावांना सुरक्षितता दिलीस, हे वचन तू दिलं होतंस, त्यांना युद्धातून सोडवण्याचं ते वचन पाळ.
अनामयं स्वस्ति चेति पृथाथो कर्णमब्रवीत् । तां कर्णोऽभ्यवदत्प्रीतस्ततस्तौ जग्मतुः पृथक्
कुंतीने कर्णाला म्हणाली, 'तुला सुख आणि कल्याण लाभो.' कर्ण आनंदाने तिला उत्तर दिलं. त्यानंतर दोघे वेगळ्या दिशेने निघून गेले.
आगम्य हास्तिनपुरादुपप्लाव्यमरिन्दमः । पाण्डवानां यथावृत्तं केशवः सर्वमुक्तवान्
हस्तिनापूरहून उपप्लव्याला आलेल्या केशवाने, पांडवांना सगळं घडलं तसंच सांगितलं.
संभाष्य सुचिरं कालं मन्त्रयित्वा पुनः पुनः । स्वमेव भवनं शौरिर्विश्रमार्थं जगाम ह
बराच वेळ चर्चा करून, पुन्हा पुन्हा सल्ला घेतल्यावर, शूरवंशीय कृष्ण स्वतःच्या निवासस्थानी विश्रांतीसाठी गेला.
विसृज्य सर्वान्नृपतीन्विराटप्रमुखांस्तदा। पाण्डवा भ्रातरः पञ्च भानावस्तंगते सति
त्या वेळी, विराटासह सर्व राजांना निरोप दिल्यावर, पाचही पांडव भाऊ, सूर्य मावळल्यावर,
सन्ध्यामुपास्य ध्यायन्तस्तमेव गतमानसाः। आनाय्य कृष्णं दाशार्हं पुनर्मन्त्रममन्त्रयन्
संध्याकाळची पूजा करून, मनाने ध्यानात मग्न झालेले पांडव, दाशार्ह कृष्णाला बोलावून, पुन्हा त्याच्याशी सल्लामसलत करू लागले.
त्वया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः। किमुक्तः पुण्डरीकाक्ष तन्नः शंसितुमर्हसि
तू नागपुरात जाऊन, सभेत धृतराष्ट्रपुत्राने तुला काय सांगितलं, कमळनयन? ते आम्हाला सांग.
मया नागपुरं गत्वा सभायां धृतराष्ट्रजः। तथ्यं पथ्यं हितं चोक्तो न च गृह्णाति दुर्मतिः
मी नागपुरात जाऊन, सभेत धृतराष्ट्रपुत्राला सत्य, हितकारक आणि योग्य असे बोललो, पण त्या दुष्ट बुद्धीच्या माणसाने ते मान्य केलं नाही.
तस्मिन्नुत्पथमापन्ने कुरुवृद्धः पितामहः। किमुक्तवान्हृषीकेश दुर्योधनममर्षणम्
तो चुकीच्या मार्गावर गेल्यावर, कुरुवंशातील वृद्ध, पितामहाने, हे हृषीकेश, अपमान सहन न करणाऱ्या दुर्योधनाला काय सांगितलं?
आचार्यो वा महाभाग भारद्वाजः किमब्रवीत्। पितरौ धृतराष्ट्रस्तं गान्धारी वा किमब्रवीत्
की, पूज्य आचार्य भारद्वाज यांनी काय सांगितलं? आपले वडील धृतराष्ट्र किंवा गांधारी यांनी त्याला काय सांगितलं?
पिता यवीयानस्माकं क्षत्ता धर्मविदां वरः। पुत्रशोकाभिसन्तप्तः किमाह धृतराष्ट्रजम्
आपला धाकटा वडील, धर्मज्ञ विदुर, आपल्या मुलांच्या दुःखाने जळत असताना, त्याने धृतराष्ट्रपुत्राला काय सांगितलं?
किंच सर्वे नृपतयः सभायां ये समासते। उक्तवन्तो यथातत्त्वं तद्ब्रूहि त्वं जनार्दन
आणि सभेत जमलेल्या सर्व राजांनी खरं काय बोललं? जनार्दना, तेही तू आम्हाला सांग.
उक्तवान्हि भवान्सर्वं वचनं कुरुमुख्ययोः। धार्तराष्ट्रस्य तेषां हि वचनं कुरुसंसदि
कारण तूच कुरुवंशातील श्रेष्ठांची आणि धृतराष्ट्रपुत्राची सर्व वचने कुरु सभेत सांगितलीस.
कामलोभाभिभूतस्य मन्दस्य प्राज्ञमानिनः । अप्रियं हृदये मह्यं तन्न तिष्ठति केशव
वासना आणि लोभाने ग्रासलेला, मूर्ख असून स्वतःला शहाणा समजणारा जो कठोर बोलतो, त्याची ती अप्रिय वचने माझ्या मनात राहत नाहीत, केशवा.
तेषां वाक्यानि गोविन्द श्रोतुमिच्छाम्यहं विभो। यथा च नाभिपद्येत कालस्तात तथा कुरु। भवान्हि नो गतिः कृष्ण भवान्नाथो भवान्गुरुः
गोविंदा, मला त्यांची वचने ऐकायची आहेत. आणि तात, वेळ आपल्यावर ओढावू नये म्हणून तू तशीच कृती कर. कृष्णा, तूच आमचा आधार, रक्षक आणि गुरु आहेस.
श्रृणु राजन्यथा वाक्यमुक्तो राजा सुयोधनः। मध्ये कुरूणां राजेन्द्र सभायां तन्निबोध मे
राजा, सभेत कुरूंच्या मध्ये राजा सुयोधनाने काय बोललं, ते ऐक. माझं सांगणं लक्ष देऊन ऐक.
मया विश्राविते वाक्ये जहास धृतराष्ट्रजः । अथ भीष्मः सुसंक्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत्
मी माझं म्हणणं सांगितल्यावर, धृतराष्ट्रपुत्र हसला. मग भीष्म खूपच रागावून हे शब्द बोलला.
दुर्योधन निबोधेदं कुलार्थे यद्ब्रवीमि ते। तच्छ्रुत्वा राजशार्दूल स्वकुलस्य हितं कुरु
दुर्योधन, मी तुझ्या कुलाच्या भल्यासाठी जे सांगतो ते नीट ऐक. हे ऐकून, राजसिंहा, आपल्या घराण्याच्या हिताचं कर.
मम तात पिता राजञ्शन्तनुर्लोकविश्रुतः। तस्याहमेक एवासं पुत्रः पुत्रवतां वरः
राजा, माझे वडील शांतनू हे जगभर प्रसिद्ध होते. मीच त्यांचा एकुलता एक मुलगा होतो आणि मुलांसाठी आदर्श मानला जायचो.
तस्य बुद्धिः समुत्पन्ना द्वितीयः स्यात्कथं सुतः। एकपुत्रमपुत्रं वै प्रवदन्ति मनीषिणः
त्यांच्या मनात विचार आला, 'दुसरा मुलगा कसा होईल?' कारण ज्ञानी लोक म्हणतात, ज्याला एकच मुलगा असतो, त्याला मुलगा नाहीच असे समजतात.