ततः स्वरथामस्थाय जाम्बूनदविभूषितम्। महात्मा वै निववृते राधेयो दीनमानसः
मग महान आत्मा राधेय, मनाने खचलेला, आपल्या सोन्याने मढवलेल्या रथावर बसला आणि मागे वळला.
ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिः। पुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम्
यानंतर, केशव आणि सात्यकी दोघेही झपाट्याने निघाले; केशव वारंवार सारथ्याला, 'चाल, चाल' असं सांगत होता.
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान्गते। अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्निवाब्रवीत्
कृष्णाचा कुरूंना समेट करण्याचा प्रयत्न असफल झाला आणि तो पांडवांकडे गेला तेव्हा, विदुराने पृथेच्या जवळ जाऊन, दुःखी होऊन हळू आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
जानासि मे जीवपुत्री भावं नित्यमविग्रहे । क्रोशतो नच गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः
तू माझ्या मनाचा नेहमीचा, तुझ्या मुलांबद्दलचा, द्वेषरहित भाव जाणतेस; पण मी कितीही सांगितलं तरी, सुयोधन माझं ऐकत नाही.
उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः । भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैरपि
तो राजा चेदि, पांचाळ, केकय, भीम, अर्जुन, कृष्ण, युयुधान आणि यादव यांच्या मदतीने समर्थ झाला आहे.
उपप्लाव्ये निविष्टोऽपि धर्ममेव युधिष्ठिरः। काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद्बलवान्दुर्बलो यथा
उपप्लव्य येथे राहत असतानाही, युधिष्ठिर बलवान असूनही, आप्तांवरच्या प्रेमामुळे फक्त धर्माचाच विचार करतो, जसा एखादा दुर्बल माणूस करतो.
राजा तु धृतराष्ट्रोऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति। मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते
पण हा राजा धृतराष्ट्र वयाने मोठा असूनही थांबत नाही; मुलावरच्या मोहामुळे तो अधर्माच्या मार्गावर चालतो.
जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च। सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथो भेदः प्रपत्स्यते
जयद्रथ, कर्ण, दुःशासन आणि सौबल यांच्या वाईट बुद्धीमुळे त्यांच्यात फूट पडेल.
अधर्मेम हि धर्मिष्ठं ह्रियते राज्यमीदृशम्। येषां तेषामयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति
अधर्माने धर्मिष्ठांचं राज्य हिरावलं जातं; असं करणाऱ्यांना आणि त्यांच्या सोबत्यांना हेच फळ मिळणार.
क्रियमाणे बलाद्धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत्। असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः
कुरू बलपूर्वक अधर्म करत असताना कोणाचं मन जळणार नाही? केशव निष्फळ परतल्यावर पांडव आता उठतील.
ततः कुरूणामनयो भविता वीरनाशनः। चिन्तयन्न लभे निद्रामहःसु च निशासु च
मग कुरूंवर संकट येईल, वीरांचा नाश होईल; हे विचार करता मला दिवस-रात्र झोप लागत नाही.
श्रुत्वा तु कुन्ती तद्वाक्यमर्थकामेन भाषितम्। सा निःश्वसन्ती दुःखार्ता मनसा विममर्श ह
विदुराने कल्याणासाठी बोललेली ती वाक्यं ऐकून, कुंती दीर्घ श्वास घेत दुःखाने भरून मनात विचार करू लागली.
धिगस्त्वर्थं यत्कृतेयं सुमहाञ्ज्ञातिसंक्षयः। वर्त्स्यते सुहृदां चैव युद्धेऽस्मिन्वै पराभवः
काय उपयोग त्या लाभाचा, ज्यासाठी इतका मोठा आप्तांचा नाश होईल आणि या युद्धात मित्रांचा पराभव होईल?
पाण्डवाश्चेदिपञ्चाला यादवाश्च समागताः। भारतैः सह योत्स्यन्ति किं नु दुःखमतःपरम्
पांडव, चेदि, पांचाळ, यादव आणि भारतवंशीय एकत्र येऊन लढले, तर याहून मोठं दुःख काय असू शकतं?
पश्ये दोषं ध्रुवं युद्धे तथाऽयुद्धे पराभवम् । अधनस्य मृतं श्रेयो न हि ज्ञातिक्षयो जयः। इति मे चिन्तयन्त्या वै हृदि दुःखं प्रवर्तते
मला युद्धात निश्चित दोष दिसतो, आणि न लढता पराभव; गरीबासाठी नातेवाईकांचा नाश करून मिळवलेला विजयपेक्षा मृत्यूच चांगला. असं विचार करताना माझ्या हृदयात दुःख दाटून येतं.
पितामहः शान्तनव आचार्यश्च युधां पतिः। कर्णश्च धार्तराष्ट्रार्थं वर्धयन्ति भयं मम
शांतनूचा मुलगा भीष्म, गुरु द्रोण, युद्धाचा स्वामी आणि कर्ण—हे सगळे धृतराष्ट्राच्या मुलांसाठी माझं भय वाढवत आहेत.
नाचार्यः कामवाञ्शिष्यैद्रौणोयुद्ध्येत जातुचित्। पाण्डवेषु कथं हार्दं कुर्यान्न च पितामहः
कोणताही गुरु, ज्याला काहीही इच्छा नाही, किंवा द्रोणाचा मुलगा, कधीच आपल्या शिष्यांशी युद्ध करणार नाहीत; मग पितामह पांडवांविरोधात द्वेष कसा बाळगू शकेल?
अयं त्वेको वृथादृष्टिर्धार्तराष्ट्रस्य दुर्मतेः। मोहानुवर्ती सततं पापो द्वेष्टि च पाण्डवान्
पण हा एकटा कर्ण, दुर्योधनाच्या चुकीच्या मार्गदर्शनाखाली, नेहमीच मोह आणि दुष्टपणाचा पाठपुरावा करतो आणि पांडवांवर द्वेष ठेवतो.
महत्यनर्थे निर्बन्धी बलवांश्च विशेषतः। कर्णः सदा पाण्डवानां तन्मे दहति संप्रति
या मोठ्या संकटात कर्ण ठाम आहे आणि विशेषतः बलवान आहे; कर्ण नेहमीच पांडवांच्या विरोधात उभा राहतो—हे मला आतून जाळत आहे.
आशंसे त्वद्य कर्णस्य मनोऽहं पाण्डवान्प्रति । ग्रसादयितुमासाद्य दर्शयन्ती यथातथम्
आज मला वाटते की कर्णाचा मन पांडवांचा नाश करण्यावर ठाम आहे, संधी मिळताच तो आपला हेतू स्पष्टपणे दाखवेल.
तोषितो भगवान्यत्र दुर्वासा मे वरं ददौ । आह्वानं मन्त्रसंयुक्तं वसन्त्याः पितृवेश्मनि
एकदा येथे संतुष्ट झालेल्या दुर्वासांनी मला वर दिला होता—मंत्रांसह आह्वान करण्याचा, जेव्हा मी वडिलांच्या घरी राहत होते.
साहमन्तःपुरे राज्ञः कुन्तिभोजपुरस्कृता । चिन्तयन्ती बहुविधं हृदयेन विदूयता
राजाच्या अंतःपुरात, कुंतीभोजांनी सन्मानित केलेली मी, मनात अनेक विचार करत होते आणि माझे हृदय फारच अस्वस्थ होते.
बलाबलं च मन्त्राणां ब्राह्मणस्य च वाग्बलम् । स्त्रीभावाद्बालभावाच्च चिन्तयन्ती पुनः पुनः
त्या मंत्रांची ताकद व कमजोरी, ब्राह्मणाच्या वचनांची शक्ती, आणि मी स्त्री असून अजून लहान आहे हे सगळे मी पुन्हा पुन्हा मनात विचार करत होते.
धात्र्या विस्रब्धया गुप्ता सखीजनवृता तदा। दोषं परिहरन्ती च पितुश्चारित्र्यरक्षिणी
त्या वेळी विश्वासू धाय आणि मैत्रिणींच्या surrounded, मी कोणतीही चूक टाळली आणि वडिलांचा सन्मान जपला.
कथं नु सुकृतं मे स्यान्नापराधवती कथम्। भवेयमिति संचिन्त्य ब्राह्मणं तं नमस्य च
‘मी चांगले कसे करू शकते? माझ्याकडून काही चुकीचे घडू नये’ असे विचार करून, मी त्या ब्राह्मणाला वंदन केले.
कौतूहलात्तु तं लब्धा बालिश्यादाचरं तदा। कन्या सती देवमर्कमासादयमहं ततः
कौतुकापोटी आणि लहानपणामुळे मी ते कृत्य केले; कन्या असताना मी सूर्यदेवाचे आह्वान केले आणि ते तेथे प्रकट झाले.
योऽसौ कानीनगर्भो मे पुत्रवत्परिरक्षितः । कस्मान्न कुर्याद्वचनं पथ्यं भ्रातृहितं तथा
जो माझा विवाहपूर्व पुत्र आहे, ज्याला मी मुलासारखे जपले—तो आपल्या भावांसाठी योग्य आणि हिताचे वचन का पाळणार नाही?
इति कुन्ती विनिश्चित्य कार्यनिश्चयमुत्तमम् । कार्यार्थमभिनिश्चित्य ययौ भागीरथीं प्रति
अशा प्रकारे उत्तम कृत्याचा निर्धार करून, कुंतीने आपला हेतू ठरवून भागीरथीकडे प्रयाण केले.
आत्मजस्य ततस्तस्य घृणिनः सत्यसङ्गिनः । गङ्गातीरे पृथापश्यञ्जपस्थानमनुत्तमम्
गंगाच्या काठी कुंतीने आपल्या सत्यवचनी, दयाळू पुत्राला, जप करताना पाहिले.
प्राङ्मुखस्योर्ध्वबाहोः सा पर्यतिष्ठत पृष्ठतः। जप्यावसानं कार्यार्थं प्रतीक्षन्ती तपस्विनी
ती त्याच्या मागे उभी राहिली, तो पूर्वेकडे तोंड करून हात वर करून जप करत होता; ती आपला हेतू साध्य होईपर्यंत, त्या तपस्विनीप्रमाणे, प्रतीक्षा करत होती.