अधिरोहन्मया दृष्टः सह भ्रातृभिरच्युत ।। श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे वै शुक्लवाससः
अच्युत, मी स्वतःला माझ्या भावांसोबत वर चढताना पाहिलं; सर्वजण पांढऱ्या फेट्यांमध्ये आणि पांढऱ्या वस्त्रांत दिसले.
आसनानि च शुभ्राणि सर्वेषामुपलक्षये ।। तव चापि मया कृष्ण स्वप्नान्ते रुधिराविला
सर्वांसाठी शुभ्र आसने मी पाहिली, आणि स्वप्नाच्या शेवटी, कृष्णा, मी तुला रक्ताने माखलेलं पाहिलं.
आन्त्रेण पृथिवी दृष्टा परिक्षिप्ता जनार्दन ।। अस्थिसञ्चयमारूढश्चामितौजा यधिष्ठिरः
जनार्दन, मी पृथ्वीला आतड्यांनी वेढलेली पाहिली, आणि बलवान युधिष्ठिर हाडांच्या राशीवर बसलेला दिसला.
सुवर्णपात्र्यां संहृष्टो भुक्तवान्घृतपायसम् ।। युधिष्ठिरो मया दृष्टो ग्रसमानो वसुन्धराम्
युधिष्ठिर आनंदाने सोन्याच्या भांड्यात तुपाचा भात खातोय, आणि पृथ्वी गिळतोय असं मी पाहिलं.
उच्चं पर्वतमारूढो भीमकर्मा वृकोदरः। गदापाणिर्नरव्याघ्रो ग्रसन्निव महीमिमाम्
भीषण कृत्य करणारा वृकोदर उंच डोंगरावर चढला, हातात गदा घेऊन, तो पुरुषसिंह जणू पृथ्वीच गिळतोय असं वाटलं.
क्षपयिष्यति नः सर्वान्स सुव्यक्तं महारणे। विदितं मे हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन्
महायुद्धात तो आपल्याला सर्वांना नष्ट करणार, हे स्पष्ट आहे; हृषीकेशा, हे मला तुझ्या तेजस्वी ऐश्वर्यामुळे कळलं आहे.
पाण्डुरं गजमारूढो गाण्डीवी स धनञ्जयः। त्वया सार्धं हृषीकेश श्रिया परमया ज्वलन्
गांडीवधारी धनंजय पांढऱ्या हत्तीवर बसलेला, हृषीकेशा, तुझ्यासोबत परम तेजाने झळकत आहे.
यूयं सर्वे वधिष्यध्वं तत्र मे नास्ति संशयः। पार्थिवान्समरे कृष्ण दुर्योधनपुरोगमान्
कृष्णा, तुम्ही सर्वजण त्या युद्धात, दुर्योधनाच्या पुढाकाराने, राजांना मारणार, यात मला अजिबात शंका नाही.
नकुलः सहदेवश्च सात्यकिश्च महारथः । शुक्लकेयूरकण्ठत्राः शुक्लमाल्याम्बरावृताः
नकुल, सहदेव आणि महान रथी सात्यकी, हे तिघेही पांढऱ्या बाजूबंदांनी, पांढऱ्या हारांनी आणि वस्त्रांनी सजलेले दिसले.
अधिरूढा नरव्याघ्रा नरवाहनमुत्तमम् । त्रय एते मया दृष्टाः पाण्डुरच्छत्रवाससः
हे तिघेही पुरुषसिंह उत्तम रथावर बसलेले, पांढऱ्या छत्र्या आणि वस्त्रांनी युक्त, मी पाहिले.
श्वेतोष्णीषाश्च दृश्यन्ते त्रय एते जनार्दन । धार्तराष्ट्रेषु सैन्येषु तान्विजानीहि केशव
जनार्दना, हे तिघेही धृतराष्ट्राच्या सैन्यात पांढऱ्या फेट्यांनी दिसले; केशवा, तू त्यांना ओळख.
अश्वत्थामा कृपश्चैव कृतवर्मा च सात्वतः । रक्तोष्णीषाश्च दृश्यन्ते सर्वे माधव पार्थिवाः
अश्वत्थामा, कृप आणि सात्वतांचा कृतवर्मा, माधवा, सर्व राजे लाल फेट्यांनी दिसले.
उष्ट्रप्रयुक्तमारूढौ भीष्मद्रोणौ महारथौ । मया सार्धं महाबाहो धार्तराष्ट्रेण वा विभो
भीष्म आणि द्रोण हे दोन महान रथी, उंटाने ओढल्या जाणाऱ्या वाहनावर बसलेले, माझ्यासोबत किंवा धृतराष्ट्रपुत्रासोबत, हे मी पाहिलं, महाबाहू.
अगस्त्यशास्तां च दिशं प्रयाताः स्म जनार्दन । अचिरेणैव कालेन प्राप्स्यामो यमसादनम्
जनार्दना, आम्ही अगस्त्याच्या दिशेला निघालो आहोत; थोड्याच वेळात यमाच्या निवासात पोहोचू.
अहं चान्ये च राजानो यच्च तत्क्षत्रमण्डलम् । गाण्डिवाग्निं प्रवेक्ष्याम इति मे नास्ति संशयः
मी आणि इतर राजे, तसेच सर्व क्षत्रिय, गांडीवाच्या ज्वाळेत प्रवेश करू, यात मला शंका नाही.
अपस्थितविनाशेयं नूनमद्य वसुंधरा। यथा हि मे वचः कर्ण नोपैति हृदयं तव
नक्कीच आज पृथ्वीचा विनाश ठरलेला आहे, कारण कर्णा, माझं बोलणं तुझ्या मनापर्यंत पोहोचत नाही.
सर्वेषां तात भूतानां विनाशे प्रत्युपस्थिते। अनयो नयसङ्काशो हृदयान्नापसर्पति
बाबा, सर्व प्राण्यांच्या विनाशाचा काळ जवळ आला असताना, हा अधर्म, धर्मासारखा भासणारा, मनातून जात नाही.
अपि त्वां कृष्ण पश्यामो जीवन्तोऽस्मान्महारणात्। समुत्तीर्णा महाबाहो वीरक्षत्रविनाशनात्
कृष्णा, महाबाहू, हे वीर क्षत्रियांच्या विनाशाने भरलेलं हे महायुद्ध पार करून, आपण तुला जिवंत पाहू शकू का?
अथवा सङ्गमः कृष्ण स्वर्गे नो भविता ध्रुवम्। तत्रेदानीं समेष्यामः पुनः सार्धं त्वयानघ
किंवा, कृष्णा, आपली भेट स्वर्गात नक्कीच होईल; तिथे आपण पुन्हा एकत्र येऊ, हे निष्पापा.
इत्युक्त्वा माधवं कर्णः परिष्वज्य च पीडितम्। विसर्जितः केशवेन रथोपस्थादवातरत्
असं म्हणून, कर्णाने माधवाला घट्ट मिठी मारली; मग केशवाने त्याला सोडल्यावर तो रथातून खाली उतरला.
ततः स्वरथामस्थाय जाम्बूनदविभूषितम्। महात्मा वै निववृते राधेयो दीनमानसः
मग महान आत्मा राधेय, मनाने खचलेला, आपल्या सोन्याने मढवलेल्या रथावर बसला आणि मागे वळला.
ततः शीघ्रतरं प्रायात्केशवः सहसात्यकिः। पुनरुच्चारयन्वाणीं याहि याहीति सारथिम्
यानंतर, केशव आणि सात्यकी दोघेही झपाट्याने निघाले; केशव वारंवार सारथ्याला, 'चाल, चाल' असं सांगत होता.
असिद्धानुनये कृष्णे कुरुभ्यः पाण्डवान्गते। अभिगम्य पृथां क्षत्ता शनैः शोचन्निवाब्रवीत्
कृष्णाचा कुरूंना समेट करण्याचा प्रयत्न असफल झाला आणि तो पांडवांकडे गेला तेव्हा, विदुराने पृथेच्या जवळ जाऊन, दुःखी होऊन हळू आवाजात बोलायला सुरुवात केली.
जानासि मे जीवपुत्री भावं नित्यमविग्रहे । क्रोशतो नच गृह्णीते वचनं मे सुयोधनः
तू माझ्या मनाचा नेहमीचा, तुझ्या मुलांबद्दलचा, द्वेषरहित भाव जाणतेस; पण मी कितीही सांगितलं तरी, सुयोधन माझं ऐकत नाही.
उपपन्नो ह्यसौ राजा चेदिपाञ्चालकेकयैः । भीमार्जुनाभ्यां कृष्णेन युयुधानयमैरपि
तो राजा चेदि, पांचाळ, केकय, भीम, अर्जुन, कृष्ण, युयुधान आणि यादव यांच्या मदतीने समर्थ झाला आहे.
उपप्लाव्ये निविष्टोऽपि धर्ममेव युधिष्ठिरः। काङ्क्षते ज्ञातिसौहार्दाद्बलवान्दुर्बलो यथा
उपप्लव्य येथे राहत असतानाही, युधिष्ठिर बलवान असूनही, आप्तांवरच्या प्रेमामुळे फक्त धर्माचाच विचार करतो, जसा एखादा दुर्बल माणूस करतो.
राजा तु धृतराष्ट्रोऽयं वयोवृद्धो न शाम्यति। मत्तः पुत्रमदेनैव विधर्मे पथि वर्तते
पण हा राजा धृतराष्ट्र वयाने मोठा असूनही थांबत नाही; मुलावरच्या मोहामुळे तो अधर्माच्या मार्गावर चालतो.
जयद्रथस्य कर्णस्य तथा दुःशासनस्य च। सौबलस्य च दुर्बुद्ध्या मिथो भेदः प्रपत्स्यते
जयद्रथ, कर्ण, दुःशासन आणि सौबल यांच्या वाईट बुद्धीमुळे त्यांच्यात फूट पडेल.
अधर्मेम हि धर्मिष्ठं ह्रियते राज्यमीदृशम्। येषां तेषामयं धर्मः सानुबन्धो भविष्यति
अधर्माने धर्मिष्ठांचं राज्य हिरावलं जातं; असं करणाऱ्यांना आणि त्यांच्या सोबत्यांना हेच फळ मिळणार.
क्रियमाणे बलाद्धर्मे कुरुभिः को न संज्वरेत्। असाम्ना केशवे याते समुद्योक्ष्यन्ति पाण्डवाः
कुरू बलपूर्वक अधर्म करत असताना कोणाचं मन जळणार नाही? केशव निष्फळ परतल्यावर पांडव आता उठतील.