सचक्रवाकपुलिनां पुष्पफेनप्रवाहिनीम्। सकिन्नरगणावासां वारनर्क्षनिषेविताम्
त्या नदीच्या काठी चक्रवाक पक्ष्यांनी गजबजलेल्या वाळूच्या बेटांनी सजलेली, फुलं आणि फेस वाहणारी, किन्नरांच्या झुंडी राहणारी, हत्ती आणि अस्वलांनी नेहमी वावरलेली होती.
पुण्यस्वाध्यायसंघुष्टा पुलिनैरुपशोभिताम्। मत्तवारणशार्दूलभुजगेन्द्रनिषेविताम्
ती नदी पुण्यवान वेदपठणाच्या गजराने निनादलेली, सुंदर काठांनी शोभलेली, मदमस्त हत्ती, वाघ आणि मोठ्या सर्पांनी नेहमी वावरलेली होती.
तस्यास्तीरे भगवतः काश्यपस्य महात्मनः। आश्रमप्रवरं रम्यं महर्षिगणसेवितम्
त्या नदीच्या काठावर, मोठ्या आत्म्याचे भगवंत कश्यप यांचे रम्य आणि उत्तम आश्रम, अनेक महर्षींच्या सेवेत होता.
नदीमाश्रमसंबद्धां दृष्ट्वाश्रमपदं तथा। चकाराभिप्रवेशाय मतिं स नृपतिस्तदा
नदीला जोडलेला असा सुंदर आश्रम पाहून, त्या वेळी राजाने त्या आश्रमात जाण्याचा निश्चय केला.
अलङ्कृतं द्वीपवत्या मालिन्या रम्यतीरया। नरनारायणस्थानं गङ्गयेवोपशोभितम्
द्वीपवती माळिनी या बेटाने आणि रम्य काठांनी सजलेले, नर-नारायणांचे ते स्थान गंगेप्रमाणे शोभून दिसत होते.
मत्तबर्हिणसंघुष्टं प्रविवेश महद्वनम्। तत्स चैत्ररथप्रख्यं समुपेत्य नरर्षभः
मदमस्त मोरांच्या आवाजाने गूंजणारे ते मोठे जंगल, तो नरश्रेष्ठ चैत्वरथासारख्या रम्य स्थळी गेला.
अतीव गुणसंपन्नमनिर्देश्यं च वर्चसा। महर्षिं काश्यपं द्रष्टुमथ कण्वं तपोधनम्
अत्यंत गुणी आणि तेजस्वी असलेल्या कश्यप महर्षीला आणि तपस्वी कण्वाला भेटण्यासाठी तो गेला.
ध्वजिनीमश्वसंबाधां पदातिगजसङ्कुलाम्। अवस्थाप्य वनद्वारि सेनामिदमुवाच सः
घोडे, पायदळ आणि हत्ती यांनी भरलेली आपली सेना जंगलाच्या कडेला थांबवून, त्याने त्यांना असे सांगितले.
मुनिं विरजसं द्रष्टुं गमिष्यामि तपोधनम्। काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम
मी निष्कलंक आणि तपस्वी कश्यप ऋषीला भेटायला जातो; तुम्ही इथेच थांबा, मी परत येईपर्यंत.
तद्वनं नन्दनप्रख्यमासाद्य मनुजेश्वरः।। क्षुत्पिपासे जहौ राजा मुदं चावाप पुष्कलाम्
नंदनवनासारखे ते सुंदर जंगल गाठल्यावर, राजाने भूक आणि तहान विसरली आणि त्याला अपार आनंद मिळाला.
सामात्यो राजलिङ्गानि सोपनीय नराधिपः। पुरोहितसहायश्च जगामाश्रममुत्तमम्
मंत्री आणि राजचिन्हे घेऊन, पुरोहितासह राजा त्या उत्तम आश्रमाकडे गेला.
दिदृक्षुस्तत्र तमृषिं तपोराशिमथाव्ययम्। ब्रह्मलोकप्रतीकाशमाश्रमं सोऽभिवीक्ष्य ह। षट्पदोद्गीतसंघुष्टं नानाद्विजगणायुतम्
त्या अव्याहत तपश्चर्येच्या सागरासारख्या ऋषीला पाहण्याची इच्छा ठेवून, ब्रह्मलोकासारखा, मधमाशांच्या गुंजारवाने आणि विविध ब्राह्मणांच्या समूहांनी भरलेला तो आश्रम त्याने पाहिला.
विस्मयोत्फुल्लनयनो राजा प्रीतो बभूवह। ऋचो बह्वृचमुख्यैश्च प्रेर्यमाणाः पदक्रमैः। शुश्राव मनुजव्याघ्रो विततेष्विह कर्मसु
आश्चर्याने डोळे मोठे झालेले, आनंदित राजा, त्या वेळी कर्मकांड चालू असताना, बहुव्रुच ऋषींच्या योग्य क्रमाने पठण होणाऱ्या ऋचांचा गोड आवाज ऐकत होता.
यज्ञविद्याङ्गविद्भिश्च यजुर्विद्भिश्च शोभितम्। मधुरैः सामगीतैश्च ऋषिभिर्नियतव्रतैः
यज्ञकर्म आणि वेदविद्या जाणणारे, यजुर्वेदाचे जाणकार, आणि संयमित व्रतधारी ऋषी मधुर सामगान गात होते, त्यामुळे तो आश्रम शोभून दिसत होता.
भारुण्डसामगीताभिरथर्वशिरसोद्गतैः। यतात्मभिः सुनियतैः शुशुभे स तदाश्रमः
भरुंड सामगान आणि अथर्ववेदाच्या ऋचांचा गजर करणारे, संयमित आणि नीटनेटके ऋषी, त्या वेळी त्या आश्रमाला शोभा आणत होते.
अथर्ववेदप्रवराः पूगयज्ञियसामगाः। संहितामीरयन्ति स्म पदक्रमयुतां तु ते
अथर्ववेदाचे श्रेष्ठ पठण करणारे, पूग आणि यज्ञीय सामगान गाणारे, योग्य क्रमाने संहितेचे पठण करत होते.
शब्दसंस्कारसंयुक्तर्ब्रुवद्भिश्चापरैर्द्विजैः। नादितः स बभौ श्रीमान्ब्रह्मलोक इवापरः
योग्य उच्चार आणि स्वरांनी युक्त असे शब्द बोलणाऱ्या इतर द्विजांच्या वाणीने, तो तेजस्वी आश्रम ब्रह्मलोकासारखा निनादत होता.
यज्ञसंस्तरविद्भिश्च क्रमशिक्षाविशारदैः। न्यायतत्त्वात्मविज्ञानसंपन्नैर्वेदपारगैः
यज्ञाची आसनशय्या जाणणारे, कर्माचा क्रम शिकलेले, न्याय आणि आत्मज्ञानाने परिपूर्ण, वेदपारंगत असे ऋषी तिथे होते.
नानावाक्यसमाहारसमवायविशारदैः। विशेषकार्यविद्भिश्च मोक्षधर्मपरायणैः
विविध प्रकारच्या विचारांची बैठक रचण्यात कुशल, कर्मांची बारकाईने जाण असणारे आणि मोक्षधर्माला समर्पित असे ज्ञानी लोक,
स्तापनाक्षेपसिद्धान्तपरमार्थज्ञतां गतैः। शब्दच्छन्दोनिरुक्तज्ञैः कालज्ञानविशारदैः
स्थापन, खंडन, आणि सिद्धांत यांतून अंतिम सत्य गाठलेले, भाषाशास्त्र, छंद, आणि शब्दांच्या अर्थाची जाण असणारे, तसेच काळाच्या ज्ञानात पारंगत असणारे,
द्रव्यकर्मगुणज्ञैश्च कार्यकारणवेदिभिः। पक्षिवानररुतज्ञैश्च व्यासग्रन्थसमाश्रितैः
द्रव्य, कर्म आणि गुण यांचे ज्ञान असणारे, कार्य-कारण समजणारे, पक्षी व वानर यांच्या आवाजाचा अर्थ जाणणारे, आणि व्यासांच्या ग्रंथांवर आधार ठेवणारे,
नानाशास्त्रेषु मुख्यैश्च शुश्राव स्वनमीरितम्। लोकायतिकमुख्यैश्च समन्तादनुनादितम्
त्याने आपली कीर्ती विविध प्रमुख शास्त्रांतून ऐकली, आणि लोकायतिक विचारधारेतील श्रेष्ठ ज्ञानी लोकांनी सर्वत्र प्रतिध्वनीत केली.
तत्रतत्र च विप्रेन्द्रान्नियतान्संशितव्रतान्। जपहोमपरान्विप्रान्ददर्श परवीरहा
तेथे-तेथे त्याने श्रेष्ठ ब्राह्मण, नियमाने व्रत पाळणारे, जप व होम यांना समर्पित असे ब्राह्मण पाहिले, हे शत्रूंचा संहार करणाऱ्या.
आसनानि विचित्राणि रुचिराणि महीपतिः। प्रयत्नोपहितानि स्म दृष्ट्वा विस्मयमागमत्
राजाने सुंदर आणि विविध प्रकारची, काळजीपूर्वक मांडलेली आसने पाहिली आणि तो आश्चर्यचकित झाला.
देवतायतनानां च प्रेक्ष्य पूजां कृतां द्विजैः। ब्रह्मलोकस्थमात्मानं मेने स नृपसत्तमः
देवतांच्या मंदिरेमध्ये द्विजांनी केलेली पूजा पाहून, त्या श्रेष्ठ राजाने स्वतःला जणू ब्रह्मलोकात असल्यासारखे मानले.
स काश्यपतपोगुप्तमाश्रमप्रवरं शुभम्। नातृप्यत्प्रेक्षमाणो वै तपोवनगुणैर्युतम्
कश्यपांच्या तपश्चर्येने सुरक्षित असलेल्या, तपोवनाच्या गुणांनी युक्त अशा त्या शुभ आश्रमाकडे पाहून त्याचे मन तृप्त झाले नाही.
स काश्यपस्यायतनं महाव्रतै- र्वृतं समान्तादृषिभिस्तपोधनैः। विवेश सामात्यपुरोहितोऽरिहा विविक्तमत्यर्थमनोहरं शुभम्
कश्यपांच्या निवासस्थानात, सर्व बाजूंनी तपशक्तीने युक्त महान ऋषींनी वेढलेल्या, आपल्या मंत्र्यांसह व पुरोहितांसह, शत्रूंचा पराभव करणाऱ्या त्या राजाने प्रवेश केला. ते ठिकाण एकांत, अत्यंत मनोहारी आणि शुभ होते.
ततो गच्छन्महाबाहुरेकोऽमात्यान्विसृज्य तान्। नापश्यच्चाश्रमे तस्मिंस्तमृषिं संशितव्रतम्
मग त्या बलवान राजाने, आपल्या मंत्र्यांना मागे ठेवून पुढे जात असताना, त्या आश्रमात कठोर व्रत पाळणारा ऋषी दिसला नाही.
सोऽपश्यमानस्तमृषिं शून्यं दृष्ट्वा तथाऽऽश्रमम्। उवाच क इहेत्युच्चैर्वनं सन्नादयन्निव
त्या ऋषीला न दिसता, आश्रम रिकामा पाहून, त्याने मोठ्याने हाक मारली, जणू काही संपूर्ण वन दुमदुमून गेले, 'इथे कोण आहे?' असे विचारले.
श्रुत्वाऽथ तस्य तं शब्दं कन्या श्रीरिव रूपिणी। निश्चक्रामाश्रमात्तस्मात्तापसीवेषधारिणी
त्याचा आवाज ऐकून, लक्ष्मीप्रमाणे तेजस्वी, तपस्विनी वेशातील एक कन्या त्या आश्रमातून बाहेर आली.