केशवस्य तु तद्वाक्यं कर्णः श्रुत्वा हितं शुभम्। अब्रवीदभिसंपूज्य कृष्णं तं मधुसूदनम्
केशवाची ही हितकारक आणि शुभ वचने ऐकून कर्णाने मधुसूदन श्रीकृष्णाचा सन्मान केला आणि म्हणाला.
जानन्मां किं महाबाहो संमोहयितुमिच्छसि। योयं पृथिव्याः कार्त्स्न्येन विनाशः समुपस्थितः
हे महाबाहो, तू मला ओळखतोस, तरीही मला का गोंधळवू पाहतोस? संपूर्ण पृथ्वीवर विनाश येणार आहे.
निमित्तं तत्र शकुनिरहं दुःशासनस्तथा। दुर्योधनश्च नृपतिर्धृतराष्ट्रसुतोऽभवत्
या सर्वाचा कारण शकुनी, मी, दुःशासन आणि धृतराष्ट्राचा मुलगा राजा दुर्योधन हेच आहोत.
असंशयमिदं कृष्ण महद्युद्धमुपस्थितम्। पाण्डवानां कुरूणां च घोरं रुधिरकर्दमम्
हे कृष्णा, यात शंका नाही, पांडव आणि कुरु यांच्यात मोठं, भीषण, रक्ताने माखलेलं युद्ध येणार आहे.
राजानो राजपुत्राश्च दुर्योधनवशानुगाः । रणे शस्त्राग्निना दग्धाः प्राप्स्यन्ति यमसादनम्
दुर्योधनाच्या आज्ञेत असलेले राजा आणि राजपुत्र रणात शस्त्राग्नीने भस्म होतील आणि यमाच्या निवासाला जातील.
स्वप्ना हि बहवो घोरा दृश्यन्ते मधुसूदन। निमित्तानि च घोराणि तथोत्पाताः सुदारुणाः
हे मधुसूदना, अनेक भयानक स्वप्नं दिसत आहेत आणि भयंकर अपशकुन, भीषण आपत्ती घडत आहेत.
पराजयं धार्तराष्ट्रे विजयं च युधिष्ठिरे । संसन्त इव वार्ष्णेय विविधा रोमहर्षणाः
धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचा पराभव आणि युधिष्ठिराचा विजय हे विविध अंगावर शहारे आणणाऱ्या चिन्हांनी सूचित होतंय, हे वृष्णिवंशीय.
प्राजापत्यं हि नक्षत्रं ग्रहस्तीक्ष्णो महाद्युतिः । शनैश्चरः पीडयति पीडयन्प्राणिनोऽधिकम्
प्रजापत्य नक्षत्रावर एक तेजस्वी आणि तीव्र ग्रह संकट आणतो आहे; शनी सर्व प्राण्यांना फार त्रास देतो आहे.
कृत्वा चाङ्गारको वक्रं ज्येष्ठायां मधुसूदन। अनुराधां प्रार्थयते मैत्रं संगमयन्निव
मंगळाने ज्येष्ठा नक्षत्रात वक्री होत अनूराधेकडे झुकाव घेतला आहे, जणू मित्र नक्षत्राशी एकत्र येतो आहे, हे मधुसूदना.
नूनं महद्भयं कृष्ण कुरूणां समुपस्थितम् । विशेषेण हि वार्ष्णेय चित्रां पीडयते ग्रहः
हे कृष्णा, निश्चितच कुरुंवर मोठं संकट आलं आहे; विशेषतः, हे वृष्णिवंशीय, ग्रह चित्रा नक्षत्राला त्रास देतो आहे.
सोमस्य लक्ष्म व्यावृत्तं राहुरर्कमुपैति च। दिवश्चोल्काः पतन्त्येताः सनिर्घाताः सकंपनाः
चंद्राचा डाग लपला आहे, राहू सूर्याजवळ येतो आहे; आकाशातून उल्का गडगडाट आणि कंपनेसोबत पडतात.
निष्टनन्ति च मातङ्गा मुञ्चन्त्यश्रूणि वाजिनः । पानीयं यवसं चापि नाभिनन्दन्ति माधव
हत्ती मोठ्याने गर्जना करतात, घोड्यांच्या डोळ्यातून अश्रू येतात; ते पाणी किंवा जवस घ्यायला तयार नाहीत, हे माधव.
प्रादुर्भूतेषु चैतेषु भयमाहुरुपास्थितम्। निमित्तेषु महाबाहो दारुणं प्राणिनाशनम्
हे महाबाहो, या अपशकुनांच्या दिसण्यात मोठं भय निर्माण झालं आहे, असं लोक म्हणतात. हे भयंकर लक्षण सर्व जीवांचं विनाश सूचित करतं.
अल्पे भुक्ते पुरीषं च प्रभूतमिह दृश्यते। वाजिनां वारणानां च मनुष्याणां च केशव
केशवा, इथे घोडे, हत्ती आणि माणसं फारसं काही खात नाहीत, तरी त्यांच्या विष्ठेचं प्रमाण मात्र खूप वाढलेलं दिसतं.
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु सर्वेषु मधुसूदन। पराभवस्य तल्लिङ्गमिति प्राहुर्मनीषिणः
मधुसूदना, धृतराष्ट्राच्या सैन्यातील सर्व सैनिकांमध्ये हे पराभवाचं लक्षण आहे, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
प्रहृष्टं वाहनं कृष्ण पाण्डवानां प्रचक्षते। प्रदक्षिणा मृगाश्चैव तत्तेषां जयलक्षणम्
कृष्णा, पांडवांचं वाहन आनंदित आहे असं सांगितलं जातं, आणि प्राणी त्यांच्या उजव्या बाजूने प्रदक्षिणा घालतात; हे त्यांच्या विजयाचं लक्षण आहे.
अपसव्या मृगाः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य केशव । वाचश्चाप्यशरीरिण्यस्तकत्पराभवलक्षणम्
केशवा, धृतराष्ट्राच्या सैन्याच्या डाव्या बाजूने सर्व प्राणी जातात आणि अज्ञात आवाज ऐकू येतात; हे पराभवाचं लक्षण आहे.
मयूराः पुण्यशकुना हंससारसचातकाः । जीवञ्जीवकसङ्घाश्चाप्यनुगच्छन्ति पाण्डवान्
मोर, शुभ पक्षी, हंस, सारस, चातक आणि जीवंजीवक यांच्या थवा पांडवांच्या मागे चालतात.
गृध्राः कङ्का बकाः श्येना यातुधानास्तथा वृकाः । मक्षिकाणां च सङ्घाता अनुधावन्ति कौरवान्
गिधाडं, कांग, बगळे, घार, राक्षस, लांडगे आणि माशांचा समूह कौरवांच्या मागे लागले आहेत.
धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु भेरीणां नास्ति निःस्वनः । अनाहताः पाण्डवानां नदन्ति पटहाः किल
धृतराष्ट्राच्या सैन्यात नगाऱ्यांचा आवाज ऐकू येत नाही; पण पांडवांच्या सैन्यात नगारे आपोआप वाजतात.
उदपानाश्च नर्दन्ति यथा गोवृषभास्तथा । धार्तराष्ट्रस्य सैन्येषु तत्पराभवलक्षणम्
धृतराष्ट्राच्या सैन्यात विहिरी बैल आणि गायींसारखी गर्जना करतात; हे पराभवाचं लक्षण आहे.
मांसशोणितवर्षं च वृष्टं देवेन माधव । तथा गन्धर्वनगरं भानुमत्समुपस्थितम्
माधवा, देवांनी मांस आणि रक्ताचा पाऊस पाडला आहे, आणि तेजस्वी गंधर्वांचे नगर दिसत आहे.
सप्राकारं सपरिखं सवप्रं चारुतोरणम् । कृष्णश्च परिघस्तत्र भानुमावृत्य तिष्ठति
कृष्णा, तटबंदी, खंदक, उंचवटा आणि सुंदर दरवाजे असलेली काळी भिंत तिथे उभी आहे, आणि ती सूर्याला झाकून टाकते.
उदयास्तमने संध्ये वेदयन्ती महद्भयम् । शिवा च वाशते घोरं तत्पराभवलक्षणम्
सूर्योदय, सूर्यास्त आणि संध्याकाळी मोठं भय जाणवतं; घुबड भीषण आवाज करतं—हे पराभवाचं लक्षण आहे.
एकपक्षाक्षिचरणाः पक्षिणो मधुसूदन । उत्सृजन्ति महद्धोरं तत्पराभवलक्षणम्
मधुसूदना, एक पंख, एक डोळा आणि एक पाय असलेले पक्षी मोठा आणि भयानक आवाज करतात—हे पराभवाचं लक्षण आहे.
कृष्णग्रीवाश्च शकुना रक्तपादा भयानकाः । सन्ध्यामिमुखा यान्ति तत्पराभवलक्षणम्
काळ्या मानेचे आणि लाल पायांचे भयंकर पक्षी संध्याकाळच्या दिशेला जातात—हे पराभवाचं लक्षण आहे.
ब्राह्मणान्प्रथमं द्वेष्टि गुरूंश्च मधुसूदन । भृत्यान्भक्तिमतश्चापि तत्पराभवलक्षणम्
मधुसूदना, तो प्रथम ब्राह्मण आणि गुरु यांचा द्वेष करतो, आणि निष्ठावान सेवकांनाही तिरस्कारतो—हे पराभवाचं लक्षण आहे.
पूर्वा दिग्लोहिताकारा शस्त्रवर्णा च दक्षिणा । आमपात्रप्रतीकाशा पश्चिमा मधुसूदन
पूर्व दिशा लाल दिसते, दक्षिण दिशा शस्त्रांच्या रंगासारखी आहे, पश्चिम दिशा कच्च्या भांड्यासारखी आहे, मधुसूदना.
उत्तरा शङ्खवर्णाभा दिशां वर्णा उदाहृताः ।। प्रदीप्ताश्च दिशः सर्वा धार्तराष्ट्रस्य माधव
उत्तर दिशा शंखासारखी शुभ्र आहे; या दिशांचे रंग असे सांगितले आहेत. माधवा, धृतराष्ट्रासाठी सर्व दिशांना जणू आग लागली आहे.
महद्भयं वेदयन्ति तस्मिन्नुत्पातदर्शने ।। सहस्रपादं प्रासादं स्वप्नान्ते स्म युधिष्ठिरः
या अपशकुनांच्या दर्शनाने मोठं भय वाटतं; आणि स्वप्नाच्या शेवटी, युधिष्ठिराने हजार पायांचं महाल पाहिलं.