प्रमूढा पृथिवी सर्वा मृत्युपाशवशीकृता । दुर्योधनस्य बालिश्यान्नैतदस्तीति चाब्रुवन्
संपूर्ण पृथ्वी मृत्यूच्या फासात अडकली आणि भ्रमित झाली होती, पण दुर्योधनाच्या मूर्खपणामुळे 'हे असं नाही' असं सगळे म्हणत होते.
ततो निर्याय नगरात्प्रययौ पुरुषोत्तमः । मन्त्रयामास च तदा कर्णेन सुचिरं सह
मग पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो नगरातून बाहेर पडला आणि कर्णासोबत बराच वेळ चर्चा केली.
विसर्जयित्वा राधेयं सर्वयादवनन्दनः। ततो जवेन महता तूर्णमश्वानचोदयत्
राधेयानं निरोप घेतल्यावर, सर्व यादवांचा आनंद असलेल्या त्याने मोठ्या वेगाने घोड्यांना पुढे नेले.
ते पिबन्त इवाकाशं दारुकेण प्रचोदिताः । हया जग्मुर्महावेगा मनोमारुतरंहसः
दारुकाने घोड्यांना हाकले तेव्हा ते आकाश प्यायल्यासारखे, मन आणि वाऱ्यापेक्षा वेगाने धावत होते.
ते व्यतीत्य महाध्वानं क्षिप्रं श्येना इवाशुगाः । उच्चैर्जग्मुरुपप्लाव्यं शार्ङ्गधन्वानमावहन्
ते घोडे गरुडासारखे वेगवान होते, त्यांनी मोठा रस्ता पटकन पार केला आणि मोठ्या आवाजात उपप्लव्य नगरीत गेले, शार्ङ्गधन्वा कृष्णाला घेऊन आले.
कुन्त्यास्तु वचनं श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ महारथौ। दुर्योधनमिदं वाक्यमूचतुः शासनातिगम्
कुंतीचे शब्द ऐकल्यावर, भीष्म आणि द्रोण या महाबलवान रथीनी, आज्ञा न पाळणाऱ्या दुर्योधनाला हे शब्द सांगितले.
श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र कुन्त्याः कृष्णस्य संनिधौ । वाक्यमर्थवदत्युग्रमुक्तं धर्म्यमनुत्तमम्
पुरुषांमध्ये वाघा, कृष्णाच्या उपस्थितीत कुंतीने अर्थपूर्ण, तीव्र आणि धर्मयुक्त जे श्रेष्ठ वचन सांगितले ते तू ऐकले आहेस.
तत्करिष्यन्ति कौन्तेया वासुदेवस्य संमतम् । न हि ते जातु शाम्येरन्नृते राज्येन कौरव
कौन्तेय पांडव वासुदेवाला जे मान्य आहे तेच करतील; राज्याशिवाय त्यांना कधीच समाधान मिळणार नाही, हे कौरवा.
क्लेशिता हि त्वया पार्था धर्मपाशसितास्तदा। सभायां द्रौपदी चैव तैश्च तन्मर्षितं तव
तू पांडवांना त्रास दिलास, धर्माच्या नावाखाली त्यांना बांधलेस, आणि सभेत द्रौपदीलाही दु:ख दिलेस; हे सर्व त्यांनी सहन केले आहे.
कृतास्त्रं ह्यर्जुनं प्राप्य भीमं च कृतनिश्चयम् । गाण्डीवं चेषुधी चैव रथं च ध्वजमेव च
शस्त्रविद्येत निपुण अर्जुन आणि ठाम निश्चय असलेला भीम, गाण्डीव, बाण, रथ आणि ध्वज मिळाल्यावर,
नकुलं सहदेवं च बलवीर्यसमन्वितौ । सहायं वासुदेवं च न क्षंस्यति युधिष्ठिरः
युधिष्ठिराला बलवान आणि शूर असे नकुल आणि सहदेव, तसेच मित्र वासुदेव यांच्यापासून वेगळे होणे सहन होणार नाही.
प्रत्यक्षं ते महाबाहो यथा पार्थेन धीमता । विराटनगरे पूर्वं सर्वे स्म युधि निर्जिताः
महाबाहू, तुला स्वतः पाहायला मिळाले की, पूर्वी विराटनगरात बुद्धिमान अर्जुनाने युद्धात आपल्याला सर्वांना पराभूत केले होते.
दानवा घोरकर्माणो निवातकवचा युधि। रौद्रमस्त्रं समादाय दग्धा वानरकेतुना
भीषण कृत्य करणारे दानव, म्हणजेच निवातकवच, वानरध्वज अर्जुनाने युद्धात प्रचंड अस्त्राने जाळून टाकले.
कर्णप्रभृतयश्चेमे त्वं चापि कवची रथी। मोक्षितो घोषयात्रायां पर्याप्तं तन्निदर्शनम्
कर्ण आणि त्याच्यासारखे इतर, तसेच तू स्वतः कवच घालून रथावर असताना, गायींच्या छाप्यात वाचलात; हेच पुरावा म्हणून पुरे.
प्रशाम्य भरतश्रेष्ठ भ्रातृभिः सह पाण्डवैः । रक्षेमां पृथिवीं सर्वां मृत्योर्दंष्ट्रान्तरं गताम्
भरतश्रेष्ठा, शांत हो आणि पांडव भावांसह आपण सर्व पृथ्वी, जी आता मृत्यूच्या जबड्यात गेली आहे, मिळून वाचवू.
ज्येष्ठो भ्राता धर्मशीलो वत्सलः श्लक्ष्णवाक्कविः । तं गच्छ पुरुषव्याघ्रं व्यपनीयेह किल्बिषम्
तुझा मोठा भाऊ धर्मशील, प्रेमळ, गोड बोलणारा आणि बुद्धिमान आहे; पुरुषसिंहा, त्याच्याकडे जा आणि येथे असलेले सर्व पाप दूर कर.
दृष्टश्चेत्त्वं पाण्डवेन व्यपनीतशरासनः । प्रशान्तभ्रुकुटिः श्रीमान्कृता शान्तिःकुलस्य नः
जर पांडवाने तुला धनुष्य खाली ठेवलेला आणि कपाळावरील आठी निवळलेली पाहिली, तर आपल्या कुलात शांतता येईल आणि सौख्य लाभेल.
तमभ्येत्य सहामात्यः परिष्वज्य नृपात्मजम् । अभिवादय राजानं यथापूर्वमरिन्दम
आपल्या मंत्र्यांसह त्याच्याजवळ जा, राजपुत्राला मिठी मार आणि पूर्वीप्रमाणे राजाला नमस्कार कर, शत्रूंचा संहार करणारा.
अभिवादयमानं त्वां पाणिभ्यां भीमपूर्वजः । प्रतिगृह्णातु सौहार्दात्कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः
तू दोन्ही हातांनी त्याला नमस्कार करत असताना, कुंतीपुत्र आणि भीमाचा मोठा भाऊ युधिष्ठिर तुला मैत्रीने स्वीकारो.
सिंहस्कन्धोरुबाहुस्त्वां वृत्तायतमहाभुजः । परिष्वजतु बाहुभ्यां भीमः प्रहरतां वरः
सिंहासारखे खांदे, गोल आणि लांबबाजूचे बलवान हात असलेला, प्रहारात श्रेष्ठ भीम तुला आपल्या हातांनी घट्ट मिठी मारो.
कम्बुग्रीवो गुडाकेशस्ततस्त्वां पुष्करेक्षणः । अभिवादयतां पार्थः कुन्तीपुत्रो धनञ्जयः
नंतर कुंतीपुत्र, शंखासारखी मान, कमळासारखी डोळे आणि केस बांधलेला धनंजय, पार्थ तुला नमस्कार करो.
आश्विनेयौ नरव्याघ्रौ रूपेणाप्रतिमौ भुवि । तौ च त्वां गुरुवत्प्रोम्णा पूजया प्रत्युदीयताम्
अश्विनीचे दोन पुत्र, पृथ्वीवर सौंदर्यात अद्वितीय आणि नरसिंह, ते दोघेही तुला गुरुप्रमाणे आदराने सन्मान करो.
मुञ्चन्त्वानन्दजाश्रूणि दाशार्हप्रमुखा नृपाः । संगच्छ भ्रातृभिः सार्धं मानं संत्यज्य पार्थिव
दाशार्ह प्रमुख राजे आनंदाश्रू ढाळोत; राजन, अहंकार सोडून भावांसह एकत्र ये.
प्रशाधि पृथिवीं कृत्स्नां ततस्त्वं भ्रातृभिः सह । समालिङ्ग्य च हर्षेण नृपा यान्तु परस्परम्
मग भावांसह मिळून संपूर्ण पृथ्वीचे राज्य कर; आणि राजे एकमेकांना आनंदाने मिठी मारून परत जावोत.
अलं युद्धेन राजेन्द्र सुहृदां शृणु वारणम् । ध्रुवं विनाशो युद्धे हि क्षत्रियाणां प्रदृश्यते
राजेंद्र, युद्ध पुरे झाले; मित्रांचा इशारा ऐक. कारण युद्धात क्षत्रियांचा विनाश निश्चित आहे.
ज्योतींषि प्रतिकूलानि दारुणा मृगपक्षिणः। उत्पाता विविधा वीर दृश्यन्ते क्षत्रनाशनाः
शुभ चिन्हे दिसत नाहीत, पशू आणि पक्षी भयंकर झाले आहेत; वीर, अनेक अपशकुन दिसत आहेत, जे क्षत्रियांच्या विनाशाचे लक्षण आहेत.
विशेषत इहास्माकं निमित्तानि विनाशने। उल्काभिर्हि प्रदीप्ताभिर्बाध्यते पृतना तव
विशेषतः आपल्या कडे विनाशाची चिन्हे दिसत आहेत; तुझ्या सैन्यावर प्रज्वलित उल्का पडत आहेत.
वाहनान्यप्रहृष्टानि रुदन्तीव विशांपते। गृध्रास्ते पर्युपासन्ते सैन्यानि च समन्ततः
राजाधिराज, वाहने उत्साही नाहीत, जणू काही रडत आहेत; गिधाडे तुझ्या सैन्याभोवती सर्वत्र फिरत आहेत.
नगरं न यथापूर्वं तथा राजनिवेशनम् । शिवाश्चाशिवनिर्घोषा दीप्तां सेवन्ति वै दिशं
शहर आणि राजवाडा पूर्वीसारखे राहिले नाहीत; शुभ आणि अशुभ आवाज घुमतात, आणि सर्व दिशांना जणू ज्वलंत चिन्हं दिसत आहेत.
कुरु वाक्यं पितुर्मातुरस्माकं च हितैषिणाम् । त्वय्यायत्तो महाबाहो शमो व्यायाम एव च
तुझ्या वडिलांचे, आईचे आणि आपल्याला हित करणाऱ्यांचे शब्द ऐक. हे महाबाहो, शांतता आणि प्रयत्न दोन्ही तुझ्यावर अवलंबून आहेत.