सन्ति नैकशता भूयः सुहृदस्तव सञ्जय । सुखदुःखसहा वीर संग्रामादनिवर्तिनः
संजया, तुझे असे शंभराहून अधिक मित्र आहेत, जे सुखदुःखात खंबीर राहतात आणि युद्धात कधीही मागे फिरत नाहीत.
तादृशा हि सहाया वै पुरुषस्य बुभूषतः। इष्टं जिहीर्षतः किंचित्सचिवाः शत्रुकर्शन
जो माणूस जगू इच्छितो, प्रिय वस्तू मिळवू पाहतो आणि शत्रूंना हरवण्यासाठी सल्लागार शोधतो, त्याला असे सोबती योग्य असतात.
तस्यास्त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः । तमस्त्वपागमत्तस्य सुचित्रार्थपदाक्षरम्
अगदी कमी समज असणाऱ्यालाही, अशी अर्थपूर्ण आणि स्पष्ट शब्दांनी मांडलेली वाक्ये ऐकली, की त्याच्या मनातील अज्ञानाचा अंधार दूर होईल.
उदके नौरियं धार्या वक्तव्यं प्रवणे मया। यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतिदर्शिनी
पाण्यातील होडी जशी नीट सांभाळावी लागते, तशीच उतारावर मी काळजीपूर्वक बोलतो, कारण तूच माझी मार्गदर्शक आहेस आणि भविष्यातील कल्याण ओळखतेस.
अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुरपरापरम् । किञ्चित्किञ्चित्प्रतिवदंस्तूष्णीमासं मुहुर्मुहुः
तुझे बोलणे ऐकण्याची मला खूप इच्छा होती, म्हणून मी पुन्हा पुन्हा ऐकत राहिलो, कधी थोडक्यात उत्तर दिलं, तर कधी गप्प बसलो.
अतृप्यन्नमृतस्येव कृच्छ्राल्लब्धस्य बान्धवात्। उद्यच्छाम्येष शत्रूणां नियमार्थं जायय च
जसा एखादा माणूस नातलगाकडून मिळालेल्या अमृतानेही तृप्त होत नाही, तसंच मी हे शत्रूंच्या संयमासाठी आणि तुझ्या पत्नीच्या हितासाठी अर्पण करतो.
सदश्च इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः। तच्चकार तथा सर्वं यथावदनुशासनम्
जसा चांगला घोडा प्रेरित केला की वेगाने धावतो, तसाच तो शब्दांच्या बाणांनी प्रोत्साहित होऊन, सांगितलेले सर्व काही योग्य प्रकारे पार पाडतो.
इदमुद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनमुत्तमम् । राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम्
हे उत्तेजक, भयंकर आणि तेज वाढवणारे उत्तम बोल, जेव्हा राजा शत्रूंमुळे खचतो, तेव्हा त्याच्या मंत्रीने त्याला ऐकवावे.
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा। महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति
विजयाची ही कथा जो जिंकायची इच्छा ठेवतो त्याने ऐकावी; ती ऐकल्यावर तो लवकरच पृथ्वी जिंकतो आणि शत्रूंना पराभूत करतो.
इदं पुंसवनं चैव वीराजननमेव च। अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते
हे पुत्रप्राप्तीसाठी आणि वीर जन्माला यावा यासाठीचे व्रत आहे; गर्भवती स्त्रीने हे वारंवार ऐकल्यास नक्कीच एक वीर पुत्र जन्माला येतो.
विद्याशूरं तपःशूरं दानशूरं तपस्विनम् । ब्राह्मया श्रिया दीप्यमानं साधुवादे च संमतम्
विद्येत, तपश्चर्येत, दानात आणि संयमात जो वीर आहे, ब्राह्मण तेजाने उजळलेला आणि सुसंवादासाठी प्रसिद्ध असलेला—
अर्चिष्मन्तं बलोपेतं महाभागं महारथम् । धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम्
प्रखर तेजस्वी, सामर्थ्यसंपन्न, फार भाग्यवान, महान रथी, धीरगंभीर, कोणालाही न जिंकता येणारा आणि नेहमीच विजयी—
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् । ईदृशं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम्
दुष्टांना आवरणारा, धर्माचरण करणाऱ्यांचे रक्षण करणारा, असा खरा शौर्य असलेला क्षत्रिय जन्माला येतो.
अर्जुनं केशव ब्रूयास्त्वयि जाते स्म सूतके। उपोपविष्टा नारीभिराश्रमे परिवारिता
केशवा, अर्जुनाला सांग, की तुझा जन्म झाला तेव्हा, म्हणजे सूतकाच्या काळात, मी आश्रमात स्त्रियांनी वेढलेला बसलो होतो.
अथान्तरिक्षे वागासीद्दिव्यरूपा मनोरमा । सहस्राक्षसमः कुन्ति भविष्यत्येष ते सुतः
तेव्हा आकाशात एक अद्भुत आणि दिव्य आवाज ऐकू आला — 'कुन्ती, तुझा मुलगा इंद्रासारखा महान आणि सामर्थ्यशाली होईल.'
एष जेष्यति सङ्ग्रामे कुरून्सर्वान्समागतान्। भीमसेनद्वितीयश्च लोकमुद्वर्तयिष्यति
तो युद्धात एकत्र जमलेल्या सर्व कुरूंना जिंकेल आणि भीमसेनासोबत मिळून जगाचा उद्धार करील.
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत्। हत्वा कुरूंश्च सङ्ग्रामे वासुदेवसहायवान्
तुझा मुलगा पृथ्वी जिंकेल आणि त्याची कीर्ती आकाशाला भिडेल; वासुदेवाच्या मदतीने तो युद्धात कुरूंना पराभूत करील.
पित्र्यमंशं प्रनष्टं च पुनरप्युद्धरिष्यति । भ्रातृभिः सहितः श्रीमांस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति
तो हरवलेला वडिलोपार्जित हिस्सा पुन्हा मिळवून देईल आणि आपल्या भावांसह तीन मोठ्या यज्ञांचे आयोजन करील.
स सत्यसन्धो बीभत्सुः सव्यसाची यथाच्युत । तथा त्वमेव जानासि बलवन्तं दुरासदम्
तो नेहमी सत्य बोलणारा, अर्जुन, दोन्ही हातांनी बाण सोडणारा आहे; जसा अच्युत तसा तोही बलवान आणि जिंकता न येणारा आहे, हे तुला माहीत आहे.
तथा तदस्तु दाशार्ह यथा वागभ्यभाषत । धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय तथा सत्यं भविष्यति
दाशार्हा, जसा आवाज आला तसंच होऊ दे; जर धर्म आहे, वृष्णिकुळातील, तर हे नक्कीच घडेल.
त्वं चापि तत्तथा कृष्ण सर्वं संपादयिष्यसि । नाहं तदभ्यसूयामि यथा वागभ्यभाषत
कृष्णा, तू हे सर्व अगदी तसंच साध्य करशील; जसा आवाज आला तसंच, त्यात मला काहीच दोष वाटत नाही.
नमो धर्माय महते धर्मो धारयति प्रजाः । एतद्धनञ्जयो वाच्यो नित्योद्युक्तो वृकोदरः
महान धर्माला नमस्कार, कारण धर्मानेच लोकांचे रक्षण होते; हे धनंजयाला सांग, आणि वृकोदर नेहमीच सजग राहो.
यदर्थं क्षत्रिया सूते तस्य कालोऽयमागतः। न हि वैरं समासाद्य सीदन्ति पुरुषर्षभाः
ज्या कारणासाठी क्षत्रिय जन्माला येतो, तो काळ आता आला आहे; कारण जेव्हा वैर येते, तेव्हा श्रेष्ठ पुरुष कधीच मागे हटत नाहीत.
विदिता ते सदा बुद्धिर्भीमस्य न स शाम्यति। यावदन्तं न कुरुते शत्रूणां शत्रुकर्शनः
तुला नेहमी भीमाची वृत्ती माहीत आहे — तो शत्रूंचा पूर्ण नाश न करता कधीच शांत बसत नाही.
तावदेव महापबाहुर्निशासु न सुखं लभेत्। सर्वधऱ्मविशेषज्ञां स्नुषां पाण्डोर्महात्मनः । व्रूया माधव कल्याणीं कृष्ण कृष्णां यशस्विनीम्
तोपर्यंत तो बलाढ्य वीर रात्री कधीच समाधान मिळवू शकणार नाही; माधवा, पांडूच्या त्या महान आत्म्याच्या सूनबाई कृष्णेला, धर्माची बारकावे जाणणाऱ्या, तू हे सांग.
युक्तमेतन्महाभागे कुले जाते यशस्विनि । यन्मे पुत्रेषु सर्वेषु यथावत्त्वमवर्तिथाः
हे योग्यच आहे, भाग्यवती आणि कीर्तीशाली, की तू कुलात जन्मलेली असून माझ्या सर्व मुलांशी योग्य वागलीस.
माद्रीपुत्रौ च वक्तव्यौ क्षत्रधर्मरतावुभौ । विक्रमेणार्जितान्भोगान्वृणीतं जीवितादपि
माद्रीचे दोन्ही पुत्र, क्षत्रियधर्मावर प्रेम करणारे, त्यांनाही सांग; त्यांनी पराक्रमाने मिळवलेले सुख जीवनापेक्षाही मोठे मानावे.
विक्रमाधिगता ह्यर्थाः क्षत्रधर्मेण जीवतः । मनो मनुष्यस्य सदा प्रीणन्ति पुरुषोत्तम
पराक्रमाने मिळवलेली संपत्ती, क्षत्रियधर्माने जगणाऱ्याला, नेहमी मनाला आनंद देते, हे श्रेष्ठ पुरुषा.
यच्च वः प्रेक्षमाणानां सर्वधर्मोपचायिनाम्। पाञ्चाली परुषाण्युक्तका को नु तत्क्षन्तुमर्हति
तुम्ही सर्व धर्म पाळणाऱ्यांच्या उपस्थितीत, पाञ्चालीने जे कठोर शब्द बोलले, ते कोण माणूस सहन करू शकेल?
न राज्यहरणं दुःखं द्यूते चापि पराजयः। प्रव्राजनं सुतानां वा न मे तद्दुःखकारणम्
राज्य गमावणे, जुगारात हार, किंवा माझ्या मुलांचे वनवास — यापैकी काहीही माझ्या दुःखाचे कारण नाही.