शत्रुं कृत्वा यः सहायं विश्वासमुपगच्छति। स न संभाव्यमेवैतद्यद्राज्यं प्राप्नुयादिति
जो शत्रूला मित्र करून त्याच्यावर विश्वास ठेवतो, त्याने कधीच राज्य मिळवेल अशी अपेक्षा ठेवू नये.
नैव राज्ञा दरः कार्यो जातु कस्यांचिदापदि। अथ चेदपि दीर्णः स्यान्नैव वर्तेत दीर्णवत्
राजाने कोणत्याही संकटात कधीच घाबरू नये; आणि जरी तो हादरला तरी, तसे वागू नये.
दीर्णं हि दृष्ट्वा राजानं सर्वमेवानुदीर्यते। राष्ट्रं बलममात्याश्च पृथक्कुर्वन्ति ते मतीः
राजा घाबरलेला दिसला की सर्व काही अस्ताव्यस्त होते; राज्य, सैन्य आणि मंत्री आपापल्या मते वागू लागतात.
शत्रुनेके प्रपद्यन्ते प्रजहत्यपरे पुनः । अन्ये तु प्रजिहीर्षन्ति ये पुरस्ताद्विमानिताः
काहीजण शत्रूकडे वळतात, काही सोडून जातात, आणि जे पूर्वी अपमानित झाले होते ते त्याला इजा करण्याचा प्रयत्न करतात.
य एवात्यन्तसुहृदस्त एनं पर्युपासते। अशक्तयः स्वस्तिकामा बद्धवत्सा इला इव
फक्त जे खरे मित्र आहेत तेच त्याच्याजवळ राहतात — जे अशक्त असूनही त्याचे भलेच इच्छितात, जसे शेतात खूंटाला बांधलेल्या गायी.
शोचन्तमनुशोचन्ति पतितानिव बान्धवान् । अपि ते पूजिताः पूर्वमपि ते सुहृदो मताः
ते त्याच्यासोबत दुःख करतात, जसे कोणी पडलेल्या नातेवाईकांसाठी शोक करतो; जरी ते पूर्वी सन्मानित किंवा मित्र मानले गेले असले तरी.
ये राष्ट्रमभिमन्यन्ते राज्ञो व्यसनमीयुषः । मा दीदरस्त्वं सुहृदो मा त्वां दीर्णं प्रहासिषुः
राजाच्या संकटात असताना, जे लोक राज्य गेले असं समजतात, त्यांनी तुझा त्याग करू नये, मित्रा. आणि जे तुझे खरे सोबती आहेत, त्यांनी तुझ्यावर संकट आलं म्हणून तुला सोडू नये.
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जिज्ञासन्त्या मया तव। विदधत्या समाश्वासमुक्तं तेजोविवृद्धये
तुझं सामर्थ्य, धैर्य आणि बुद्धी जाणून घ्यायची इच्छा होती म्हणून मी हे बोललो, जेणेकरून तुझ्या तेजात वाढ व्हावी आणि तुला धीर मिळावा.
यदेतत्संविजानासि यदि सम्यग्ब्रवीम्यहम्। कृत्वा सौम्यमिवात्मानं जायायोत्तिष्ठ सञ्जय
हे तुला समजत असेल आणि मी योग्य बोलत असेन, तर शांत मनाने स्वतःला सावर आणि आपल्या पत्नीच्या हितासाठी उठ, संजय.
अस्ति नः कोशनिचयो महानविदितस्तव। तमहं वेद नान्यस्तमुपसंपादयामि ते
आपल्याकडे एक मोठा आणि गुप्त खजिना आहे, जो तुला माहित नाही. तो फक्त मला ठाऊक आहे, दुसऱ्या कोणालाही नाही, आणि तो मी तुझ्यासाठी उपलब्ध करून देईन.
सन्ति नैकशता भूयः सुहृदस्तव सञ्जय । सुखदुःखसहा वीर संग्रामादनिवर्तिनः
संजया, तुझे असे शंभराहून अधिक मित्र आहेत, जे सुखदुःखात खंबीर राहतात आणि युद्धात कधीही मागे फिरत नाहीत.
तादृशा हि सहाया वै पुरुषस्य बुभूषतः। इष्टं जिहीर्षतः किंचित्सचिवाः शत्रुकर्शन
जो माणूस जगू इच्छितो, प्रिय वस्तू मिळवू पाहतो आणि शत्रूंना हरवण्यासाठी सल्लागार शोधतो, त्याला असे सोबती योग्य असतात.
तस्यास्त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः । तमस्त्वपागमत्तस्य सुचित्रार्थपदाक्षरम्
अगदी कमी समज असणाऱ्यालाही, अशी अर्थपूर्ण आणि स्पष्ट शब्दांनी मांडलेली वाक्ये ऐकली, की त्याच्या मनातील अज्ञानाचा अंधार दूर होईल.
उदके नौरियं धार्या वक्तव्यं प्रवणे मया। यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतिदर्शिनी
पाण्यातील होडी जशी नीट सांभाळावी लागते, तशीच उतारावर मी काळजीपूर्वक बोलतो, कारण तूच माझी मार्गदर्शक आहेस आणि भविष्यातील कल्याण ओळखतेस.
अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुरपरापरम् । किञ्चित्किञ्चित्प्रतिवदंस्तूष्णीमासं मुहुर्मुहुः
तुझे बोलणे ऐकण्याची मला खूप इच्छा होती, म्हणून मी पुन्हा पुन्हा ऐकत राहिलो, कधी थोडक्यात उत्तर दिलं, तर कधी गप्प बसलो.
अतृप्यन्नमृतस्येव कृच्छ्राल्लब्धस्य बान्धवात्। उद्यच्छाम्येष शत्रूणां नियमार्थं जायय च
जसा एखादा माणूस नातलगाकडून मिळालेल्या अमृतानेही तृप्त होत नाही, तसंच मी हे शत्रूंच्या संयमासाठी आणि तुझ्या पत्नीच्या हितासाठी अर्पण करतो.
सदश्च इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः। तच्चकार तथा सर्वं यथावदनुशासनम्
जसा चांगला घोडा प्रेरित केला की वेगाने धावतो, तसाच तो शब्दांच्या बाणांनी प्रोत्साहित होऊन, सांगितलेले सर्व काही योग्य प्रकारे पार पाडतो.
इदमुद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनमुत्तमम् । राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम्
हे उत्तेजक, भयंकर आणि तेज वाढवणारे उत्तम बोल, जेव्हा राजा शत्रूंमुळे खचतो, तेव्हा त्याच्या मंत्रीने त्याला ऐकवावे.
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा। महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति
विजयाची ही कथा जो जिंकायची इच्छा ठेवतो त्याने ऐकावी; ती ऐकल्यावर तो लवकरच पृथ्वी जिंकतो आणि शत्रूंना पराभूत करतो.
इदं पुंसवनं चैव वीराजननमेव च। अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते
हे पुत्रप्राप्तीसाठी आणि वीर जन्माला यावा यासाठीचे व्रत आहे; गर्भवती स्त्रीने हे वारंवार ऐकल्यास नक्कीच एक वीर पुत्र जन्माला येतो.
विद्याशूरं तपःशूरं दानशूरं तपस्विनम् । ब्राह्मया श्रिया दीप्यमानं साधुवादे च संमतम्
विद्येत, तपश्चर्येत, दानात आणि संयमात जो वीर आहे, ब्राह्मण तेजाने उजळलेला आणि सुसंवादासाठी प्रसिद्ध असलेला—
अर्चिष्मन्तं बलोपेतं महाभागं महारथम् । धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम्
प्रखर तेजस्वी, सामर्थ्यसंपन्न, फार भाग्यवान, महान रथी, धीरगंभीर, कोणालाही न जिंकता येणारा आणि नेहमीच विजयी—
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् । ईदृशं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम्
दुष्टांना आवरणारा, धर्माचरण करणाऱ्यांचे रक्षण करणारा, असा खरा शौर्य असलेला क्षत्रिय जन्माला येतो.
अर्जुनं केशव ब्रूयास्त्वयि जाते स्म सूतके। उपोपविष्टा नारीभिराश्रमे परिवारिता
केशवा, अर्जुनाला सांग, की तुझा जन्म झाला तेव्हा, म्हणजे सूतकाच्या काळात, मी आश्रमात स्त्रियांनी वेढलेला बसलो होतो.
अथान्तरिक्षे वागासीद्दिव्यरूपा मनोरमा । सहस्राक्षसमः कुन्ति भविष्यत्येष ते सुतः
तेव्हा आकाशात एक अद्भुत आणि दिव्य आवाज ऐकू आला — 'कुन्ती, तुझा मुलगा इंद्रासारखा महान आणि सामर्थ्यशाली होईल.'
एष जेष्यति सङ्ग्रामे कुरून्सर्वान्समागतान्। भीमसेनद्वितीयश्च लोकमुद्वर्तयिष्यति
तो युद्धात एकत्र जमलेल्या सर्व कुरूंना जिंकेल आणि भीमसेनासोबत मिळून जगाचा उद्धार करील.
पुत्रस्ते पृथिवीं जेता यशश्चास्य दिवं स्पृशेत्। हत्वा कुरूंश्च सङ्ग्रामे वासुदेवसहायवान्
तुझा मुलगा पृथ्वी जिंकेल आणि त्याची कीर्ती आकाशाला भिडेल; वासुदेवाच्या मदतीने तो युद्धात कुरूंना पराभूत करील.
पित्र्यमंशं प्रनष्टं च पुनरप्युद्धरिष्यति । भ्रातृभिः सहितः श्रीमांस्त्रीन्मेधानाहरिष्यति
तो हरवलेला वडिलोपार्जित हिस्सा पुन्हा मिळवून देईल आणि आपल्या भावांसह तीन मोठ्या यज्ञांचे आयोजन करील.
स सत्यसन्धो बीभत्सुः सव्यसाची यथाच्युत । तथा त्वमेव जानासि बलवन्तं दुरासदम्
तो नेहमी सत्य बोलणारा, अर्जुन, दोन्ही हातांनी बाण सोडणारा आहे; जसा अच्युत तसा तोही बलवान आणि जिंकता न येणारा आहे, हे तुला माहीत आहे.
तथा तदस्तु दाशार्ह यथा वागभ्यभाषत । धर्मश्चेदस्ति वार्ष्णेय तथा सत्यं भविष्यति
दाशार्हा, जसा आवाज आला तसंच होऊ दे; जर धर्म आहे, वृष्णिकुळातील, तर हे नक्कीच घडेल.