विषमं पर्वतस्रस्तै रश्मभिश्च समावृतम्। निर्जलं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्
ते जंगल डोंगर उतारांनी आणि सूर्यकिरणांनी व्यापलेले, पाण्याविना, निर्जन आणि अनेक योजन लांब पसरलेले होते.
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः। तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः
त्या जंगलात भयंकर हरिण, सिंह आणि इतर वन्य प्राणी भरलेले होते; तिथे तो पुरुषसिंह आपल्या सेवक, सैन्य आणि वाहने घेऊन गेला.
लोडयामास दुष्यन्तः सूदयन्विविधान्मृगान्। बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून्
दुष्यंत तिथे हिंडू लागला आणि विविध प्राण्यांचा वेध घेतला; आणि त्याच्या बाणांच्या टप्प्यात आलेले अनेक वाघ त्याने मारले.
पातयामास दुष्यन्तो निर्बिभेद च सायकैः। दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नराधिपः
दुष्यंताने त्यांना खाली पाडले आणि आपल्या बाणांनी भेदले; आणि जे दूर होते त्यांनाही त्या राजाने आपल्या बाणांनी घायाळ केले.
अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत। कांश्चिदेणान्समाजघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः
त्याने जवळ येणाऱ्यांना तलवारीने ठार केले, आणि भाले चालवण्यात सर्वांत पुढे असलेल्या त्या वीराने काही हरिणांना आपल्या शस्त्राने पाडले.
गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः। तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकम्पनैः
गदाचा खरा उपयोग जाणणारा तो, थकवा न जाणता हिंडत होता, हातात भाले, तलवारी, गदा आणि मुसळ हलवत.
चचार स विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान्। राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः
तो तिथे हिंडत, वनातील पशू आणि पक्षी मारत होता, युद्धात आनंद मानणाऱ्या वीरांसोबत आणि अद्भुत सामर्थ्य असलेल्या राजासोबत.
लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुः स्म मृगाधिपाः। तत्र विद्रुतयूथानि हतयूथपतीनि च
त्या मोठ्या जंगलात गोंधळ माजल्यावर, प्राण्यांचे नायक तिथून निघून गेले; तिथे कळप पळून गेले, त्यांच्या पुढाऱ्यांचा वध झाल्यामुळे.
मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः। शुष्काश्चापि नदीर्गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः
भीतीने हरिणांचे कळप इकडे तिकडे आवाज करत होते; सुकलेल्या नद्यांकडे गेलेले ते, पाण्याअभावी कृश झाले होते.
व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः। क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि
व्यायामाने थकलेले त्यांच्या हृदयांनी, शुद्ध हरपून ते खाली पडले; भूक आणि तहान यामुळे त्रस्त होऊन, दमून, ते जमिनीवर कोसळले.
केचित्तत्र नरव्याघ्रैरभक्ष्यन्त बुभुक्षितैः। केचिदग्निमथोत्पाद्य संसाध्य च वनेचराः
काहींना तिथे भुकेलेल्या नरसिंहांनी खाल्ले; काहींनी अग्नी पेटवून, त्या जंगलात कसाबसा जीव वाचवला.
भक्षयन्ति स्म मांसानि प्रकुट्य विधिवत्तदा। तत्र केचिद्गजा मत्ता बलिनः शस्त्रविक्षताः
त्यांनी त्या वेळी नीट भाजून आणि शिजवून मांस खाल्ले; तिथे काही मद्यधुंद आणि बलवान हत्ती, शस्त्रांच्या जखमा घेऊन—
संकोच्याग्रकरान्भीताः प्राद्रवन्ति स्म वेगिताः। शकृन्मूत्रं सृजन्तश्च क्षरन्तः शोणितं बहु
भयाने सोंड आत ओढून, वेगाने पळाले; विष्ठा आणि लघवी सोडत, भरपूर रक्त सांडत.
वन्या गजवरास्तत्र ममृदुर्मनुजान्बहून्। तद्वनं बलमेघेन शरधारेण संवृतम्। व्यरोचत मृगाकीर्णं राज्ञा हतमृगाधिपम्
तिथे त्या वन्य, श्रेष्ठ हत्तींनी अनेक माणसांना ठार केले; त्या वनात बाणांच्या पावसाने ढगांनी झाकल्यासारखे झाले होते, प्राण्यांनी भरलेले ते जंगल, राजाने प्राण्यांचा नायक मारल्यामुळे उजळून गेले होते.
ततो मृगसहस्राणि हत्वा सबलवाहनः। तत्र मेघघनप्रख्यं सिद्धचारणसेवितम्
मग हजारो प्राणी मारून, सैन्य आणि रथांसह, त्याने तिथे मेघांच्या गडदतेसारखे, सिद्ध आणि चारणांनी वावरलेले जंगल पाहिले.
वनमालोकयामास नगराद्योजनद्वये। मृगाननुचरन्वन्याञ्श्रमेण परिपीडितः
नगरा पासून दोन योजनांवर असलेले ते जंगल त्याने पाहिले, वन्य प्राण्यांचा पाठलाग करत, स्वतः थकून गेला होता.
मृगाननुचरन्राजा वेगेनाश्वानचोदयत्। राजा मृगप्रसङ्गेन वनमन्यद्विवेश ह
प्राण्यांचा पाठलाग करत राजा घोड्यांना वेगाने हाकू लागला; शिकार करत करत तो राजा दुसऱ्या जंगलात गेला.
एक एवोत्तमबलः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः। स वनस्यान्तमासाद्य महच्छून्यं समासदत्
एकटाच, उत्तम बळ असलेला, भूक, तहान आणि थकवा याने त्रस्त, तो त्या जंगलाच्या टोकाला पोहोचला आणि एक मोठे, ओसाड ठिकाण गाठले.
तच्चाप्यतीत्य नृपतिरुत्तमाश्रमसंयुतम्। मनःप्रह्लादजननं दृष्टिकान्तमतीव च
तेही ओलांडून, राजा उत्तम आश्रमांनी सजलेले, मनाला आनंद देणारे आणि डोळ्यांना अतिशय सुखावणारे ठिकाण गाठले.
सीतमारुतसंयुक्तं जगामान्यन्महद्वनम्। पुष्पितैः पादपैः कीर्णमतीव सुखशाद्वलम्
थंड वाऱ्याने भरलेले, तो दुसऱ्या मोठ्या जंगलात गेला, फुललेल्या झाडांनी व्यापलेले आणि अतिशय सुखद गवताळ कुरणांनी भरलेले.
विपुलं मधुरारावैर्नादितं विहगैस्तथा। पुंस्कोकिलनिनादैश्च झिल्लीकगणनादितम्
ते विस्तीर्ण जंगल, गोडगोड पक्ष्यांच्या आवाजांनी निनादलेले, कोकिळांच्या गाण्यांनी आणि किटकांच्या किरकिराटाने भरलेले होते.
प्रवृद्धविटपैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्। षट्पदाघूर्णिततलं लक्ष्म्या परमया युतम्
फार मोठ्या फांद्यांचे, छान सावली देणारे झाडे, मधमाशांच्या गुंजनाने हलणारे जमिन, आणि अत्यंत सुंदर असे सौंदर्य लाभलेले होते.
नापुष्पः पादपः कश्चिन्नाफलो नापि कण्टकी। षट्पदैर्नाप्यपाकीर्णस्तस्मिन्वै काननेऽभवत्
त्या वनात एकही झाड फुलांशिवाय, फळांशिवाय किंवा काट्यांशिवाय नव्हते. तिथे कुठल्याच झाडावर मधमाश्यांचे गट जमत नव्हते.
विगहैर्नादितं पुष्पैरलङ्कृतमतीव च। सर्वर्तुकुसुमैर्वृक्षैः सुखच्छायैः समावृतम्
त्या वनात पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गूंज भरली होती आणि झाडे रंगीबेरंगी फुलांनी सजली होती. सर्व ऋतूंमध्ये फुलणारी, गडद सावली देणारी झाडे तिथे भरपूर होती.
मनोरमं सहेष्वासो विवेश वनमुत्तमम्। मारुता कलितास्तत्र द्रुमाः कुसुमशाखिनः
महाबाहू तो पुरुष त्या रम्य आणि सुंदर वनात शिरला, जिथे वाऱ्याच्या झुळुकीने फुलांनी लगडलेल्या फांद्या डोलत होत्या.
पुष्पवृष्टिं विचित्रां तु व्यसजंस्ते पुनः पुनः। दिवस्पृशोऽथ संघुष्टाः पक्षिभिर्मधुरस्वनैः
त्या झाडांनी पुन्हा पुन्हा रंगीबेरंगी फुलांची वृष्टी केली. त्यांच्या टोकांनी आकाशाला स्पर्श केला होता आणि पक्ष्यांच्या गोड आवाजांनी सारा परिसर गूंजत होता.
विरेजुः पादपास्तत्र विचित्रकुसुमाम्बराः। तेषां तत्र प्रवालेषु पुष्पभारावनामिषु
त्या वनातील झाडे विविध फुलांनी झाकली गेली होती. त्यांच्या कोवळ्या फांद्यांवर फुलांचे ओझे झुकले होते आणि तिथे पक्ष्यांचा वावर होता.
रुवन्ति रावान्मधुरान्षट्पदा मधुलिप्सवः। तत्र प्रदेशांश्च बहून्कुसुमोत्करमण्डितान्
मधासाठी आसुसलेल्या मधमाशा तिथे गोड आवाज काढत होत्या, आणि फुलांनी भरलेल्या कोवळ्या फांद्यांमध्ये त्या गुंजत होत्या.
लतागृहपरिक्षिप्तान्मनसः प्रीतिवर्धनान्। संपश्यन्सुमहातेजा बभूव मुदितस्तदा
लतांच्या घरांनी वेढलेल्या, मनाला आनंद देणाऱ्या आणि फुलांच्या राशींनी सजलेल्या जागा पाहून तो तेजस्वी पुरुष अत्यंत आनंदी झाला.
परस्पराश्लिष्टशाखैः पादपैः कुसुमान्वितैः। अशोभत वनं तत्तु महेन्द्रध्वजसन्निभैः
फुलांनी लगडलेल्या झाडांच्या एकमेकांत गुंतलेल्या फांद्यांनी ते वन शोभून दिसत होते, जणू काही महेंद्राच्या पताकांसारखे.