दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च। दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम्
दुर्योधन, कर्ण, सौबलपुत्र शकुनी आणि चौथा दुःशासन — या चौघांनी मिळून हे कटकारस्थान केले.
पुराऽयमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः । सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च
'जनार्दन, जो फार जलद कृती करतो, तो आपल्याला धृतराष्ट्र आणि शंतनुपुत्रासह पकडण्याआधी...'
वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव। प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा
'आपणच हृषीकेशाला बलपूर्वक पकडू, जसे इंद्राने विरोचनपुत्राला पकडले होते, या पुरुषसिंहाला जिंकू.'
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः । निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
'वृष्णिकुळातील कृष्ण पकडला गेला हे ऐकून, पांडवांचे मन खचून जाईल, आणि ते तोंडपाडलेल्या सापांसारखे निर्बल होतील.'
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च । अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्। निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह
'कारण तोच त्यांचा महान भुजांचा रक्षक आणि कवच आहे; हा सात्वतांचा श्रेष्ठ, वृष्णिकुळातील वृषभ जर पकडला गेला, तर पांडव आणि सोमक सर्व प्रयत्न सोडून देतील.'
तस्माद्वयमिहैवैकं केशवं क्षिप्रकारिणम् । क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून्
'म्हणून आपण इथेच, धृतराष्ट्र ओरडत असतानाच, जलद कृती करणाऱ्या केशवाला बांधू आणि मग शत्रूंशी लढू.'
तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्। इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुद्ध्यत सात्यकिः
सात्यकीला त्या दुष्ट मनोवृत्तीच्या लोकांचा वाईट हेतू लगेचच कळला, कारण तो मनाचा वेध घेणारा आणि बुद्धिमान होता.
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः । अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम्
त्या हेतूने हार्दिक्याबरोबर बाहेर जाऊन कृतवर्मा उभा राहिला आणि पटकन म्हणाला, 'सेना सज्ज करा.'
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः । यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकारिणे
सेना मांडून सभेच्या दाराशी सावधपणे उभा रहा, तोपर्यंत मी हे सर्व कृष्णाला सांगतो.
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव । आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने
मग तो वीर सिंह जसा पर्वताच्या गुहेत शिरतो तसा सभेत गेला आणि तो हेतू महात्मा केशवाला सांगितला.
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत । तेषामेतमभिप्रायमाचचक्षे स्मयन्निव
नंतर त्याने धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना संबोधले आणि जणू हसतच त्यांना हा डाव उघड केला.
धर्मादर्थाच्च कामाच्च कर्म साधुविगर्हितम् । मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन
मूर्ख लोक येथे धर्म, अर्थ आणि काम यांनी निषिद्ध असे कर्म करायला इच्छितात, जे कोणत्याही प्रकारे साध्य होऊ शकत नाही.
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः । धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः
पूर्वी हे मूढ, पापी लोक एकत्र जमले आणि काम व क्रोध यांच्या वश झाले, लोभ व राग यांच्या प्रभावाखाली वागत राहिले.
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः। पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः
हे अल्पबुद्धी लोक या कमळनयन कृष्णाला पकडायचा प्रयत्न करतात, जणू लहान मुले किंवा अडाणी माणसे कापडाने जळता अग्नी पकडतात.
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान् । धृतराष्ट्रं महाबाहुमब्रवीत्कुरुसंसदि
सात्यकीचे ते शब्द ऐकून दूरदृष्टी असलेल्या विदुराने कुरू सभेत बलवान धृतराष्ट्राला सांगितले.
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परन्तप । असक्यमयशस्यं च कर्तुं कर्म समुद्यताः
राजा, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या तुझे सर्व पुत्र काळाच्या वश झाले आहेत आणि अशक्य व अपकीर्तिकर कर्म करायला निघाले आहेत.
इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय प्रसह्य च । निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम्
हे लोक खरोखर या कमळनयन कृष्णाला आणि वासवाचा भाऊ यांना जबरदस्तीने जिंकून बांधून ठेवायचे ठरवतात.
इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरसदम् । आसाद्य नभविष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम्
पण या पुरुषसिंहाजवळ, जो अजिंक्य आणि दुर्गम आहे, गेले की ते पतंगासारखे अग्नीत जळून नष्ट होतील.
अयमिच्छन्हि तान्सर्वान्युध्यमानाञ्जनार्दनः । सिंहो नागानिव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम्
कारण जर जनार्दनाने इच्छा केली, तर तो रागावलेल्या सिंहासारखा सर्व शत्रूंना यमाच्या घरात पाठवू शकतो.
न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्पापं कथंचन । न च धर्मादपक्रामदेच्युतः पुरुषोत्तमः
पण अच्युत, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, कधीच निंदनीय किंवा पापाचे कर्म करत नाही आणि तो कधीच धर्मापासून दूर जात नाही.
यथा वाराणसी दग्धा साश्वा सरथकुञ्जरा । सानुबन्धस्तु कृष्णेन काशीनामृषभो हतः
जसे वाराणसी घोडे, रथ आणि हत्तींसह जळून खाक झाली, आणि कृष्णाने काशींच्या वंशातील प्रमुखास त्याच्या सर्व अनुयायांसह मारले, तसेच...
तथा नागपुरं दग्ध्वा शङ्खचक्रगदाधरः । स्वयं कालेश्वरो भूत्वा नाशयिष्यति कौरवान्
तसाच शंख, चक्र आणि गदा धारण करणारा कृष्ण, स्वतः काळाचा स्वामी होऊन, नागपूर जाळून कौरवांचा नाश करील.
पारिजातहरं ह्येनमेकं यदुसुखावहम्। नाभ्यवर्तत संरब्धो वृत्रहा वसुभिः सह
पारिजात फुल आणणारा आणि यादवांना सुख देणाऱ्या या कृष्णाला, वज्रधारी इंद्रही रागावून वसूंना घेऊनही सामोरा गेला नाही.
प्राप्य निर्मोचने पाशान्षट्सहस्रांस्तरस्विनः । हृतास्ते वासुदेवेन ह्युपसङ्क्रम्य कौरवान्
निर्मोचन येथे जे वेगवान सहा हजार फास होते, तेही वासुदेवाने कौरवांकडे येऊन काढून टाकले.
द्वारमासाद्य सौभस्य विधूय गदया गिरिम्। द्युमत्सेनः सहामात्यः कृष्णेन विनिपातितः
सौभ नगरीच्या दरवाजाजवळ पोहोचल्यावर, द्युमत्सेन आणि त्याचे मंत्री, कृष्णाने गदेद्वारे जणू काही डोंगरच पाडावा तसे, खाली पाडले.
शेषवत्त्वात्कुरूणां तु धर्मापेक्षी तथाऽच्युतः । क्षमते पुण्डरीकाक्षः शक्तः सन्पापकर्मणाम्
कुरूंपैकी काही लोक उरले आहेत आणि धर्माची जाणीव ठेवून, अच्युत, म्हणजे कमळासारख्या डोळ्यांचा, त्यांना सहन करतो; जरी तो पाप करणाऱ्यांना संपवू शकतो.
एते हि यदि गोविन्दमिच्छन्ति सह राजभिः । अद्यैवातिथयः सर्वे भविष्यन्ति यमस्य ते
हे लोक आणि इतर राजे जर गोविंदाशी विरोध करायचे ठरवतील, तर आजच ते सगळे यमाच्या घरी पाहुणे होतील.
यथा वायोस्तृणाग्रणि वशं यान्ति बलीयसः। तथा चक्रभृतः सर्वे वशमेष्यन्ति कौरवाः
जसा वाऱ्याच्या जोराने गवताचे पाते वाकते, तसंच चक्रधारीच्या सामर्थ्यापुढे सर्व कौरव झुकतील.
विदुरेणैवमुक्ते तु केशवो वाक्यमब्रवीत् । धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य सुहृदां श्रृण्वतां मिथः
विदुराने असे बोलल्यानंतर, केशवाने धृतराष्ट्राकडे पाहून, एकमेकांच्या उपस्थितीत मित्र ऐकत असताना, आपले शब्द सांगितले.
राजन्नेते यदि क्रुद्धा मां निगृह्णीयुरोजसा । एते वा मामहं वैनाननुजानीहि पार्थिव
राजा, हे लोक जर रागावून मला जबरदस्तीने थांबवू पाहतील, किंवा मी त्यांना थांबवले, तर राजन, तू मला परवानगी दे.