यच्च त्वं मन्यसे मूढ भीष्मद्रोणकृपादयः। योत्स्यन्ते सर्वशक्त्येति नैतदद्योपपद्यते
आणि तू ज्या भ्रमात आहेस की भीष्म, द्रोण, कृप वगैरे सर्वजण सर्व शक्तीनिशी लढतील, ते आज शक्य नाही.
समं हि राज्यं प्रीतिश्च स्थानं हि विदितात्मनाम् । पाण्डवेष्वथ युष्मासु धर्मस्त्वभ्यधिकस्ततः
राज्य, प्रेम आणि स्थान हे ज्यांना स्वतःची ओळख आहे त्यांच्यासाठी सारखेच असतात; पण पांडवांमध्ये धर्म तुझ्यापेक्षा जास्त आहे.
राजपिण्डभयादेते यदि हास्यन्ति जीवितम् । न हि शक्ष्यन्ति राजानं युधिष्ठिरमुदीक्षितुम्
हे सर्वजण जर राजाच्या भीतीने आपले प्राण सोडतील, तरीही युद्धात ते युधिष्ठिर राजाला डोळ्याने पाहू शकणार नाहीत.
न लोभादर्थसंपत्तिर्नराणामिह दृश्यते । तदलं तात लोभेन प्रशाम्य भरतर्षभ
माणसांना लोभामुळे धनसंपत्ती मिळते असे दिसत नाही; म्हणून, लाडक्या, लोभ सोड आणि शांत हो, भरतवंशातील श्रेष्ठा.
तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम् । पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम्
मातेने अर्थपूर्ण सांगितलेले ते शब्द दुर्लक्षित करून, तो पुन्हा संतापाने आत्मसंयम नसलेल्या लोकांकडे निघाला.
ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः। सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
मग सभेतून बाहेर पडून, कौरवाने सौबल आणि आपल्या मनातील विचार डोळ्यांतून दाखवणाऱ्या राजासह शकुनी यांच्याशी सल्ला केला.
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रं कर्णं दुःशासनोऽब्रवीति । नोचेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः । बद्ध्वैव त्वां प्रदास्यन्ति पाण्डुपुत्राय भारत
दुर्योधनाने कर्ण आणि दुःशासनाला सांगितले, 'राजा, जर तू आपल्या इच्छेने पांडवांशी संधी केली नाहीस, तर पांडुपुत्र तुला बांधून देऊन देतील.'
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्भरतर्षभ । पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मद्रोणौ पिता च ते
'भरतवंशातील श्रेष्ठा, कर्ण, तू आणि मी — हे तिघे, भीष्म, द्रोण आणि तुझ्या वडिलांसह पांडवांच्या ताब्यात दिले जाऊ.'
दुःशासनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभ । दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो निश्वस्य प्रहसन्निव
भरतवंशातील श्रेष्ठा, दुःशासनाचे हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनाने खोल श्वास घेतला आणि उपहास्याने हसला.
एकान्तमुपसृत्येह मन्त्रं पुनरमन्त्रयत् । सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
तो एकांतात जाऊन पुन्हा सौबल आणि मनातील विचार डोळ्यांतून दाखवणाऱ्या राजासह शकुनी यांच्याशी मंत्रणा करू लागला.
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च। दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम्
दुर्योधन, कर्ण, सौबलपुत्र शकुनी आणि चौथा दुःशासन — या चौघांनी मिळून हे कटकारस्थान केले.
पुराऽयमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः । सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च
'जनार्दन, जो फार जलद कृती करतो, तो आपल्याला धृतराष्ट्र आणि शंतनुपुत्रासह पकडण्याआधी...'
वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव। प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा
'आपणच हृषीकेशाला बलपूर्वक पकडू, जसे इंद्राने विरोचनपुत्राला पकडले होते, या पुरुषसिंहाला जिंकू.'
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः । निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
'वृष्णिकुळातील कृष्ण पकडला गेला हे ऐकून, पांडवांचे मन खचून जाईल, आणि ते तोंडपाडलेल्या सापांसारखे निर्बल होतील.'
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च । अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्। निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह
'कारण तोच त्यांचा महान भुजांचा रक्षक आणि कवच आहे; हा सात्वतांचा श्रेष्ठ, वृष्णिकुळातील वृषभ जर पकडला गेला, तर पांडव आणि सोमक सर्व प्रयत्न सोडून देतील.'
तस्माद्वयमिहैवैकं केशवं क्षिप्रकारिणम् । क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून्
'म्हणून आपण इथेच, धृतराष्ट्र ओरडत असतानाच, जलद कृती करणाऱ्या केशवाला बांधू आणि मग शत्रूंशी लढू.'
तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्। इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुद्ध्यत सात्यकिः
सात्यकीला त्या दुष्ट मनोवृत्तीच्या लोकांचा वाईट हेतू लगेचच कळला, कारण तो मनाचा वेध घेणारा आणि बुद्धिमान होता.
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः । अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम्
त्या हेतूने हार्दिक्याबरोबर बाहेर जाऊन कृतवर्मा उभा राहिला आणि पटकन म्हणाला, 'सेना सज्ज करा.'
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः । यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकारिणे
सेना मांडून सभेच्या दाराशी सावधपणे उभा रहा, तोपर्यंत मी हे सर्व कृष्णाला सांगतो.
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव । आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने
मग तो वीर सिंह जसा पर्वताच्या गुहेत शिरतो तसा सभेत गेला आणि तो हेतू महात्मा केशवाला सांगितला.
धृतराष्ट्रं ततश्चैव विदुरं चान्वभाषत । तेषामेतमभिप्रायमाचचक्षे स्मयन्निव
नंतर त्याने धृतराष्ट्र आणि विदुर यांना संबोधले आणि जणू हसतच त्यांना हा डाव उघड केला.
धर्मादर्थाच्च कामाच्च कर्म साधुविगर्हितम् । मन्दाः कर्तुमिहेच्छन्ति न चावाप्यं कथंचन
मूर्ख लोक येथे धर्म, अर्थ आणि काम यांनी निषिद्ध असे कर्म करायला इच्छितात, जे कोणत्याही प्रकारे साध्य होऊ शकत नाही.
पुरा विकुर्वते मूढाः पापात्मानः समागताः । धर्षिताः काममन्युभ्यां क्रोधलोभवशानुगाः
पूर्वी हे मूढ, पापी लोक एकत्र जमले आणि काम व क्रोध यांच्या वश झाले, लोभ व राग यांच्या प्रभावाखाली वागत राहिले.
इमं हि पुण्डरीकाक्षं जिघृक्षन्त्यल्पचेतसः। पटेनाग्निं प्रज्वलितं यथा बाला यथा जडाः
हे अल्पबुद्धी लोक या कमळनयन कृष्णाला पकडायचा प्रयत्न करतात, जणू लहान मुले किंवा अडाणी माणसे कापडाने जळता अग्नी पकडतात.
सात्यकेस्तद्वचः श्रुत्वा विदुरो दीर्घदर्शिवान् । धृतराष्ट्रं महाबाहुमब्रवीत्कुरुसंसदि
सात्यकीचे ते शब्द ऐकून दूरदृष्टी असलेल्या विदुराने कुरू सभेत बलवान धृतराष्ट्राला सांगितले.
राजन्परीतकालास्ते पुत्राः सर्वे परन्तप । असक्यमयशस्यं च कर्तुं कर्म समुद्यताः
राजा, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या तुझे सर्व पुत्र काळाच्या वश झाले आहेत आणि अशक्य व अपकीर्तिकर कर्म करायला निघाले आहेत.
इमं हि पुण्डरीकाक्षमभिभूय प्रसह्य च । निग्रहीतुं किलेच्छन्ति सहिता वासवानुजम्
हे लोक खरोखर या कमळनयन कृष्णाला आणि वासवाचा भाऊ यांना जबरदस्तीने जिंकून बांधून ठेवायचे ठरवतात.
इमं पुरुषशार्दूलमप्रधृष्यं दुरसदम् । आसाद्य नभविष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम्
पण या पुरुषसिंहाजवळ, जो अजिंक्य आणि दुर्गम आहे, गेले की ते पतंगासारखे अग्नीत जळून नष्ट होतील.
अयमिच्छन्हि तान्सर्वान्युध्यमानाञ्जनार्दनः । सिंहो नागानिव क्रुद्धो गमयेद्यमसादनम्
कारण जर जनार्दनाने इच्छा केली, तर तो रागावलेल्या सिंहासारखा सर्व शत्रूंना यमाच्या घरात पाठवू शकतो.
न त्वयं निन्दितं कर्म कुर्यात्पापं कथंचन । न च धर्मादपक्रामदेच्युतः पुरुषोत्तमः
पण अच्युत, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ, कधीच निंदनीय किंवा पापाचे कर्म करत नाही आणि तो कधीच धर्मापासून दूर जात नाही.