भीष्मेण हि महाप्राज्ञ पित्र ते बाह्लिकेन च। दत्तोंऽशः पाण्डुपुत्राणां भेदाद्भतैररिन्दम
कारण तुझ्या वडिलांनी, महान बुद्धिमान भीष्म आणि बाहीक यांनी, पांडवांना त्यांचा हिस्सा दिला, हे वीरांमध्ये फूट पडल्यामुळे, शत्रूंचा नाश करणारा.
तस्थ चैतत्प्रदानस्य फलमद्यानुपश्यसि । यद्भुङ्क्षे पृथिवीं कृत्स्नां शूरैर्निहतकण्टकाम्
आता त्या वाटपाचं फळ तू पाहतोस—शूरवीरांनी काटे दूर करून तू संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घेतोस.
प्रयच्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितमरिन्दम । यदीच्छसि सहामात्यो भोक्तुमर्धं प्रदीयताम्
शत्रूंचा नाश करणारा, पांडवांना त्यांचा योग्य हिस्सा दे; जर तुला आपल्या मंत्र्यांसह पृथ्वीचा उपभोग घ्यायचा असेल, तर त्यांचा भाग द्यावा.
अलमर्धं पृथिव्यास्ते महामात्यस्य जीवितुम् । सुहृदां वचने तिष्ठन्यशः प्राप्स्यति भारत
पुरे—पृथ्वीचा अर्धा भाग तुला आणि तुझ्या प्रधानांना जगण्यासाठी मिळेल; मित्रांच्या बोलण्यावर चाल, भारत, आणि तुला कीर्ती मिळेल.
श्रीमद्भिरात्मवद्भिस्तैर्बुद्धिमद्भिर्जितेन्द्रियैः । पाण्डवैर्विग्रहस्तात भ्रंशयेन्महतः सुखात्
श्रीमंत, आत्मसंयमी, बुद्धिमान आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेल्या पांडवांसोबत संघर्ष केलास, तर तो तुला मोठ्या सुखापासून वंचित करेल, प्रिय.
निगृह्य सुहृदां मन्युं शाधि राज्यं यथोचितम्। स्वमंशं पाण्डुपुत्रेभ्यः प्रदाय भरतर्षभ
मित्रांचा राग आवर आणि राज्य योग्य प्रकारे चालव; आपला हिस्सा पांडवांना दे, भारतांमध्ये श्रेष्ठ.
अलमङ्ग निकारोऽयं त्रयोदशसमाः कृतः । शमयैनं महाप्राज्ञ कामक्रोधसमेधितम्
पुरे, तेरा वर्षं चाललेली ही वैरभावना; ही इच्छा आणि रागातून वाढलेली आहे, तिला शांत कर, बुद्धिमान.
न चैष शक्तः पार्थानां यस्त्वदर्थमभीप्सति । सूतपुत्रो दृढक्रोधो भ्राता दुःशासनश्च ते
तुझ्यासाठी इच्छुक आणि रागीट असलेला सूतपुत्र किंवा तुझा भाऊ दुःशासन, हे दोघंही पृथापुत्रांना जिंकू शकत नाहीत.
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे भीमसेने धनञ्जये। धृष्टद्युम्ने च संक्रुद्धे न स्युः सर्वाः प्रजा ध्रुवम्
भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, भीमसेन, धनंजय आणि धृष्टद्युम्न हे जर युद्धात संतापले, तर सर्व जीवसृष्टीच नष्ट होईल यात शंका नाही.
अमर्षवशमापन्नो मा कुरूंस्तात जीघनः । एषा हि पृथिवी कृत्स्ना मा गमत्त्वत्कृते वधम्
माझ्या लाडक्या, रागाच्या भरात तू कौरवांचा संहार करू नकोस; तुझ्यामुळे ही सारी पृथ्वी नष्ट होऊ नये.
यच्च त्वं मन्यसे मूढ भीष्मद्रोणकृपादयः। योत्स्यन्ते सर्वशक्त्येति नैतदद्योपपद्यते
आणि तू ज्या भ्रमात आहेस की भीष्म, द्रोण, कृप वगैरे सर्वजण सर्व शक्तीनिशी लढतील, ते आज शक्य नाही.
समं हि राज्यं प्रीतिश्च स्थानं हि विदितात्मनाम् । पाण्डवेष्वथ युष्मासु धर्मस्त्वभ्यधिकस्ततः
राज्य, प्रेम आणि स्थान हे ज्यांना स्वतःची ओळख आहे त्यांच्यासाठी सारखेच असतात; पण पांडवांमध्ये धर्म तुझ्यापेक्षा जास्त आहे.
राजपिण्डभयादेते यदि हास्यन्ति जीवितम् । न हि शक्ष्यन्ति राजानं युधिष्ठिरमुदीक्षितुम्
हे सर्वजण जर राजाच्या भीतीने आपले प्राण सोडतील, तरीही युद्धात ते युधिष्ठिर राजाला डोळ्याने पाहू शकणार नाहीत.
न लोभादर्थसंपत्तिर्नराणामिह दृश्यते । तदलं तात लोभेन प्रशाम्य भरतर्षभ
माणसांना लोभामुळे धनसंपत्ती मिळते असे दिसत नाही; म्हणून, लाडक्या, लोभ सोड आणि शांत हो, भरतवंशातील श्रेष्ठा.
तत्तु वाक्यमनादृत्य सोऽर्थवन्मातृभाषितम् । पुनः प्रतस्थे संरम्भात्सकाशमकृतात्मनाम्
मातेने अर्थपूर्ण सांगितलेले ते शब्द दुर्लक्षित करून, तो पुन्हा संतापाने आत्मसंयम नसलेल्या लोकांकडे निघाला.
ततः सभाया निर्गम्य मन्त्रयामास कौरवः। सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
मग सभेतून बाहेर पडून, कौरवाने सौबल आणि आपल्या मनातील विचार डोळ्यांतून दाखवणाऱ्या राजासह शकुनी यांच्याशी सल्ला केला.
दुर्योधनं धार्तराष्ट्रं कर्णं दुःशासनोऽब्रवीति । नोचेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः । बद्ध्वैव त्वां प्रदास्यन्ति पाण्डुपुत्राय भारत
दुर्योधनाने कर्ण आणि दुःशासनाला सांगितले, 'राजा, जर तू आपल्या इच्छेने पांडवांशी संधी केली नाहीस, तर पांडुपुत्र तुला बांधून देऊन देतील.'
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्भरतर्षभ । पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मद्रोणौ पिता च ते
'भरतवंशातील श्रेष्ठा, कर्ण, तू आणि मी — हे तिघे, भीष्म, द्रोण आणि तुझ्या वडिलांसह पांडवांच्या ताब्यात दिले जाऊ.'
दुःशासनस्य तद्वाक्यं निशम्य भरतर्षभ । दुर्योधनो धार्तराष्ट्रो निश्वस्य प्रहसन्निव
भरतवंशातील श्रेष्ठा, दुःशासनाचे हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनाने खोल श्वास घेतला आणि उपहास्याने हसला.
एकान्तमुपसृत्येह मन्त्रं पुनरमन्त्रयत् । सौबलेन मताक्षेण राज्ञा शकुनिना सह
तो एकांतात जाऊन पुन्हा सौबल आणि मनातील विचार डोळ्यांतून दाखवणाऱ्या राजासह शकुनी यांच्याशी मंत्रणा करू लागला.
दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेः सौबलस्य च। दुःशासनचतुर्थानामिदमासीद्विचेष्टितम्
दुर्योधन, कर्ण, सौबलपुत्र शकुनी आणि चौथा दुःशासन — या चौघांनी मिळून हे कटकारस्थान केले.
पुराऽयमस्मान्गृह्णाति क्षिप्रकारी जनार्दनः । सहितो धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च
'जनार्दन, जो फार जलद कृती करतो, तो आपल्याला धृतराष्ट्र आणि शंतनुपुत्रासह पकडण्याआधी...'
वयमेव हृषीकेशं निगृह्णीम बलादिव। प्रसह्य पुरुषव्याघ्रमिन्द्रो वैरोचनिं यथा
'आपणच हृषीकेशाला बलपूर्वक पकडू, जसे इंद्राने विरोचनपुत्राला पकडले होते, या पुरुषसिंहाला जिंकू.'
श्रुत्वा गृहीतं वार्ष्णेयं पाण्डवा हतचेतसः । निरुत्साहा भविष्यन्ति भग्नदंष्ट्रा इवोरगाः
'वृष्णिकुळातील कृष्ण पकडला गेला हे ऐकून, पांडवांचे मन खचून जाईल, आणि ते तोंडपाडलेल्या सापांसारखे निर्बल होतील.'
अयं ह्येषां महाबाहुः सर्वेषां शर्म वर्म च । अस्मिन्गृहीते वरदे ऋषभे सर्वसात्वताम्। निरुद्यमा भविष्यन्ति पाण्डवाः सोमकैः सह
'कारण तोच त्यांचा महान भुजांचा रक्षक आणि कवच आहे; हा सात्वतांचा श्रेष्ठ, वृष्णिकुळातील वृषभ जर पकडला गेला, तर पांडव आणि सोमक सर्व प्रयत्न सोडून देतील.'
तस्माद्वयमिहैवैकं केशवं क्षिप्रकारिणम् । क्रोशतो धृतराष्ट्रस्य बद्ध्वा योत्स्यामहे रिपून्
'म्हणून आपण इथेच, धृतराष्ट्र ओरडत असतानाच, जलद कृती करणाऱ्या केशवाला बांधू आणि मग शत्रूंशी लढू.'
तेषां पापमभिप्रायं पापानां दुष्टचेतसाम्। इङ्गितज्ञः कविः क्षिप्रमन्वबुद्ध्यत सात्यकिः
सात्यकीला त्या दुष्ट मनोवृत्तीच्या लोकांचा वाईट हेतू लगेचच कळला, कारण तो मनाचा वेध घेणारा आणि बुद्धिमान होता.
तदर्थमभिनिष्क्रम्य हार्दिक्येन सहास्थितः । अब्रवीत्कृतवर्माणं क्षिप्रं योजय वाहिनीम्
त्या हेतूने हार्दिक्याबरोबर बाहेर जाऊन कृतवर्मा उभा राहिला आणि पटकन म्हणाला, 'सेना सज्ज करा.'
व्यूढानीकः सभाद्वारमुपतिष्ठस्व दंशितः । यावदाख्याम्यहं चैतत्कृष्णायाक्लिष्टकारिणे
सेना मांडून सभेच्या दाराशी सावधपणे उभा रहा, तोपर्यंत मी हे सर्व कृष्णाला सांगतो.
स प्रविश्य सभां वीरः सिंहो गिरिगुहामिव । आचष्ट तमभिप्रायं केशवाय महात्मने
मग तो वीर सिंह जसा पर्वताच्या गुहेत शिरतो तसा सभेत गेला आणि तो हेतू महात्मा केशवाला सांगितला.