नागपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च बभूव परिनिष्ठतः। बले विष्णुसमश्चासीत्तेजसा भास्करोपमः
तो हत्तीच्या आणि घोड्याच्या पाठीवरही पारंगत होता; बळाने विष्णूसारखा आणि तेजाने सूर्यासारखा होता.
अक्षोभ्यत्वेऽर्णवसमः सहिष्णुत्वे धरासमः। संमतः स महीपालः प्रसन्नपुरराष्ट्रवान्
स्थैर्यात समुद्रासारखा, सहनशीलतेत पृथ्वीप्रमाणे, तो राजा सर्वांचा मान्य होता आणि त्याच्याकडे भरभराटीची नगरी आणि राज्य होतं.
भूयो धर्मपरैर्भावैर्मुदितं जनमादिशत्
तो आपल्या आनंदी प्रजेला पुन्हा धर्मशील वागणुकीकडे वळवायचा.
संभवं भरतस्याहं चरितं च महामतेः। शकुन्तलायाश्चोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
मला भरत या बुद्धिमानाचा जन्म आणि त्याची कृत्यं, तसेच शकुंतलेचा उगम सत्यासहित ऐकायचा आहे.
दुष्यन्तेन च वीरेण यथा प्राप्ता शकुन्तला। तं वै पुरुषसिंहस्य भगवन्विस्तरं त्वहम्
पराक्रमी दुष्यंताने शकुंतलेला कसा प्राप्त केला, हे पुरुषसिंहाचं सविस्तर कथन, हे भगवंत, मला ऐकायचं आहे.
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्वं मतिमतां वर
हे सत्य जाणणाऱ्या, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ, मला हे सर्व ऐकायचं आहे.
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः। बलेन चतुरङ्गेण वृतः परमवल्गुना
तो घनदाट जंगलात शेकडो घोडे आणि हत्ती यांच्या वेढ्यात गेला, आणि त्याच्या सोबत चारही अंगांनी सज्ज अशी तेजस्वी सेना होती.
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः। प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः
त्याच्या आजूबाजूला तलवार, भाले, गदा, मुसळ, भाले आणि टोपले घेणारे शूर सैनिक शेकड्यांनी उभे होते.
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुनदुभिनिःस्वनैः। रथनेमिस्वनैश्चैव सनागवरबृंहितैः
त्या सैनिकांच्या सिंहगर्जना, शंख आणि नगाऱ्यांचे आवाज, रथांच्या चाकांचा गडगडाट आणि हत्तींच्या गर्जना यांनी सारा परिसर दुमदुमून गेला.
नानायुधधरैश्चापि नानावेषधरैस्तथा। ह्रेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः
वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सजलेले, विविध पोशाख घातलेले पुरुष, घोड्यांच्या हिणकस आवाजात, शिट्ट्या आणि टाळ्यांच्या गजरात तिथे दिसत होते.
आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे। प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया
राजा जात असताना, उंच राजवाड्यांच्या मनोऱ्यांवर उभ्या असलेल्या तेजस्वी लोकांकडून तिथे किलबिलाटाचा आवाज उठला.
ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम्। शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम्
तिथल्या स्त्रियांनी त्याला पाहिले—तो शूर, स्वतःच्या कीर्तीने प्रसिद्ध, इंद्रासारखा, शत्रूंचा संहार करणारा आणि परक्या हत्तींचा रोखणारा आहे.
पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं स्म मेनिरे। अयं स पुरुषव्याघ्रो रणे वसुपराक्रमः
त्या स्त्रियांच्या गटांनी त्याच्याकडे पाहून वाटले, 'हा तर वज्रधारीच आहे; हा पुरुषसिंह रणात वसुंसारखा पराक्रमी आहे.'
यस्य बाहुबलं प्राप्य न भवन्त्यसुहृद्गणाः। इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपं
'ज्याच्या बाहुबलाला भिडले, ते शत्रू राहू शकत नाहीत,' अशा प्रेमळ शब्दांत त्या स्त्रिया त्या राजावर आपुलकीने बोलत होत्या.
तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि। तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः
त्यांनी त्याचे स्तवन केले आणि त्याच्या डोक्यावर फुलांचा वर्षाव केला; आणि सर्वत्र श्रेष्ठ ब्राह्मण त्याचे गुणगान करत होते.
निर्ययौ परमप्रीत्या वनं मृगजिघांसया। तं देवराजप्रतिमं मत्तवारणधूर्गतम्
तो राजा, देवेंद्रासारखा, मस्त झालेल्या हत्तीवर बसून, अत्यंत आनंदाने शिकार करण्याच्या इच्छेने जंगलात निघाला.
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे। ददृशुर्वर्धमानास्ते आशीर्भिश्च जयेन च
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र त्याच्या मागे निघाले; त्यांनी त्याला शुभेच्छा दिल्या आणि विजय मिळो असे आशीर्वाद दिले.
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तथा। न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण ह
नगरातील आणि गावातील लोकांनी त्याचा बराच काळ पाठलाग केला; मग राजाने परवानगी दिल्यावर ते मागे फिरले.
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः। महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा
नंतर, गरुडासारख्या रथावर बसलेल्या त्या पृथ्वीच्या राजाने आपल्या गजराने साऱ्या भूमीला आणि आकाशालाही दुमदुमवले.
स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम्। बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्
तो बुद्धिमान राजा जात असताना त्याला नंदनवनासारखे, बेल, आक, खैर, कपित्थ आणि धावाच्या झाडांनी भरलेले जंगल दिसले.
विषमं पर्वतस्रस्तै रश्मभिश्च समावृतम्। निर्जलं निर्मनुष्यं च बहुयोजनमायतम्
ते जंगल डोंगर उतारांनी आणि सूर्यकिरणांनी व्यापलेले, पाण्याविना, निर्जन आणि अनेक योजन लांब पसरलेले होते.
मृगसिंहैर्वृतं घोरैरन्यैश्चापि वनेचरैः। तद्वनं मनुजव्याघ्रः सभृत्यबलवाहनः
त्या जंगलात भयंकर हरिण, सिंह आणि इतर वन्य प्राणी भरलेले होते; तिथे तो पुरुषसिंह आपल्या सेवक, सैन्य आणि वाहने घेऊन गेला.
लोडयामास दुष्यन्तः सूदयन्विविधान्मृगान्। बाणगोचरसंप्राप्तांस्तत्र व्याघ्रगणान्बहून्
दुष्यंत तिथे हिंडू लागला आणि विविध प्राण्यांचा वेध घेतला; आणि त्याच्या बाणांच्या टप्प्यात आलेले अनेक वाघ त्याने मारले.
पातयामास दुष्यन्तो निर्बिभेद च सायकैः। दूरस्थान्सायकैः कांश्चिदभिनत्स नराधिपः
दुष्यंताने त्यांना खाली पाडले आणि आपल्या बाणांनी भेदले; आणि जे दूर होते त्यांनाही त्या राजाने आपल्या बाणांनी घायाळ केले.
अभ्याशमागतांश्चान्यान्खड्गेन निरकृन्तत। कांश्चिदेणान्समाजघ्ने शक्त्या शक्तिमतां वरः
त्याने जवळ येणाऱ्यांना तलवारीने ठार केले, आणि भाले चालवण्यात सर्वांत पुढे असलेल्या त्या वीराने काही हरिणांना आपल्या शस्त्राने पाडले.
गदामण्डलतत्त्वज्ञश्चचारामितविक्रमः। तोमरैरसिभिश्चापि गदामुसलकम्पनैः
गदाचा खरा उपयोग जाणणारा तो, थकवा न जाणता हिंडत होता, हातात भाले, तलवारी, गदा आणि मुसळ हलवत.
चचार स विनिघ्नन्वै वन्यांस्तत्र मृगद्विजान्। राज्ञा चाद्भुतवीर्येण योधैश्च समरप्रियैः
तो तिथे हिंडत, वनातील पशू आणि पक्षी मारत होता, युद्धात आनंद मानणाऱ्या वीरांसोबत आणि अद्भुत सामर्थ्य असलेल्या राजासोबत.
लोड्यमानं महारण्यं तत्यजुः स्म मृगाधिपाः। तत्र विद्रुतयूथानि हतयूथपतीनि च
त्या मोठ्या जंगलात गोंधळ माजल्यावर, प्राण्यांचे नायक तिथून निघून गेले; तिथे कळप पळून गेले, त्यांच्या पुढाऱ्यांचा वध झाल्यामुळे.
मृगयूथान्यथौत्सुक्याच्छब्दं चक्रुस्ततस्ततः। शुष्काश्चापि नदीर्गत्वा जलनैराश्यकर्शिताः
भीतीने हरिणांचे कळप इकडे तिकडे आवाज करत होते; सुकलेल्या नद्यांकडे गेलेले ते, पाण्याअभावी कृश झाले होते.
व्यायामक्लान्तहृदयाः पतन्ति स्म विचेतसः। क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च पतिता भुवि
व्यायामाने थकलेले त्यांच्या हृदयांनी, शुद्ध हरपून ते खाली पडले; भूक आणि तहान यामुळे त्रस्त होऊन, दमून, ते जमिनीवर कोसळले.