नृशंसानामनार्याणां तथा परुषभाषणम् । कर्णदुःशासनाभ्यां च त्वया च बहुशः कृतम्
कर्ण, दु:शासन आणि तू—तिघांनीही अनेकदा क्रूर आणि नीच शब्द बोलले आहेत.
सह मात्रा प्रदग्धुं तान्बालकान्वारणावते । आस्थितः परमो यत्नो न समृद्धश्च तत्तव
तू आणि तुझ्या आईने मिळून वाराणावत येथे त्या मुलांना जाळण्याचा फार मोठा प्रयत्न केला, पण तुझी योजना यशस्वी झाली नाही.
ऊषुश्च सुचिरं कालं प्रच्छन्नाः पाण्डवास्तदा। मात्रा सहैकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने
मग पांडवांनी आपल्या आईसह एकचक्रा या गावी ब्राह्मणाच्या घरी बराच काळ लपून राहिले.
विषेण सर्पबन्धैश्च यतिताः पाण्डवास्त्वया । सर्वोपायैर्विनाशाय न समृद्धं च तत्तव
तू विष देऊन आणि सापांनी बांधून, तसेच सर्व प्रकारांनी पांडवांचा नाश करण्याचा प्रयत्न केला, पण तुझे काहीच साध्य झाले नाही.
एवंबुद्धिः पाण्डवेषु मिथ्यावृत्तिः सदा भवान् । कथं ते नापराधोऽस्ति पाण्डवेषु महात्मसु
पांडवांविषयी तुझा नेहमीच कपटी आणि खोटा विचार राहिला आहे; अशा महान आत्म्यांविषयी तू काहीच चूक केली नाहीस असे कसे म्हणू शकतोस?
एवंवृत्तः कथं राज्ये स्थातुमर्हसि पापकृत्। स राज्याच्च सुखाच्चैव हास्यसे कुलपांसन
अशा वाईट वागणाऱ्या माणसाला राज्यात राहण्याचा अधिकारच नाही; तू राज्य आणि सुख दोन्ही गमावशील, आणि आपल्या कुलाला कलंक लावशील.
यच्चैभ्यो याचमानेभ्यः पित्र्यमंशं न दित्सति । तच्च पाप प्रदाताऽसि भ्रष्टैश्वर्यो निपातितः
जेव्हा त्यांनी आपल्या वडिलांचा हक्काचा हिस्सा मागितला, तेव्हा तू तो दिला नाहीस; त्यामुळे तू पापी ठरलास, ऐश्वर्यही हरवलेस आणि खाली पडलास.
कृत्वा बहून्यकार्याणि पाण्डवेषु नृशंसवत्। मिथ्यावृत्तिरनार्यः सन्नद्य विप्रतिपद्यसे
पांडवांवर अनेक अन्याय आणि क्रूर कृत्ये करूनही तू अजूनही खोटेपणावर आणि नीचपणावरच अडून राहिला आहेस आणि त्यांच्याशी विरोध करत आहेस.
मातापितृभ्यां भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च। शाम्येति मुहुरुक्तोसि न च शाम्यसि पार्थिव
तुला तुझी आई, वडील, भीष्म, द्रोण आणि विदुर यांनी वारंवार शांतता साध म्हणून सांगितले, पण राजन, तू त्यांचे ऐकत नाहीस.
शमे हि सुमहाँल्लाभस्तव पार्थस्य चोभयोः । न च रोचयसे राजन्किमन्यद्बुद्धिलाघवात्
शांततेत तुला आणि पार्थाला दोघांनाही मोठा लाभ होईल, पण राजन, तुला ती पसंत नाही; हे दुसरे काय असू शकते, फक्त बुद्धीचा अभावच.
न शर्म प्राप्स्यसे राजन्नुत्क्रम्य सुहृदां वचः। अधर्म्यमयशस्यं च क्रियते पार्थिव त्वया
मित्रांचे बोलणे नाकारून, राजन, तुला कधीही सुख मिळणार नाही; तू अधर्म करतोस आणि स्वतःच्याच नावाला कलंक लावतोस.
एवं ब्रुवति दाशार्हे दुर्योधनममर्षणम् । दुःशासन इदं वाक्यमब्रवीत्करुसंसदि
दाशार्ह वंशज असे बोलत असताना, दु:शासनाने त्या हट्टी दुर्योधनाला कुरू सभेत असे शब्द सांगितले.
न चेत्सन्धास्यसे राजन्स्वेन कामेन पाण्डवैः। बद्ध्वा किल त्वां दास्यन्ति कुन्तीपुत्राय कौरवाः
राजन, जर तू आपल्या इच्छेने पांडवांशी शांतता केली नाहीस, तर कौरव तुला बांधून कौंतीपुत्राकडे देऊन टाकतील.
वैकर्तनं त्वां च मां च त्रीनेतान्मनुजर्षभ । पाण्डवेभ्यः प्रदास्यन्ति भीष्मो द्रोणः पिता च ते
भीष्म, द्रोण आणि तुझे वडील—हे तिघे, वैकर्तन, तुला आणि मलाही—या तिघांना पांडवांकडे सोपवतील, हे मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ.
भ्रातुरेतद्वचः श्रुत्वा धार्तराष्ट्रः सुयोधनः । क्रुद्धः प्रातिष्ठतोत्थाय महानाग इव श्वसन्
भाऊचे हे शब्द ऐकून, धृतराष्ट्रपुत्र सुयोधन रागाने उठला आणि मोठ्या नागासारखा फुसफुसू लागला.
विदुरं च सोमदत्तं च महाराजं च बाह्लिकम्। कृपं च सोमदत्तं च भीष्मं द्रोणं जनार्दनम्
यानंतर त्याने विदुर, सोमदत्त, बाहीक राजा, कृप, सोमदत्त, भीष्म, द्रोण आणि जनार्दन यांना उद्देशून बोलले.
सर्वानेताननादृत्य दुर्मतिर्निरपत्रपः। अशिष्टवदमर्यादो मानी मान्यावमानिता
या दुष्ट बुद्धीच्या, बिनधास्त, वाईट वागणाऱ्या आणि गर्विष्ठ माणसाने सर्व वडीलधाऱ्यांचा अपमान केला आहे, आणि आदरणीय लोकांना कमी लेखले आहे.
तं प्रस्थितमभिप्रेक्ष्य भ्रातरो मनुजर्षभम्। अनुजग्मुः सहामात्या राजानश्चापि सर्वशः
तो पुरुषश्रेष्ठ निघाला ते पाहून त्याचे भाऊ, मंत्री आणि सर्व राजे त्याच्या मागे गेले.
सभायामुत्थितं क्रुद्धं प्रस्थितं भ्रातृभिः सह। दुर्योधनमभिप्रेक्ष्य भीष्मः शान्तनवोऽब्रवीत्
सभेतून रागाने उठून, भावांसह बाहेर पडणाऱ्या दुर्योधनाकडे पाहून शांतनूंचा पुत्र भीष्म म्हणाला.
धर्मार्थावभिसन्त्यज्य संरम्भं योऽनुमन्यते । हसन्ति व्यसने तस्य दुर्हृदो नचिरादिव
जो धर्म आणि लाभ सोडून रागाला मान्यता देतो, त्याच्या संकटात वाईट मनाचे लोक त्याची थट्टा करतात.
दुरात्मा राजपुत्रोऽयं धार्तराष्ट्रोऽनुपायवित्। मिथ्याभिमानी राज्यस्य क्रोधलोभवशानुगः
धृतराष्ट्राचा हा राजपुत्र वाईट मनाचा आहे, योग्य मार्ग माहीत नाही, राज्याचा खोटा गर्व बाळगतो आणि नेहमी राग व लोभाच्या अधीन असतो.
कालपक्वमिदं मन्ये सर्वं क्षत्रं जनार्दन । सर्वे ह्यनुसृता मोहात्पार्थिवाः सह मन्त्रिभिः
जनार्दना, मला वाटते सर्व क्षत्रिय आता विनाशासाठी तयार झाले आहेत; कारण सर्व राजे आणि त्यांचे मंत्री मोहाने त्याच्या मागे गेले आहेत.
भीष्मस्याथ वचः श्रुत्वा दाशार्हः पुष्करेक्षणः । भीष्मद्रोणमुखान्सर्वानभ्यभाषत वीर्यवान्
भीष्माची वचने ऐकून, कमळासारख्या डोळ्यांचा दाशार्ह व वीर पुरुष, भीष्म-द्रोण यांच्या नेतृत्वाखालील सर्वांना संबोधून बोलला.
सर्वेषां कुरुवृद्धानां महानयमतिक्रमः । प्रसह्य मन्दमैश्वर्ये न नियच्छन्ति यन्नृपम्
कौरवांच्या सर्व वडीलधाऱ्यांमध्ये हे मोठे चुकले आहे की, त्यांनी राजाला, जो जबरदस्तीने सत्तेत आला आहे, रोखले नाही.
तत्र कार्यमहं मन्ये कालप्राप्तमरिन्दमाः । क्रियमाणे भवेच्छ्रेयस्तत्सर्वं श्रृणुतानघाः
म्हणून, शत्रूंचा नाश करणाऱ्यांनो, मला वाटते आता कृती करण्याची वेळ आली आहे; ते केल्याने सर्वांचे कल्याण होईल—हे पापरहितांनो, ते सर्व ऐका.
प्रत्यक्षमेतद्भवतां यद्वक्ष्यामि हितं वचः । भवतामानुकूल्येन यदि रोचेत भारताः
मी जे हिताचे बोल सांगणार आहे ते तुम्हाला स्पष्टच आहे; हे भारतांनो, तुमच्या भल्यासाठी ते आवडले तर स्वीकारा.
पुत्रो वै भोजराजस्य दुराचारो ह्यनात्मवान् । जीवतः पितुरैश्वर्यं हृत्वा मृत्युवशं गतः
भोजराजाचा मुलगा वाईट वागणारा आणि स्वसंयम नसणारा होता; त्याने जिवंत वडिलांचे राज्य हिसकावले आणि शेवटी मृत्यूला गाठले.
उग्रसेनसुतः कंसः परित्यक्तः स बान्धवैः। ज्ञातीनां हितकामेन मया शस्तो महामृधे
उग्रसेनाचा मुलगा कंस, नातेवाईकांनी त्याला सोडून दिला; नातेवाईकांच्या हितासाठी मी त्याचा युद्धात वध केला.
आहुकः पुनरस्माभिर्ज्ञातिभिश्चापि सत्कृतः । उग्रसेनः कृतो राजा भोजराजन्यवर्धनः
नंतर, आम्ही आणि त्याचे नातेवाईकांनी आहुकाचा सन्मान केला; उग्रसेनाला भोजवंशाचा वाढवणारा राजा बनवले.
संसमेकं परित्यज्य कुलार्थे सर्वयादवाः। संभूय सुखमेधन्ते भारतान्धकवृष्णयः
सर्व यादवांनी कुलाच्या हितासाठी एकाला सोडून दिले आणि एकत्र येऊन, भारत, अंधक आणि वृष्णी, सुखाने राहतात.