यावन्न चरते मार्गान्पृतनामभिधर्षयन् । भीमसेनो गदापाणिस्तावत्संशाम्य पाण्डवैः
जोपर्यंत भीमसेन गदा हातात घेऊन सैन्याच्या रांगा फोडत नाही, तोपर्यंत पांडवांशी शांतता राखावी.
यावन्न शातयत्याजौ शिरांसि गजयोधिनाम् । गदया वीरघातिन्या फलानीव वनस्पतेः । कालेन परिपक्वानि तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत भीमसेन रणांगणात गदेद्वारे हत्तीवर बसलेल्या वीरांची शिरं झाडावरच्या पिकलेल्या फळांसारखी तोडत नाही, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।। विराटश्च शिखण्डी च शैशुपालिश्च दंशिताः
नकुल, सहदेव, पृच्छतपुत्र धृष्टद्युम्न, विराट, शिखंडी आणि शैशुपाल — हे सर्व सज्ज आणि उत्सुक आहेत.
यावन्न प्रविशन्त्येते नक्रा इव महार्णवम् । कृतास्त्राः क्षिप्रमस्यन्तस्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत हे शस्त्रविद्येत निपुण वीर मगरांसारखे मोठ्या समुद्रात झेपावत नाहीत, आणि पटकन हल्ला करत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
यावन्न सुकुमारेषु शरीरेषु महीक्षिताम्। गार्ध्रपत्राः पतन्त्युग्रास्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत गरुडाच्या पिसांनी मढवलेले भयंकर बाण राजांच्या नाजूक शरीरावर पडत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
चन्दनागुरुदिग्धेषु हारनिष्कधरेषु च । नोरस्सु यावद्योधानां महेष्वासैर्महेषवः
जोपर्यंत मोठ्या धनुर्धारींचे सामर्थ्यवान बाण चंदन, अगर, हार आणि सुवर्णाने सजलेल्या योद्ध्यांच्या अंगात घुसत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
कृतस्त्रैः क्षिप्रमस्यद्भिर्दूरपातिभिरायसाः । अभिलक्ष्यैर्निपात्यन्ते तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत शस्त्रविद्येत पारंगत योद्धे लोखंडी बाण दूरवरून लक्ष्य साधून झाडत नाहीत, आणि ते बाण निशाण्यावर लागून पडत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
अभिवादयमानं त्वां शिरसा राजकुञ्जरः । पाणिभ्यां प्रतिगृह्णातु धर्मराजो युधिष्ठिरः
राजहत्ती जसा डोकं झुकवून तुला वंदन करतो, तसाच धर्मराज युधिष्ठिर तुला हात जोडून अभिवादन करेल.
ध्वजाङ्कुशपताकाङ्कं दक्षिणं ते सुदक्षिणः । स्कन्धे निक्षिपतां बहुं शान्तये भरतर्षभ
ध्वज, अंकुश आणि पताका घेणारा सुदक्षिण आपल्या मजबूत हाताने तुझ्या खांद्यावर हात ठेवून शांततेसाठी पुढे यावा, हे भरतश्रेष्ठा.
रत्नौषधिसमेतेन रत्नाङ्गुलितलेन च। उपविष्टस्य पृष्ठं ते पाणिना परिमार्जतु
रत्न आणि औषधींनी सुशोभित, रत्नांच्या अंगठीने सजलेला तो बसलेल्या अवस्थेत तुझ्या पाठीवर हात फिरवावा.
शालस्कन्धो महाबहुस्त्वां स्वजानो वृकोदरः । साम्नाऽभिवदतां चापि शान्तये भरतर्षभ
शालासारखा खांदा आणि बलवान हात असलेला तुझा आप्तवर्गीय वृकोदर, गोड शब्दांनी तुला शांततेसाठी अभिवादन करावा, हे भरतश्रेष्ठा.
अर्जुनेन यमाभ्यां च त्रिभिस्तैरभिवादितः। मूर्ध्नि तान्समुपाघ्राय प्रेम्णाऽभिवद पार्थिव
अर्जुन आणि यमपुत्र दोघे जेव्हा तुला अभिवादन करतील, तेव्हा तू त्यांना डोकं झुकवून प्रेमाने अभिवादन कर, राजन.
दृष्ट्वा त्वां पाण्डवैर्वीरैर्भ्रातृभिः सह संगतम् । यावदानन्दजाश्रूणि प्रन्मुञ्चन्तु नराधिपाः
पांडवांच्या वीर भावंडांसोबत तुझं एकत्र येणं पाहून, राजे आनंदाने अश्रू ढाळू देत.
घुष्यतां राजधानीषु सर्वसंपन्महीक्षिताम् । पृथिवी भ्रातृभावेन भुज्यतां विज्वरो भव
सर्व सामर्थ्यशाली राजांच्या राजधानींमध्ये हे जाहीर होऊ दे—भाऊभावकीने पृथ्वीचा उपभोग घ्या आणि चिंता दूर करा.
श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यमप्रियं कुरुसंसदि। प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम्
कौरव सभेत दुर्योधनाचं अप्रिय बोलणं ऐकून, महाबाहू आणि कीर्तीमान वासुदेव त्याला उत्तर देऊ लागले.
प्रसमीक्ष्य भवानेतद्वक्तुमर्हति केशव। मामेव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे
केशवा, हे बोलण्यापूर्वी तू नीट विचार करायला हवं होतं; कारण तू नेहमी मला वेगळं काढून दोष देतोस.
भक्तिवादेन पार्थानामकस्मान्मधुसूदन। भवान्गर्हयति नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम्
मधुसूदना, तू नेहमी पांडवांचं भक्तिभावाने कौतुक करतोस आणि मला दोष देतोस, पण सामर्थ्य आणि दुर्बलता विचारात घेत नाहीस, असं का?
भवान्क्षत्ता च राजा वाऽप्याचार्यो वा पितामहः । मामेव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पाण्डवम्
तू, सारथी, राजा, गुरु आणि पितामह—सगळे मिळून फक्त मलाच दोष देता, पांडवांपैकी कुणालाही नाही.
न चाहं लक्षये कंचिद्व्यभिचारमिहात्मनः । अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः
माझ्यात इथे काहीही चूक आहे असं मला वाटत नाही; पण तरीही तुम्ही सगळे आणि बाकीचे राजे माझ्यावरच वैर धरता.
न चाहं कंचिदत्यर्थमपराधमरिन्दम । विचिन्तयन्प्रपश्यामि सुसूक्ष्ममपि केशव
अरिंदम, मी कितीही विचार केला तरी माझ्याकडून फार मोठा अपराध झाला असं मला अजिबात वाटत नाही, केशवा.
प्रियाभ्युपगते द्यूते पाण्डवा मधूसूदन। जिताः शकुनिना राज्यं तत्र किं मम दुष्कृतम्
मधुसूदना, पांडवांनी स्वतःहून फासे खेळायला मान्यता दिली आणि शकुनीने त्यांना हरवलं, राज्य गमावलं—त्यात माझा काय दोष?
यत्पुनर्द्रविणं किंचित्तत्राजीयन्त पाण्डवाः । तेभ्य एवाभ्यनुज्ञातं तत्तद मधुसूदन
मधुसूदना, त्या खेळात पांडवांनी पुन्हा जे काही दाव लावलं, ते त्यांनी स्वतःच्या इच्छेनेच केलं.
अपराधो न चास्माकं यत्ते ह्यक्षैः पराजिताः। अजेया जयतां श्रेष्ठ पार्थाः प्रव्राजिता वनम्
त्यांच्या फासे खेळातल्या पराभवात आमचा काहीही दोष नाही; जिंकण्यात श्रेष्ठ असलेले पांडव हरले आणि वनवासाला गेले.
केन वाऽप्यपवादेन विरुद्ध्यन्त्यरिभिः सह। अशक्ताः पाण्डवाः कृष्ण प्रहृष्टाः प्रत्यमित्रवत्
कृष्णा, पांडव शक्तिहीन असूनही आमच्याशी आणि आमच्या मित्रांसोबत विरोध का करतात, आणि शत्रूशी लढल्यासारखे आनंद का मानतात?
किमस्माभिः कृतं तेषां कस्मिन्वा पुनरागसि। धार्तराष्ट्राञ्जिघांसन्ति पाण्डवाः सृञ्जयैः सह
आम्ही त्यांना काय केलं, किंवा कोणत्या गोष्टीत, की पांडव आणि सृंजय आमच्यावर—धृतराष्ट्रपुत्रांवर—वैर धरतात?
न चापि वयमुग्रेण कर्मणा वचनेन वा। प्रभ्रष्टाः प्रणमामेह भयादपि शतक्रतुम्
आम्ही कठोर कृतीने किंवा बोलण्याने कुणाचा अपमान केलेला नाही, आणि मी इथे भीतीपोटी इंद्रालाही वाकत नाही.
न च तं कृष्ण पश्यामि क्षत्रधर्ममनुष्ठितम् । उत्सहेत युधा जेतुं यो नः शत्रुनिबर्हण
कृष्णा, कशत्रिय धर्म पाळणारा असा एकही योद्धा मला दिसत नाही, जो आमच्यासारख्या शत्रूंचा नाश करणाऱ्यांना युद्धात हरवू शकेल.
न हि भीष्मकृपद्रोणाः सकर्णा मधुसूदन। देवैरपि युधा जेतुं शक्याः किमुत पाण्डवैः
मधुसूदना, भीष्म, कृप, द्रोण आणि कर्ण—हे युद्धात देवांनाही जिंकता येणार नाहीत, मग पांडवांची काय कथा.
स्वधर्ममनुपश्यन्तो यदि माधव संयुगे। अस्त्रेण निधनं काले प्राप्स्यामः स्वर्ग्यमेव तत्
माधव, आम्ही कशत्रिय जर आपला धर्म न पाळता युद्धात शस्त्रांनी मरण पावलो, तर तेच आमच्यासाठी स्वर्ग आहे.
मुख्यश्चैवैष नो धर्मः क्षत्रियाणां जनार्दन । यच्छयीमहि सङ्ग्रामे शरतल्पगता वयम्
जनार्दना, कशत्रियांचा खरा धर्म हाच आहे—युद्धात बाणांच्या शय्येवर झोपणं.