अथ दुर्योधं राजा धृतराष्ट्रोऽभ्यभाषत। आसीनं भ्रातृभिः सार्धं राजभिः परिवारितम्
नंतर राजा धृतराष्ट्राने, भावांसह बसलेल्या आणि राजांनी वेढलेल्या दुर्योधनाशी बोलले.
दुर्योधन निबोधेदं शौरिणोक्तं महात्मना । आदत्स्व शिवमत्यन्तं योगक्षेमवदव्ययम्
दुर्योधन, या महान आत्म्याने, शौरिणे जे सांगितले ते नीट ऐक. जे अत्यंत मंगल, सुरक्षित आणि चिरस्थायी आहे, ते स्वीकार.
अनेन हि सहायेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा । इष्टान्सर्वानभिप्रायान्प्राप्स्यामः सर्वराजसु
कृष्णासारख्या निष्कलंक कर्म करणाऱ्या मित्रासोबत, आपण सर्व राजांमध्ये आपली सर्व मनोकामना पूर्ण करू शकतो.
सुसंहतः केशवेन तात गच्छ युधिष्ठिरम् । चर स्वस्त्ययनं कृत्स्नं भरतानामनामयम्
केशवाशी एकत्र होऊन, पुत्रा, युधिष्ठिराकडे जा. भरतांचे संपूर्ण कल्याण आणि सुरक्षितता साध.
वासुदेवेन तीर्थेन तात गच्छस्व संशमम् । कालप्राप्तमिदं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः
वत्सा, वासुदेवाच्या तीर्थाने तू मनःशांतीकडे जा. मला वाटतं, आता योग्य वेळ आली आहे — तू दुर्योधनाच्या मर्यादेपलीकडे जाऊ नकोस.
शमं चेद्याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम् । त्वदर्थमभिजल्पन्तं न तवास्त्यपराभवः
जर तू केशवाने शांततेची विनंती केली असता नाकारलीस, आणि तो तुझ्या भल्यासाठी बोलत असेल, तरीसुद्धा तुला पराभव पत्करावा लागणार नाही.
धृतराष्ट्रवचः श्रुत्वा भीष्मद्रोणौ समव्यथौ। दुर्योधनमिदं वाक्यमूचतुः शासनातिगम्
धृतराष्ट्राचं बोलणं ऐकून भीष्म आणि द्रोण दोघेही व्यथित झाले; त्याच्या आज्ञेने त्यांनी दुर्योधनाला हे शब्द सांगितले.
यावत्कृष्णावसन्नद्धौ यावत्तिष्ठति गाण्डिवम् । यावद्धौम्यो न मेधाग्नौ जुहोतीह द्विषद्बलम्
जोपर्यंत कृष्ण पांडवांच्या सोबत आहे, जोपर्यंत गांडीव धनुष्य उभं आहे, आणि जोपर्यंत धौम्य यज्ञाग्नीत आहुती देतो, तोपर्यंत शत्रूच्या सैन्यावर हल्ला करू नये.
यावन्न प्रेक्षते क्रूद्धः सेनां तव युधिष्ठिरः। ह्रीनिषेवो महेष्वासस्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत युधिष्ठिर, तो महान धनुर्धारी, युद्धात तुझ्या सैन्याकडे क्रोधाने पाहत नाही, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
यावन्न दृश्यते पार्थः स्वेऽप्यनीके व्यवस्थितः। भीमसेनो महेष्वासस्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत पार्थ स्वतःच्या फळीमध्ये उभा दिसत नाही, आणि भीमसेन, तो बलवान धनुर्धारी, तिथे नाही, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
यावन्न चरते मार्गान्पृतनामभिधर्षयन् । भीमसेनो गदापाणिस्तावत्संशाम्य पाण्डवैः
जोपर्यंत भीमसेन गदा हातात घेऊन सैन्याच्या रांगा फोडत नाही, तोपर्यंत पांडवांशी शांतता राखावी.
यावन्न शातयत्याजौ शिरांसि गजयोधिनाम् । गदया वीरघातिन्या फलानीव वनस्पतेः । कालेन परिपक्वानि तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत भीमसेन रणांगणात गदेद्वारे हत्तीवर बसलेल्या वीरांची शिरं झाडावरच्या पिकलेल्या फळांसारखी तोडत नाही, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।। विराटश्च शिखण्डी च शैशुपालिश्च दंशिताः
नकुल, सहदेव, पृच्छतपुत्र धृष्टद्युम्न, विराट, शिखंडी आणि शैशुपाल — हे सर्व सज्ज आणि उत्सुक आहेत.
यावन्न प्रविशन्त्येते नक्रा इव महार्णवम् । कृतास्त्राः क्षिप्रमस्यन्तस्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत हे शस्त्रविद्येत निपुण वीर मगरांसारखे मोठ्या समुद्रात झेपावत नाहीत, आणि पटकन हल्ला करत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
यावन्न सुकुमारेषु शरीरेषु महीक्षिताम्। गार्ध्रपत्राः पतन्त्युग्रास्तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत गरुडाच्या पिसांनी मढवलेले भयंकर बाण राजांच्या नाजूक शरीरावर पडत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
चन्दनागुरुदिग्धेषु हारनिष्कधरेषु च । नोरस्सु यावद्योधानां महेष्वासैर्महेषवः
जोपर्यंत मोठ्या धनुर्धारींचे सामर्थ्यवान बाण चंदन, अगर, हार आणि सुवर्णाने सजलेल्या योद्ध्यांच्या अंगात घुसत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
कृतस्त्रैः क्षिप्रमस्यद्भिर्दूरपातिभिरायसाः । अभिलक्ष्यैर्निपात्यन्ते तावच्छाम्यतु वैशसम्
जोपर्यंत शस्त्रविद्येत पारंगत योद्धे लोखंडी बाण दूरवरून लक्ष्य साधून झाडत नाहीत, आणि ते बाण निशाण्यावर लागून पडत नाहीत, तोपर्यंत हिंसाचार थांबू दे.
अभिवादयमानं त्वां शिरसा राजकुञ्जरः । पाणिभ्यां प्रतिगृह्णातु धर्मराजो युधिष्ठिरः
राजहत्ती जसा डोकं झुकवून तुला वंदन करतो, तसाच धर्मराज युधिष्ठिर तुला हात जोडून अभिवादन करेल.
ध्वजाङ्कुशपताकाङ्कं दक्षिणं ते सुदक्षिणः । स्कन्धे निक्षिपतां बहुं शान्तये भरतर्षभ
ध्वज, अंकुश आणि पताका घेणारा सुदक्षिण आपल्या मजबूत हाताने तुझ्या खांद्यावर हात ठेवून शांततेसाठी पुढे यावा, हे भरतश्रेष्ठा.
रत्नौषधिसमेतेन रत्नाङ्गुलितलेन च। उपविष्टस्य पृष्ठं ते पाणिना परिमार्जतु
रत्न आणि औषधींनी सुशोभित, रत्नांच्या अंगठीने सजलेला तो बसलेल्या अवस्थेत तुझ्या पाठीवर हात फिरवावा.
शालस्कन्धो महाबहुस्त्वां स्वजानो वृकोदरः । साम्नाऽभिवदतां चापि शान्तये भरतर्षभ
शालासारखा खांदा आणि बलवान हात असलेला तुझा आप्तवर्गीय वृकोदर, गोड शब्दांनी तुला शांततेसाठी अभिवादन करावा, हे भरतश्रेष्ठा.
अर्जुनेन यमाभ्यां च त्रिभिस्तैरभिवादितः। मूर्ध्नि तान्समुपाघ्राय प्रेम्णाऽभिवद पार्थिव
अर्जुन आणि यमपुत्र दोघे जेव्हा तुला अभिवादन करतील, तेव्हा तू त्यांना डोकं झुकवून प्रेमाने अभिवादन कर, राजन.
दृष्ट्वा त्वां पाण्डवैर्वीरैर्भ्रातृभिः सह संगतम् । यावदानन्दजाश्रूणि प्रन्मुञ्चन्तु नराधिपाः
पांडवांच्या वीर भावंडांसोबत तुझं एकत्र येणं पाहून, राजे आनंदाने अश्रू ढाळू देत.
घुष्यतां राजधानीषु सर्वसंपन्महीक्षिताम् । पृथिवी भ्रातृभावेन भुज्यतां विज्वरो भव
सर्व सामर्थ्यशाली राजांच्या राजधानींमध्ये हे जाहीर होऊ दे—भाऊभावकीने पृथ्वीचा उपभोग घ्या आणि चिंता दूर करा.
श्रुत्वा दुर्योधनो वाक्यमप्रियं कुरुसंसदि। प्रत्युवाच महाबाहुं वासुदेवं यशस्विनम्
कौरव सभेत दुर्योधनाचं अप्रिय बोलणं ऐकून, महाबाहू आणि कीर्तीमान वासुदेव त्याला उत्तर देऊ लागले.
प्रसमीक्ष्य भवानेतद्वक्तुमर्हति केशव। मामेव हि विशेषेण विभाष्य परिगर्हसे
केशवा, हे बोलण्यापूर्वी तू नीट विचार करायला हवं होतं; कारण तू नेहमी मला वेगळं काढून दोष देतोस.
भक्तिवादेन पार्थानामकस्मान्मधुसूदन। भवान्गर्हयति नित्यं किं समीक्ष्य बलाबलम्
मधुसूदना, तू नेहमी पांडवांचं भक्तिभावाने कौतुक करतोस आणि मला दोष देतोस, पण सामर्थ्य आणि दुर्बलता विचारात घेत नाहीस, असं का?
भवान्क्षत्ता च राजा वाऽप्याचार्यो वा पितामहः । मामेव परिगर्हन्ते नान्यं कंचन पाण्डवम्
तू, सारथी, राजा, गुरु आणि पितामह—सगळे मिळून फक्त मलाच दोष देता, पांडवांपैकी कुणालाही नाही.
न चाहं लक्षये कंचिद्व्यभिचारमिहात्मनः । अथ सर्वे भवन्तो मां विद्विषन्ति सराजकाः
माझ्यात इथे काहीही चूक आहे असं मला वाटत नाही; पण तरीही तुम्ही सगळे आणि बाकीचे राजे माझ्यावरच वैर धरता.
न चाहं कंचिदत्यर्थमपराधमरिन्दम । विचिन्तयन्प्रपश्यामि सुसूक्ष्ममपि केशव
अरिंदम, मी कितीही विचार केला तरी माझ्याकडून फार मोठा अपराध झाला असं मला अजिबात वाटत नाही, केशवा.