पौरवाणां वंशकरो दुष्यन्तो नाम वीर्यवान्। पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता भरतसत्तम
पौरवांमध्ये दुष्यंत नावाचा पराक्रमी पुरुष होता, जो या पृथ्वीच्या चारही दिशांचा रक्षण करणारा, भरतांमध्ये श्रेष्ठ मानला जायचा.
चतुर्भागं भुवः कृत्स्नं यो भुङ्क्ते मनुजेश्वरः। समुद्रावरणांश्चापि देशान्स समितिंजयः
तो मनुष्यांचा राजा संपूर्ण पृथ्वीचा चौथा भाग भोगायचा आणि समुद्राने वेढलेल्या प्रदेशांचाही विजय मिळवायचा.
आम्लेच्छावधिकान्सर्वान्स भुङ्क्ते रिपुमर्दनः। रत्नाकरसमुद्रान्तांश्चातुर्वर्ण्यजनावृतान्
शत्रूंना जिंकणारा तो राजा सर्व म्लेच्छांच्या सीमेपर्यंतच्या प्रदेशांवर राज्य करत असे आणि समुद्रापर्यंत पसरलेल्या, चारही वर्णांनी वसलेल्या भूमीवर त्याचं राज्य होतं.
न वर्णसङ्करकरो न कृष्याकरकृज्जनः। न पापकृत्कश्चिदासीत्तस्मिन्राजनि शासति
त्याच्या राज्यात वर्णसंकर नव्हता, कुणीही शेतीकडे दुर्लक्ष करत नसे आणि कोणीही पापाचं कृत्य करत नसे.
धर्मे रतिं सेवमाना धर्मार्थावभिपेदिरे। तदा नरा नरव्याघ्र तस्मिञ्जनपदेश्वरे
त्या प्रदेशात, नरांमध्ये वाघासारख्या, लोक धर्मात रमायचे आणि धर्म व अर्थ मिळवण्यासाठी आपापल्या कर्तव्याला प्राधान्य द्यायचे.
नासीच्चोरभयं तात न क्षुधाभयमण्वपि। नासीद्व्याधिभयं चापि तस्मिञ्जनपदेश्वरे
त्या राज्यात, प्रिय सखा, चोरांची भीती नव्हती, उपासमारीचीही किंचित चिंता नव्हती आणि रोगाचीही भीती नव्हती.
स्वधर्मै रेमिरे वर्णा दैवे कर्मणि निःस्पृहाः। तमाश्रित्य महीपालमासंश्चैवाकुतोभयाः
सर्व वर्ण आपापल्या धर्मात आनंद मानायचे, दैवाने ठरवलेल्या कर्मात आसक्ती न ठेवता वागत, आणि त्या महान राजाच्या आश्रयाने कुठल्याही भीतीशिवाय राहत.
कालवर्षी च पर्जन्यः सस्यानि रसवन्ति च। सर्वरत्नसमृद्धा च मही पशुमती तथा
योग्य वेळी पाऊस पडायचा, पिकं स्वादिष्ट व्हायची, पृथ्वी सर्व रत्नांनी समृद्ध होती आणि गुरंही भरपूर होती.
स्वकर्मनिरता विप्रा नानृतं तेषु विद्यते। स चाद्भुतमहावीर्यो वज्रसंहननो युवा
ब्राह्मण आपापल्या कर्मात मग्न असायचे; त्यांच्यात खोटेपणा नव्हता. आणि तो राजा अद्भुत पराक्रमी, वज्रासारखा मजबूत आणि तरुण होता.
उद्यम्य मन्दरं दोर्भ्यां वहेत्सवनकाननम्। चतुष्पथगदायुद्धे सर्वप्रहरणेषु च
तो आपल्या हातांनी मंदार पर्वत उचलून वनातून नेऊ शकायचा; चौकातल्या युद्धात आणि सर्व प्रकारच्या शस्त्रास्त्रात तो कुशल होता.
नागपृष्ठेऽश्वपृष्ठे च बभूव परिनिष्ठतः। बले विष्णुसमश्चासीत्तेजसा भास्करोपमः
तो हत्तीच्या आणि घोड्याच्या पाठीवरही पारंगत होता; बळाने विष्णूसारखा आणि तेजाने सूर्यासारखा होता.
अक्षोभ्यत्वेऽर्णवसमः सहिष्णुत्वे धरासमः। संमतः स महीपालः प्रसन्नपुरराष्ट्रवान्
स्थैर्यात समुद्रासारखा, सहनशीलतेत पृथ्वीप्रमाणे, तो राजा सर्वांचा मान्य होता आणि त्याच्याकडे भरभराटीची नगरी आणि राज्य होतं.
भूयो धर्मपरैर्भावैर्मुदितं जनमादिशत्
तो आपल्या आनंदी प्रजेला पुन्हा धर्मशील वागणुकीकडे वळवायचा.
संभवं भरतस्याहं चरितं च महामतेः। शकुन्तलायाश्चोत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
मला भरत या बुद्धिमानाचा जन्म आणि त्याची कृत्यं, तसेच शकुंतलेचा उगम सत्यासहित ऐकायचा आहे.
दुष्यन्तेन च वीरेण यथा प्राप्ता शकुन्तला। तं वै पुरुषसिंहस्य भगवन्विस्तरं त्वहम्
पराक्रमी दुष्यंताने शकुंतलेला कसा प्राप्त केला, हे पुरुषसिंहाचं सविस्तर कथन, हे भगवंत, मला ऐकायचं आहे.
श्रोतुमिच्छामि तत्त्वज्ञ सर्वं मतिमतां वर
हे सत्य जाणणाऱ्या, बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ, मला हे सर्व ऐकायचं आहे.
वनं जगाम गहनं हयनागशतैर्वृतः। बलेन चतुरङ्गेण वृतः परमवल्गुना
तो घनदाट जंगलात शेकडो घोडे आणि हत्ती यांच्या वेढ्यात गेला, आणि त्याच्या सोबत चारही अंगांनी सज्ज अशी तेजस्वी सेना होती.
खड्गशक्तिधरैर्वीरैर्गदामुसलपाणिभिः। प्रासतोमरहस्तैश्च ययौ योधशतैर्वृतः
त्याच्या आजूबाजूला तलवार, भाले, गदा, मुसळ, भाले आणि टोपले घेणारे शूर सैनिक शेकड्यांनी उभे होते.
सिंहनादैश्च योधानां शङ्खदुनदुभिनिःस्वनैः। रथनेमिस्वनैश्चैव सनागवरबृंहितैः
त्या सैनिकांच्या सिंहगर्जना, शंख आणि नगाऱ्यांचे आवाज, रथांच्या चाकांचा गडगडाट आणि हत्तींच्या गर्जना यांनी सारा परिसर दुमदुमून गेला.
नानायुधधरैश्चापि नानावेषधरैस्तथा। ह्रेषितस्वनमिश्रैश्च क्ष्वेडितास्फोटितस्वनैः
वेगवेगळ्या शस्त्रांनी सजलेले, विविध पोशाख घातलेले पुरुष, घोड्यांच्या हिणकस आवाजात, शिट्ट्या आणि टाळ्यांच्या गजरात तिथे दिसत होते.
आसीत्किलकिलाशब्दस्तस्मिन्गच्छति पार्थिवे। प्रासादवरशृङ्गस्थाः परया नृपशोभया
राजा जात असताना, उंच राजवाड्यांच्या मनोऱ्यांवर उभ्या असलेल्या तेजस्वी लोकांकडून तिथे किलबिलाटाचा आवाज उठला.
ददृशुस्तं स्त्रियस्तत्र शूरमात्मयशस्करम्। शक्रोपमममित्रघ्नं परवारणवारणम्
तिथल्या स्त्रियांनी त्याला पाहिले—तो शूर, स्वतःच्या कीर्तीने प्रसिद्ध, इंद्रासारखा, शत्रूंचा संहार करणारा आणि परक्या हत्तींचा रोखणारा आहे.
पश्यन्तः स्त्रीगणास्तत्र वज्रपाणिं स्म मेनिरे। अयं स पुरुषव्याघ्रो रणे वसुपराक्रमः
त्या स्त्रियांच्या गटांनी त्याच्याकडे पाहून वाटले, 'हा तर वज्रधारीच आहे; हा पुरुषसिंह रणात वसुंसारखा पराक्रमी आहे.'
यस्य बाहुबलं प्राप्य न भवन्त्यसुहृद्गणाः। इति वाचो ब्रुवन्त्यस्ताः स्त्रियः प्रेम्णा नराधिपं
'ज्याच्या बाहुबलाला भिडले, ते शत्रू राहू शकत नाहीत,' अशा प्रेमळ शब्दांत त्या स्त्रिया त्या राजावर आपुलकीने बोलत होत्या.
तुष्टुवुः पुष्पवृष्टीश्च ससृजुस्तस्य मूर्धनि। तत्रतत्र च विप्रेन्द्रैः स्तूयमानः समन्ततः
त्यांनी त्याचे स्तवन केले आणि त्याच्या डोक्यावर फुलांचा वर्षाव केला; आणि सर्वत्र श्रेष्ठ ब्राह्मण त्याचे गुणगान करत होते.
निर्ययौ परमप्रीत्या वनं मृगजिघांसया। तं देवराजप्रतिमं मत्तवारणधूर्गतम्
तो राजा, देवेंद्रासारखा, मस्त झालेल्या हत्तीवर बसून, अत्यंत आनंदाने शिकार करण्याच्या इच्छेने जंगलात निघाला.
द्विजक्षत्रियविट्शूद्रा निर्यान्तमनुजग्मिरे। ददृशुर्वर्धमानास्ते आशीर्भिश्च जयेन च
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य आणि शूद्र त्याच्या मागे निघाले; त्यांनी त्याला शुभेच्छा दिल्या आणि विजय मिळो असे आशीर्वाद दिले.
सुदूरमनुजग्मुस्तं पौरजानपदास्तथा। न्यवर्तन्त ततः पश्चादनुज्ञाता नृपेण ह
नगरातील आणि गावातील लोकांनी त्याचा बराच काळ पाठलाग केला; मग राजाने परवानगी दिल्यावर ते मागे फिरले.
सुपर्णप्रतिमेनाथ रथेन वसुधाधिपः। महीमापूरयामास घोषेण त्रिदिवं तथा
नंतर, गरुडासारख्या रथावर बसलेल्या त्या पृथ्वीच्या राजाने आपल्या गजराने साऱ्या भूमीला आणि आकाशालाही दुमदुमवले.
स गच्छन्ददृशे धीमान्नन्दनप्रतिमं वनम्। बिल्वार्कखदिराकीर्णं कपित्थधवसंकुलम्
तो बुद्धिमान राजा जात असताना त्याला नंदनवनासारखे, बेल, आक, खैर, कपित्थ आणि धावाच्या झाडांनी भरलेले जंगल दिसले.