अङ्ग दुर्योधनं कृष्ण मन्दं शास्त्रातिगं मम। अनुनेतुं महाबाहो यतस्व पुरुषोत्तम
कृष्णा, माझा मुलगा दुर्योधन हा मंदबुद्धी आणि शास्त्रविरुद्ध वागत आहे. महाबाहो, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याला समजवण्यासाठी तू प्रयत्न कर.
न श्रृणोति महाबाहो वचनं साधु भाषितम् । गान्धार्याश्च हृषीकेश विदुरस्य च धीमतः । अन्येषां चैव सुहृदां भीष्मादीनां हितैषिणाम्
महाबाहो, तो गांधारी, विदुर आणि भीष्म वगैरे हितचिंतक मित्र यांच्या चांगल्या बोलण्याकडे लक्ष देत नाही, हृषीकेश.
स त्वं पापमतिं क्रूरं पापचित्तमचेतनम् । अनुशाधि दुरात्मानं स्वयं दुर्योधनं नृपम्
म्हणून, कृष्णा, तू स्वतःच दुर्योधनाला समजाव. तो वाईट विचारांचा, क्रूर, दुष्ट आणि मूढ आहे.
सुहृत्कार्यं तु सुमहत्कृतं ते स्याञ्जनार्दन
जनार्दन, असं केलंस तर तू मैत्रीचं फार मोठं कार्य करशील.
ततोऽभ्यावृत्य वार्ष्णेयो दुर्योधनममर्षणम् । अब्रवीन्मधुरां वाचं सर्वधर्मार्थतत्त्ववित्
मग वृष्णिवंशीय कृष्णाने, हट्टी दुर्योधनाजवळ जाऊन, सर्व धर्म आणि अर्थाचं तत्त्व जाणणारा गोड शब्दात बोलला.
दुर्योधन निबोधेदं मद्वाक्यं कुरुसत्तम। शर्मार्थं ते विशेषेण सानुबन्धस्य भारत
दुर्योधन, कुरुवंशातील श्रेष्ठ, माझं बोलणं ऐक. हे तुझ्या आणि तुझ्या सर्व नातलगांच्या कल्याणासाठी आहे, भारतवंशीय.
महाप्रज्ञकुले जातः साध्वेतत्कर्तुमर्हसि । श्रुतवृत्तोपसंपन्नः सर्वैः समुदितो गुणैः
तू मोठ्या विद्वानांच्या घरात जन्मलास, म्हणून योग्य ते वागणं तुझ्या हातात आहे. तुझ्यात शास्त्रज्ञान, उत्तम वर्तन आणि सर्व गुण आहेत.
दौष्कुलेया दुरात्मानो नृशंसा निरपत्रपाः । त एतदीदृशं कुर्युर्यथा त्वं तात मन्यसे
ज्यांचा जन्म वाईट घरात झाला आहे, जे दुष्ट, क्रूर आणि लाज नसलेले आहेत, असे लोक जसं वागतात, तसंच तू आता करायला निघालास, मुला.
धर्मार्थयुक्ता लोकेऽस्मिन्प्रवृत्तिर्लक्ष्यते सताम्। असतां विपरीता तु लक्ष्यते भरतर्षभ । विपरीता त्वियं वृत्तिरसकृल्लक्ष्यते त्वयि
या जगात सज्जन लोकांमध्ये धर्म आणि अर्थ युक्त वर्तन दिसून येतं, तर दुर्जनांमध्ये त्याचं उलट दिसतं, भारतश्रेष्ठ. पण तुझ्यात वारंवार असं विपरीत वर्तन दिसतं.
अधर्मश्चानुबन्धोऽत्र घोरः प्राणहरो महान् । अनिष्टश्चानिमित्तश्च न च शक्यश्च भारत
इथे जे घडतंय त्याचा परिणाम फार भयंकर, प्राणघातक आणि मोठा अधर्म आहे. हे नकोसं, कारण नसलेलं आणि पूर्ण करणे अशक्य आहे, भारत.
तमनर्थं परिहरन्नात्मश्रेयः करिष्यसि। भ्रातॄणामथ भृत्यानां मित्राणां च परन्तप
हे अनर्थ टाळलंस तर, तू स्वतःचं, भावंडांचं, सेवकांचं आणि मित्रांचंही कल्याण साधशील, शत्रूंना जिंकणारा.
अधर्म्यादयशस्याच्च कर्मणस्त्वं प्रमोक्ष्यसे
तू या अधार्मिक आणि अपयशकारक कर्मातून मुक्त होशील.
प्राज्ञैः शूरैर्महोत्साहैरात्मवद्भिर्बहुश्रुतैः। सन्धत्स्व पुरुषव्याघ्र पाण्डवैर्भरतर्षभ। तद्धितं च प्रियं चैव धृतराष्ट्रस्य धीमतः
हे पुरुषसिंह, पांडवांबरोबर एकत्र हो, ते बुद्धिमान, शूर, उत्साही, स्वतःवर नियंत्रण असलेले आणि विद्वान आहेत. हे भरतश्रेष्ठ, हे सर्व धृतराष्ट्राला हितकारक आणि प्रिय वाटेल, असे कर.
पितामहस्य द्रोणस्य विदुरस्य महामतेः । कृपस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः
भीष्म, द्रोण, विदुर, कृप, सोमदत्त आणि बुद्धिमान बाह्लीक यांच्याबरोबरही असेच कर.
अश्वत्थाम्नो विकर्णस्य सञ्जयस्य विविंशतेः। ज्ञातीनां चैव भूयिष्ठं मित्राणां च परन्तप
अश्वत्थामा, विकर्ण, संजय, विविंशती आणि तुझे बरेच नातेवाईक व मित्र, हे शत्रूंना जाळणाऱ्या, यांच्याशीही एकत्र हो.
शमे शर्म भवेत्तात सर्वस्य जगतस्तथा। ह्रीमानसि कुले जातः श्रुतवानानृशंस्यवान् । तिष्ठ तात पितुः शास्त्रे मातुश्च भरतर्षभ
साऱ्या जगाला शांती आणि सुरक्षितता लाभो, प्रिय मुला; तू चांगल्या कुळात जन्मलेला, शिकलेला आणि दयाळू आहेस. हे भरतश्रेष्ठ, वडिलांच्या आणि आईच्या शिकवणीवर ठाम राहा.
एतच्छ्रेयो हि मन्यन्ते पिता यच्छास्ति भारत । उक्तमापद्गतः पूर्वं पितुः स्मरसि शासनम्
हे भारत, तुझ्या वडिलांना हेच तुझ्यासाठी श्रेष्ठ वाटते. संकटाच्या वेळी वडिलांनी दिलेली शिकवण आठव.
रोचते ते पितुस्तात पाण्डवैः सह सङ्गमः। सामात्यस्य कुरुश्रेष्ठ तत्तुभ्यां तात रोचताम्
प्रिय मुला, पांडवांबरोबर एकत्र येणे तुला आवडत असेल, तर हे कुरुश्रेष्ठ, तुझ्या मंत्र्यांसह तुलाही ते आवडो.
श्रुत्वा यः सुहृदां शास्त्रं मर्त्यो न प्रतिपद्यते । विपाकान्ते दहत्येनं किंपाकमिव भक्षितम्
जो मनुष्य मित्रांच्या हिताच्या गोष्टी ऐकूनही त्यावर चालत नाही, त्याला शेवटी दु:ख भोगावे लागते, जसे कच्चे फळ खाल्ल्याने जळते.
यस्तु निःश्रेयसं वाक्यं मोहान्न प्रतिपद्यते। स दीर्घसूत्रो हीनार्थः पश्चात्तापेन युज्यते
जो मोहामुळे श्रेष्ठ कल्याणाच्या गोष्टी ऐकूनही त्यावर चालत नाही, तो मंद आणि दुर्बल होतो, आणि नंतर पश्चात्ताप करावा लागतो.
यस्तु न्निःश्रेयसं श्रुत्वा प्राक्तदेवाभिपद्यते। आत्मनो मतमुत्सृज्य स लोके सुखमेधते
पण जो श्रेष्ठ कल्याणाच्या गोष्टी ऐकून, पूर्वजांसारखे आपले मत बाजूला ठेवून त्यावर चालतो, तो या जगात सुख मिळवतो.
योऽर्थकामस्य वचनं प्रातिकूल्यान्न मृष्यते। शृणोति प्रतिकूलानि द्विषतां वशमेति सः
जो आपल्याला हित सांगणाऱ्याच्या शब्दांना विरोधामुळे सहन करू शकत नाही, तो शत्रूंच्या उलट बोलण्याकडे लक्ष देतो आणि त्यांच्या अधीन होतो.
सतां मतमतिक्रम्य योऽसतां वर्तते मते। शोचन्ते व्यसने तस्य सुहृदो नचिरादिव
जो सज्जनांच्या सल्ल्याला टाकून दुष्टांच्या मतावर चालतो, त्याच्या संकटात त्याचे मित्र लवकरच दु:खी होतात.
मुख्यानमात्यानुत्सृज्य यो निहीनान्निषेवते । स घोरामापदं प्राप्य नोत्तारमधिगच्छति
जो मुख्य मंत्र्यांना सोडून नीच लोकांची सेवा करतो, तो भीषण संकटात सापडतो आणि त्यातून सुटका होत नाही.
योऽसत्सेवी वृथाचारो न श्रोता सुहृदां सताम्। परान्वृणीति स्वान्द्वेष्टि तं गौस्त्यजति भारत
जो दुष्टांची संगत करतो, व्यर्थ वागतो, चांगल्या मित्रांचे ऐकत नाही, परक्यांना जवळ करतो आणि आपल्या लोकांना तुच्छ मानतो, त्याला गायीही सोडून देते, हे भारत.
तत्वं विरुद्धा तैर्वीरैस्येतत्राणमिच्छसि । अशिष्टेभ्योऽसमर्थेभ्यो मूढेभ्यो भरतर्षभ
हे वीर, जर तू शिस्त नसलेल्या, असमर्थ आणि मूर्ख लोकांकडून, जे तुझ्याशी विरोध करतात, संरक्षण शोधत असशील—
को हि शक्रसमाञ्ज्ञातीनतिक्रम्य महारथान् । अन्येभ्यस्त्राणमाशंसेत्त्वदन्यो भुवि मानवः
या पृथ्वीवर, इंद्रासारख्या आणि महान रथी असलेल्या नातेवाईकांना वगळून, दुसऱ्यांकडून संरक्षणाची आशा कोण करील?
जन्मप्रभृति कौन्तेया नित्यं विनिकृतास्त्वया । न च ते जातु कुप्यन्ति धर्मात्मानो हि पाण्डवाः
कौंतय, जन्मापासून तू त्यांना नेहमीच त्रास दिला आहेस, तरीही धार्मिक पांडव कधीच तुझ्यावर रागावत नाहीत.
मिथ्योपचरितास्तात जन्मप्रभृति बान्धवाः । त्वयि सम्यङ्भहाबाहो प्रतिपन्ना यशस्विनः
प्रिय मुला, जन्मापासून तुझे नातेवाईक चुकीच्या वागणुकीला सामोरे गेले, तरीही ते कीर्तीमान नेहमी तुझ्याशी निष्ठावान राहिले.
त्वयाऽपि प्रतिपत्तव्यं तथैव भरतर्षभ । स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु मा मन्युवशमन्वगाः
म्हणून, हे भरतश्रेष्ठ, तूही आपल्या मुख्य नातेवाईकांशी तसाच वाग, आणि आपल्या लोकांवर राग धरू नकोस.