प्राप्तवानस्मि यल्लोके क्षत्रवंशोद्भवं यशः । वीरशब्दफलं चैव तेन संयुज्यतां भवान् । यथा धर्मे रतिर्नित्यं तेन सत्येन खं व्रज
या जगात मला क्षत्रिय वंशातील कीर्ती आणि वीर म्हणून मिळणारे गौरव मिळाले आहेत; ते सर्व तुझ्या गाठी पडो. जशी मला धर्माची कायमची आवड आहे, त्या सत्याच्या जोरावर तू स्वर्गात जा.
शिबिरौशीनरो धीमानुवाच मधुरां गिरम्। यथा बालेषु नारीषु वैवाह्येषु तथैव च
शिबी या उशीनर राजाने गोड शब्दांत असे सांगितले — जसे मुलांमध्ये, स्त्रियांमध्ये आणि विवाहप्रसंगी असते, तसेच—
सङ्गरेषु निपातेषु तथा तद्व्यसनेषु च । अनृतं नोक्तपूर्वं मे तेन सत्येन खं व्रज
लढाईत, संकटात आणि विपत्तीच्या वेळी मी कधीही खोटे बोललो नाही; त्या सत्याच्या बळावर तू स्वर्गात जा.
यथा प्राणांश्च राज्यं च राजन्कामसुखानि च। त्यजेयं न पुनः सत्यं तेन सत्येन खं व्रज
जसा मी माझा जीव, राज्य किंवा इतर सुखे सहज सोडू शकतो, पण सत्य कधीच सोडणार नाही; त्या सत्याच्या आधारावर तू स्वर्गात जा.
यथा सत्येन मे धर्मो यथा सत्येन पावकः । प्रीतः शतक्रतुश्चैव तेन सत्येन खं व्रज
जसे माझा धर्म सत्यावर उभा आहे, जसे अग्नी सत्यामुळे तृप्त होतो आणि इंद्रही संतुष्ट होतो, त्या सत्याच्या जोरावर तू स्वर्गात जा.
अष्टकस्त्वथ राजर्षिः कौशिको माधवीसुतः। अनेकशतयज्वानं नाहुषं प्राह धर्मवित्
मग अष्टक या राजर्षीने, माधवीचा पुत्र आणि कौशिक वंशज, जो धर्म जाणणारा होता, त्याने अनेक यज्ञ करणाऱ्या नाहुषाला असे म्हटले—
शतशः पुण्डरीका मे गोसवाश्चरिताः प्रभो । क्रतवो वाजपेयाश्च तेषां फलमवाप्नुहि
शेकडो कमळयज्ञ, गोयज्ञ आणि वाजपेय यज्ञ मी केले आहेत, हे प्रभो; त्यांचे फळ तुला मिळो.
न मे रत्नानि न धनं न तथाऽन्ये परिच्छदा । क्रतुष्वनुपयुक्तानि तेन सत्येन खं व्रज
माझ्या यज्ञात मी कधीच रत्ने, धन किंवा इतर वस्तू वापरल्या नाहीत; त्या सत्याच्या आधारावर तू स्वर्गात जा.
यथायथा हि जल्पन्ति दौहित्रास्तं नराधिपम् । तथतथा वसुमतीं त्यक्त्वा राजा दिवं ययौ
जशी नातवंडे त्या राजाशी बोलत होती, तसेच तो राजा पृथ्वी सोडून स्वर्गात गेला.
एवं सर्वे समस्तैस्ते राजानः सुकृतैस्तदा । ययातिं स्वर्गतो भ्रष्टं तारयामासुरञ्जसा
अशा प्रकारे त्या सर्व राजांनी मिळून, आपल्या पुण्यकर्मांनी, स्वर्गातून पडलेल्या ययातिला लगेच तारले.
दौहित्राः स्वेन धर्मेण यज्ञदानकृतेन वै । चतुर्षु राजवंशेषु संभूताः कुलवर्धनाः। मातामहं महाप्राज्ञं दिवमारोपयन्त ते
चार राजवंशांत जन्मलेली, आपल्या कुटुंबाचा मान वाढवणारी आणि यज्ञ-दानाद्वारे धर्म पाळणारी नातवंडे, आपल्या ज्ञानी आजोबांना स्वर्गात घेऊन गेली.
राजधर्मगुणोपेताः सर्वधर्मगुणान्विताः । दौहित्रास्ते वयं राजन्दिवमारोह पार्थिव
राजधर्म आणि सर्व सद्गुणांनी युक्त असलेली आम्ही नातवंडे, हे राजन, आता स्वर्गात जात आहोत.
सद्भिरारोपितः स्वर्गं पार्थिवैर्भूरिदक्षिणैः । अभ्यनुज्ञाय दौहित्रान्ययातिर्दिवमास्थितः
पुण्यवान आणि भरपूर दान देणाऱ्या राजांनी ययातिला स्वर्गात नेले. त्याने आपल्या नातवंडांना परवानगी दिली आणि मग तो स्वर्गात स्थिर झाला.
अभिवृष्टश्च वर्षेण नानापुष्पसुगन्धिना। परिष्वक्तश्च पुण्येन वायुना पुण्यगन्धिना
त्याच्यावर वेगवेगळ्या फुलांच्या सुगंधाने युक्त असा पाऊस पडला आणि पुण्यवान वाऱ्याने त्याला अलगद मिठी मारली.
अचलं स्थानमासाद्य दौहित्रफलनिर्जितम् । कर्मभिः स्वैरुपचितो जज्वाल परया श्रिया
नातवंडांच्या पुण्यामुळे मिळालेल्या आणि स्वतःच्या कर्मामुळे मिळवलेल्या स्थिर स्थानावर पोहोचून, तो परम तेजाने उजळून निघाला.
उपगीतोपनृत्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः । प्रीत्या प्रतिगृहीतश्च स्वर्गे दुन्दुभिनिःस्वनैः
गंधर्व आणि अप्सरांच्या समूहांनी त्याच्यासाठी गाणी गायली, नृत्य केले आणि स्वर्गातील आनंदात डुंबताना त्याचे स्वागत ढोल-ताशांच्या गजरात झाले.
अभिष्टुतश्च विविधैर्देवराजर्षिचारणैः । अर्चितश्चोत्तमार्घेण दैवतैरभिनन्दितः
त्यांना विविध देव, राजर्षी आणि गंधर्वांनी मोठ्या आदराने गौरविले, उत्तम प्रकारे पूजा केली आणि देवतांनी आनंदाने स्वागत केले.
प्राप्तः स्वर्गफलं चैव तमुवाच पितामहः । निर्वृतं शान्तमनसं वचोभिस्तर्पयन्निव
स्वर्गसुख मिळाल्यावर, पितामहांनी त्याच्याकडे शांत आणि समाधानी मनाने पाहून, जणू काही शब्दांनी त्याचे समाधान करत, त्याच्याशी बोलायला सुरुवात केली.
चतुष्पादस्त्वया धर्मश्रितो लोक्येन कर्मणा । अक्षयस्तव लोकोऽयं कीर्तिश्चैवाक्षया दिवि
तुझ्या प्रसिद्ध कर्मांनी चारही प्रकारचा धर्म तू पाळला आहेस; तुझे लोक कायमचे राहतील आणि तुझे कीर्तीसुद्धा स्वर्गात अमर राहील.
पुनस्त्वयैव राजर्षे स्वकृतेन विघातितम्। आवृतं तमसा चेतः सर्वेषां स्वर्गवासिनाम्
पण राजर्षी, तुझ्याच कृतीमुळे हे सर्व पुन्हा अडथळ्यात आले; स्वर्गातील सर्वांच्या मनावर अज्ञानाचे अंधार पसरले.
येन त्वां नाभिजानन्ति ततोऽज्ञातोसि पातितः । प्रीत्यैव चासि दौहित्रैस्तारितस्त्वमिहागतः
त्यामुळेच ते तुला ओळखू शकले नाहीत आणि म्हणून तुला खाली टाकण्यात आले; पण तुझ्या नातवांनी प्रेमाने तुला वाचवले आणि इथे आणले.
स्थानं च प्रतिपन्नोऽसि कर्मणा स्वेन निर्जितम् । अचलं शाश्वतं पुण्यमुत्तमं ध्रुवमव्ययम्
तू तुझ्या स्वतःच्या कर्माने हे स्थान पुन्हा मिळवले आहेस; हे अढळ, शाश्वत, पुण्य, उत्तम, कायमचे आणि नाशरहित आहे.
भगवन्संशयो मेऽस्ति कश्चितं छेत्तुमर्हसि । न ह्यन्यमहमर्हामि प्रष्टुं लोकपितामह
भगवंत, माझ्या मनात एक शंका आहे, ती कृपया दूर करा; कारण हे जगाचे पितामहा, मी दुसऱ्या कोणालाही विचारण्यास योग्य नाही.
बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्। अनेकक्रतुदानौघैरार्जितं मे महत्फलम्
अनेक हजारो वर्षे प्रजेला सांभाळून, अनेक यज्ञ आणि दानांनी मी मोठे फळ मिळवले.
कथं तदल्पकालेन क्षीणं येनास्मि पातितः । भगवन्वेत्थ लोकांश्च शाश्वतान्मम निर्मितान् । कथं नु मम तत्सर्वं विप्रनष्टं महाद्युते
ते फळ इतक्या थोड्या वेळात कसे कमी झाले आणि मी खाली कसा पडलो? भगवंत, तुम्हाला सर्व जगांची माहिती आहे, मी स्थापन केलेली शाश्वत लोकसुद्धा; मग हे सर्व माझ्याकडून कसे गेले?
बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम्। अनेकक्रतुदानौघैर्यत्त्वयोपार्जितं फलम्
अनेक हजारो वर्षे प्रजेला वाढवून, असंख्य यज्ञ आणि दानांनी तू मिळवलेले फळ हेच आहे.
तदनेनैव दोषेण क्षीणं येनासि पातितः। अभिमानेन राजेन्द्र धिक्कृतः स्वर्गवासिभिः
पण ह्याच दोषामुळे ते फळ कमी झाले आणि तू खाली पडलास; राजेंद्र, अभिमानामुळे स्वर्गवासींनी तुला तुच्छ केले.
नायं मानेन राजर्षे न बलेन न हिंसया। न शाठ्येन न मायाभिर्लोको भवति शाश्वतः
राजर्षी, केवळ अभिमानाने, बळाने, हिंसेने, कपटाने किंवा चलाखीने हे लोक कायमचे राहत नाहीत.
नावमान्यास्त्वया राजन्नधमोत्कृष्टमध्यमाः। न हि मानप्रदग्धानां कश्चिदस्ति शमः क्वचित्
राजा, नीच, श्रेष्ठ किंवा मध्यम कोणीही असो, त्यांचा तिरस्कार करू नकोस; कारण अभिमानाने जळणाऱ्यांना कधीच शांती मिळत नाही.
पतनारोहणमिदं कथयिष्यन्ति ये नराः । विषमाण्यपि ते प्राप्तास्तरिष्यन्ति न संशयः
जे पुरुष या पडझडीची आणि उन्नतीची गोष्ट सांगतील, त्यांना कितीही कठीण प्रसंग आले तरी ते नक्कीच त्यावर मात करतील—यात शंका नाही.