अथैत्य पुरुषः कश्चित्क्षीणपुण्यनिपातकः । ययातिमब्रवीद्राजन्द्रेवराजस्य शासनात्
मग पुण्य कमी झाल्यामुळे खाली पडलेला एक मनुष्य इंद्राच्या आज्ञेने ययातीकडे आला आणि त्याच्याशी बोलू लागला.
अतीव मदमत्तस्त्वं न कंचिन्नावमन्यसे । मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज
तू फारच गर्विष्ठ झालास, कोणालाही कमी लेखत नाहीस; तुझ्या अहंकारामुळे तुझं स्वर्गस्थान गेलं — तू त्यास पात्र नाहीस, राजपुत्रा.
न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तमब्रवीत् । पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिरुत्त्का नहुषात्मजः
तुला हे कळतही नाही; जा, पडून जा! असं त्याने सांगितलं. नहुषाचा मुलगा म्हणाला, 'जर चांगले लोक असतील तर मी पडायला तयार आहे.'
पतिष्यंन्तयामास गतिं गतिमतां वरः। एतस्मिन्नेव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान्
तो गतीमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा पडायचं ठरवतो; आणि त्याच वेळी, नैमिष क्षेत्रात, राजर्षींच्या मध्ये—
चतुरोऽपश्यत नृपस्तेषां मध्ये पपात ह । प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनरोऽष्टकः
त्या राजाने तिघांना पाहिलं आणि त्यांच्या मध्ये पडला: प्रतर्दन, वसुमान, शिबी, उशीनर आणि अष्टक.
वाजपेयेन यज्ञेन तर्पयन्ति सुरेश्वरम् । तेषामध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्
वाजपेय यज्ञाने ते देवाधिदेवाला तृप्त करत होते; त्यांच्या यज्ञाचा धूर स्वर्गाच्या दारापर्यंत पोहोचला होता.
ययातिरुपजिघ्रन्वै निपपात महीं प्रति । भूमौ स्वर्गे च संबद्धां नदीं धूममयीमिव । गङ्गां गामिव गच्छन्तीमालम्ब्य जगतीपतिः
ययातिने तो धूर ओढला आणि पृथ्वीच्या दिशेने पडू लागला; पृथ्वीवर आणि स्वर्गात, धुराची नदी जणू गंगा सारखी वाहत होती, तिला धरून तो जगाचा राजा खाली येऊ लागला.
श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु । मध्ये निपतितो राजा लोकपालोपमेषु सः
त्या चार तेजस्वी राजांच्या, मुख्य अवभृथाच्या वेळी, आपल्या नातलगांच्या मध्ये, तो राजा त्यांच्या मध्ये पडला, जणू लोकपालांसारखा.
चतुर्षु हुतकल्पेषु राजसिंहमहाग्निषु । पपात मध्ये राजर्षिर्ययातिः पुण्यसङ्क्षये
चार यज्ञाग्नी, राजसिंहासारखे प्रज्वलित, त्यांच्या मध्ये पुण्य संपल्यावर राजर्षी ययाति पडला.
तमाहुः पार्थिवाः सर्वे दीप्यमानमिव श्रिया । को भवान्कस्य वा बन्धुर्देशस्य नगरस्य वा
सर्व राजांनी त्याला पाहून, जणू तेजाने उजळलेला आहे असं वाटलं, आणि विचारलं: 'तू कोण? कोणाचा नातेवाईक? कोणत्या देशाचा किंवा नगराचा?'
यक्षो वाऽप्यथवा देवो गन्धर्वो राक्षसोऽपि वा । न हि मानुषरूपोसि कोवार्थः काङ्क्ष्यते त्वया
तू यक्ष असशील, की देव, की गंधर्व, की राक्षस असशील, पण तुझं रूप माणसासारखं नाही. मग इथे तुला नेमकं काय हवं आहे?
ययातिरस्मि राजर्षिः क्षीणपुण्यश्च्युतो दिवः। पतेयं सत्स्विति ध्यायन्भवत्सु पतितस्ततः
मी ययाति, राजर्षी, पुण्य संपल्यावर स्वर्गातून खाली पडलो. मी चांगल्या लोकांत पडावं असं मनाशी ठरवलं, आणि तसंच झालं.
सत्यमेतद्भवतु ते काङ्क्षितं पुरुषर्षभ । सर्वेषां नः क्रतुफलं धर्मश्च प्रतिगृह्यताम्
तुला जे हवं आहे ते खरंच होवो, श्रेष्ठ पुरुषा. आमच्या सर्वांच्या यज्ञाचं फळ आणि धर्म स्वीकारला जावो.
नाहं प्रतिग्रहधनो ब्राह्मणः क्षत्रियोऽह्यहम्। न च मे प्रवणा बुद्धिः परपुण्यविनाशने
मी दानावर जगणारा ब्राह्मण नाही, मी क्षत्रिय आहे. आणि दुसऱ्यांचं पुण्य नष्ट करावं अशी माझ्या मनात इच्छा नाही.
एतस्मिन्नेव काले तु मृगचर्याक्रमागताम्। माधवीं प्रेक्ष्य राजानस्तेऽभिवाद्येदमब्रुवन्
त्याच वेळी, मृगांची शिकार करत फिरताना तिथे आलेली माधवी राजांना दिसली. त्यांनी तिला नमस्कार करून असे म्हणाले.
किमागमनकृत्यं ते किं कुर्मः शासनं तव। आज्ञाप्या हि वयं सर्वे तव पुत्रास्तपोधने
तू इथे कशासाठी आली आहेस? आम्ही तुझ्या आज्ञेने काय करू? कारण आम्ही सर्व तुझे पुत्र आहोत, तपश्चर्येने समृद्ध आणि तुझ्या आज्ञेला तयार.
तेषां तद्भाषितं श्रुत्वा माधवी परया मुदा। पितरं समुपागच्छद्ययातिं सा ववन्द च
त्यांच्या बोलण्याने माधवीला फार आनंद झाला. ती आपल्या वडिलांकडे, ययातीकडे गेली आणि त्यांना वंदन केलं.
स्पृष्ट्वा मूर्धनि तान्पुत्रांस्तापसी वाक्यमब्रवीत् । दौहित्रास्तव राजेन्द्र मम पुत्रा न ते पराः
तिने आपल्या मुलांच्या डोक्यावर हात ठेवून, ती तपस्विनी म्हणाली, 'राजेंद्र, हे तुझे नातू आहेत; हे माझेच पुत्र आहेत, दुसरे कोणी नाही.'
इमे त्वां तारयिष्यन्ति दिष्टमेतत्पुरातनम् । अहं ते दुहिता राजन्माधवी मृगचारिणी
हेच तुला तारतील—हे जुने वचन आहे. मी तुझीच मुलगी आहे, राजन, माधवी, मृगांची शिकार करणारी.
मयाऽप्युपचितो धर्मस्ततोऽर्धं प्रतिगृह्यताम् । यस्माद्राजन्नराः सर्वे अपत्यफलभागिनः
माझ्यामुळेही धर्म वाढला आहे; त्यातला अर्धा भाग स्वीकारावा. कारण, राजन, सर्व लोकांना अपत्याचं फळ मिळतं.
तस्मादिच्छन्ति दौहित्रान्यथा त्वं वसुधाधिप
म्हणूनच, जशी तुला नातवंडं हवी आहेत, तशीच सर्वांना नातवंडांची इच्छा असते, हे पृथ्वीच्या अधिपती.
अभिवाद्य नमस्कृत्य मातामहमथाब्रुवन् । उच्चैरनुपमैः स्निग्धैः स्वरैरापूर्य मेदिनीम् । मातामहं नृपतयस्तारयन्तो दिवश्च्युतम्
नमस्कार करून, राजांना आपल्या आजोबांना मोठ्या, गोड आणि अनुपम स्वरात म्हणाले, 'आम्ही, तुझे नातू असलेले राजे, स्वर्गातून पडलेल्या तुला तारू.'
राजधर्मगुणोपेताः सत्यधर्मगुणान्विताः। दौहित्रास्ते वयं राजन्दिवमारोह पार्थिव
राजधर्म आणि सत्यधर्म यांच्या गुणांनी युक्त, आम्ही तुझे नातू आहोत, राजन; आता तू स्वर्गात जा, पृथ्वीच्या राज्या.
अथाकस्मादुपगतो गालवोऽप्याह पार्थिवम् । तपसो मेऽष्टभागेन स्वर्गमारोहतां भवान्
तेव्हा अचानक गालव तिथे आला आणि म्हणाला, 'माझ्या तपश्चर्येच्या आठव्या भागामुळे, राजन, तू स्वर्गात जा.'
प्रत्यभिज्ञातमात्रोऽथ सद्भिस्तैर्नरपुङ्गवः। समारुरोह नृपतिरस्पृशन्वसुधातलम् । ययातिर्दिव्यसंस्थानो बभूव विगतज्वरः
ते श्रेष्ठ लोकांनी त्याला ओळखताच, तो नरश्रेष्ठ राजा जमिनीला न स्पर्श करता वर गेला. ययाति दिव्य रूप धारण करून दुःखमुक्त झाला.
दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः। दिव्यगन्धगुणोपेतो न पृथ्वीमस्पृशत्पदा
दिव्य हार, वस्त्र घातलेले, दिव्य दागिन्यांनी सजलेले, दिव्य सुवासाने युक्त असा तो जमिनीला पाय लावला नाही.
ततो वसुमनाः पूर्वमुच्चैरुच्चारयन्वचः ।। ख्यातो दानपतिर्लोके व्याजहार नृपं तदा
मग वसुमानस, पूर्वीसारख्याच मोठ्या आणि गोड आवाजात, जो दानांचा स्वामी म्हणून प्रसिद्ध होता, त्याने राजाला संबोधून बोलला.
प्राप्तवानस्मि यल्लोके सर्ववर्णेष्वगर्हया । तदप्यथ च दास्यामि तेन संयुज्यतां भवान्
मी या जगात सर्व वर्णांमध्ये जे निष्कलंक मिळवलं आहे, तेही मी तुला देईन; तू त्यात सामील हो.
यत्फलं दानशीलस्य क्षमाशीलस्य यत्फलम् । यच्च मे फलमाधाने तेन संयुज्यतां भवान्
दान आणि क्षमाशीलतेने जे फळ मिळते, तसेच मी केलेल्या अर्पणाचे जे काही फळ आहे, ते सर्व तुझ्या वाट्याला जावो.
ततः प्रतर्दनोऽप्याह वाक्यं क्षत्रियपुङ्गवः । यथा धर्मरतिर्नित्यं नित्यं युद्धपरायणः
मग प्रतर्दन या क्षत्रियांत श्रेष्ठाने असे म्हणाले — जशी मला नेहमी धर्माची आवड आहे, तशीच मला युद्धाचीही ओढ आहे.