वैदूर्याङ्कुरकल्पानि मृदूनि हरितानि च। चरन्ती श्लक्ष्णशष्पाणि तिक्तानि मधुराणि च
ती मऊ, हिरवी, वैडूर्यसारखी कोंब, तसेच मऊ गवत, कडू आणि गोड असे सर्व प्रकारचे गवत खात असे.
स्रवन्तीनां च पुण्यानां सुरसानि सुचीनि च। पिबन्ती वारिमुख्यानि शीतानि विमलानि च
ती पवित्र प्रवाहांमधील शुद्ध, गोड आणि थंड पाणी निवडून पित असे.
वनेषु मृगराजेषु व्याघ्रविप्रोषितेषु च । दावाग्निविप्रयुक्तेषु शून्येषु गहनेषु च
ती अशा जंगलांत फिरत असे जिथे सिंह नव्हते, वाघ निघून गेले होते, जंगली आग शांत झाली होती आणि जिथे कोणीही नव्हते, अशी घनदाट अरण्ये.
चरन्ती हरिणैः सार्धं मृगीव वनचारिणी । चचार विपुलं धर्मं ब्रह्मचर्येण संवृतम्
ती हरिणांसोबत जणू काही मृगीसारखी वनात वावरत होती आणि मोठ्या प्रमाणात धर्माचे पालन करीत, ब्रह्मचर्य पाळत होती.
ययातिरपि पूर्वेषां राज्ञां वृत्तमनुष्ठितः। बहुवर्षसहस्रायुर्युयुजे कालधर्मणा
ययातिनेही पूर्वीच्या राजांचे आचरण पाळले, हजारो वर्षे जगला आणि शेवटी काळाच्या नियमाने त्याचा अंत झाला.
पुरुर्यदुश्च द्वौ वंशे वर्धमानौ नरोत्तमौ । ताभ्भां प्रतिष्ठितो लोके परलोके च नाहुषः
पुरु आणि यदु हे दोघेही आपल्या वंशात वाढलेले श्रेष्ठ पुरुष होते; नहुष त्यांच्यात या जगात आणि परलोकातही प्रतिष्ठित झाला.
महीपते नरपतिर्ययातिः स्वर्गमास्थितः। महर्षिकल्पो नृपतिः स्वर्गाग्र्यफलभुग्विभुः
राजा ययाति, पृथ्वीचा स्वामी, स्वर्गाला गेला; तो महर्षीसारखा राजा स्वर्गातील श्रेष्ठ फळाचा उपभोग घेत होता.
बहुवर्षसहस्राख्ये काले बहुगुणे गते। राजर्षिषु निषण्णेषु महीयःसु महर्धिषु
अनेक हजारो वर्षांचा, गुणांनी भरलेला काळ गेला आणि राजर्षी, सामर्थ्यवान आणि तेजस्वी, पृथ्वीवर स्थिर झाले.
अवमेने नरान्सर्वान्देवानृषिगणांस्तथा। ययातिर्मूढविज्ञानो विस्मयाविष्टचेतनः
ययातिच्या मनात आश्चर्य भरले आणि विवेक हरपला; त्याने सर्व माणसे, देव आणि ऋषी यांना दुर्लक्ष केले.
ततस्तं बुबुधे देवः शक्रो बलनिषूदनः । ते च राजर्षयः सर्वे धिग्धिगित्येवमब्रुवन्
मग बलाचा नाश करणारा देव शक्र त्याला ओळखला आणि सर्व राजर्षींनी 'छी! छी!' असे म्हणून निषेध केला.
विचारश्च समुत्पन्नो निरीक्ष्य नहुषात्मजम् । कोऽन्वयं कस्य वा राज्ञः कथं वा स्वर्गमागतः
नहुषाचा पुत्र पाहून चर्चा सुरू झाली — 'हा कोण? कोणत्या राजाचा आहे? तो स्वर्गात कसा आला?'
कर्मणा केनसिद्धोऽयं क्व वाऽनेन तपश्चितम्। कथं वा ज्ञायते स्वर्गे केन वा ज्ञायतेऽप्युत
'कोणत्या कर्मामुळे त्याने हे मिळवले? त्याने कुठे तप केले? स्वर्गात त्याची ओळख कशी झाली आणि त्याला कोण ओळखतो?'
एवं विचास्यन्तस्ते राजानं स्वर्गवासिनः । दृष्ट्वा पप्रच्छुरन्योन्यं ययातिं नृपतिं प्रति
स्वर्गात राहणारे ते राजे असे विचार करत असताना, त्यांनी राजा ययातिला पाहिलं आणि एकमेकांना त्याच्याबद्दल विचारू लागले.
विमानपालाः शतशः स्वर्गद्वाराभिरक्षिणः । पृष्टा आसनपालाश्च न जानीमेत्यथाऽब्रुवन्
शेकडो विमानांचे रक्षक, स्वर्गद्वार सांभाळणारे, आणि आसनांची देखरेख करणारे जेव्हा विचारले गेले, तेव्हा त्यांनी म्हणाले, 'आम्हाला माहिती नाही.'
सर्वे ते ह्यावृतज्ञाना नाभ्यजानन्त तं नृपम् । स मुहूर्तादथ नृपो हतौजाश्चाभवत्तदा
त्यांचं ज्ञान झाकलं गेलं होतं, म्हणून त्यांनी त्या राजाला ओळखलं नाही; आणि लगेचच त्या राजाचं तेज कमी झालं.
अथ प्रचलितः स्थानादासनाच्च परिच्युतः। कम्पितेनेव मनसा धर्षितः शेकवाह्निना
मग तो राजा आपल्या जागेवरून हलला, आसनावरून खाली पडला; त्याचं मन जणू काही जोरदार वाऱ्याने हलवल्यासारखं अस्वस्थ झालं.
म्लानस्रग्भ्रष्टविज्ञानः प्रभ्रष्टमुकुटाङ्गदः । विघूर्णन्स्रस्तसर्वाङ्गः प्रभ्रष्टाभरणाम्बरः
त्याची फुलांची माळ कोमेजली, समज हरवली, मुकुट आणि कडे खाली पडले, तो डोलू लागला, अंग शिथिल झालं, दागिने आणि वस्त्रं गळून पडली.
अदृश्यमानस्तान्पश्यन्नपश्यंश्च पुनः पुनः । शून्यः शून्येन मनसा प्रपतिष्यन्महीतलम्
तो अदृश्य झाला, पण त्यांना पाहू लागला आणि पुन्हा न पाहू शकला; मन रिकामं, शून्य झालं, तो पृथ्वीवर कोसळू लागला.
किं मया मनसा ध्यातमशुभं धर्मदूषणम् । येनाहं चलितः स्थानादिति राजा व्यचिन्तयत्
माझ्या मनात मी कोणता अशुभ किंवा अधर्माचा विचार केला असेल, ज्यामुळे मी माझ्या जागेवरून हललो? असं राजा विचार करू लागला.
ते तु तत्रैव राजानः सिद्धाश्चाप्सरसस्तथा । अपश्यन्त निरालम्बं तं ययातिं परिच्युतम्
मग तिथे असलेले राजे, सिद्ध, आणि अप्सरा यांनी ययातिला आधार नसलेला, खाली पडलेला पाहिला.
अथैत्य पुरुषः कश्चित्क्षीणपुण्यनिपातकः । ययातिमब्रवीद्राजन्द्रेवराजस्य शासनात्
मग पुण्य कमी झाल्यामुळे खाली पडलेला एक मनुष्य इंद्राच्या आज्ञेने ययातीकडे आला आणि त्याच्याशी बोलू लागला.
अतीव मदमत्तस्त्वं न कंचिन्नावमन्यसे । मानेन भ्रष्टः स्वर्गस्ते नार्हस्त्वं पार्थिवात्मज
तू फारच गर्विष्ठ झालास, कोणालाही कमी लेखत नाहीस; तुझ्या अहंकारामुळे तुझं स्वर्गस्थान गेलं — तू त्यास पात्र नाहीस, राजपुत्रा.
न च प्रज्ञायसे गच्छ पतस्वेति तमब्रवीत् । पतेयं सत्स्विति वचस्त्रिरुत्त्का नहुषात्मजः
तुला हे कळतही नाही; जा, पडून जा! असं त्याने सांगितलं. नहुषाचा मुलगा म्हणाला, 'जर चांगले लोक असतील तर मी पडायला तयार आहे.'
पतिष्यंन्तयामास गतिं गतिमतां वरः। एतस्मिन्नेव काले तु नैमिषे पार्थिवर्षभान्
तो गतीमानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा पडायचं ठरवतो; आणि त्याच वेळी, नैमिष क्षेत्रात, राजर्षींच्या मध्ये—
चतुरोऽपश्यत नृपस्तेषां मध्ये पपात ह । प्रतर्दनो वसुमनाः शिबिरौशीनरोऽष्टकः
त्या राजाने तिघांना पाहिलं आणि त्यांच्या मध्ये पडला: प्रतर्दन, वसुमान, शिबी, उशीनर आणि अष्टक.
वाजपेयेन यज्ञेन तर्पयन्ति सुरेश्वरम् । तेषामध्वरजं धूमं स्वर्गद्वारमुपस्थितम्
वाजपेय यज्ञाने ते देवाधिदेवाला तृप्त करत होते; त्यांच्या यज्ञाचा धूर स्वर्गाच्या दारापर्यंत पोहोचला होता.
ययातिरुपजिघ्रन्वै निपपात महीं प्रति । भूमौ स्वर्गे च संबद्धां नदीं धूममयीमिव । गङ्गां गामिव गच्छन्तीमालम्ब्य जगतीपतिः
ययातिने तो धूर ओढला आणि पृथ्वीच्या दिशेने पडू लागला; पृथ्वीवर आणि स्वर्गात, धुराची नदी जणू गंगा सारखी वाहत होती, तिला धरून तो जगाचा राजा खाली येऊ लागला.
श्रीमत्स्ववभृथाग्र्येषु चतुर्षु प्रतिबन्धुषु । मध्ये निपतितो राजा लोकपालोपमेषु सः
त्या चार तेजस्वी राजांच्या, मुख्य अवभृथाच्या वेळी, आपल्या नातलगांच्या मध्ये, तो राजा त्यांच्या मध्ये पडला, जणू लोकपालांसारखा.
चतुर्षु हुतकल्पेषु राजसिंहमहाग्निषु । पपात मध्ये राजर्षिर्ययातिः पुण्यसङ्क्षये
चार यज्ञाग्नी, राजसिंहासारखे प्रज्वलित, त्यांच्या मध्ये पुण्य संपल्यावर राजर्षी ययाति पडला.
तमाहुः पार्थिवाः सर्वे दीप्यमानमिव श्रिया । को भवान्कस्य वा बन्धुर्देशस्य नगरस्य वा
सर्व राजांनी त्याला पाहून, जणू तेजाने उजळलेला आहे असं वाटलं, आणि विचारलं: 'तू कोण? कोणाचा नातेवाईक? कोणत्या देशाचा किंवा नगराचा?'