अद्य मे सफलं जन्म तारितं चाद्य मे कलम् । अद्यायं तारितो देशो मम तार्क्ष्य त्वयाऽनघ
आज माझे जन्म सफल झाले, आज माझे ऋण फिटले; आज, पापरहित तार्क्ष्य, तुझ्यामुळे माझे राज्य मुक्त झाले.
वक्तुमिच्छामि तु सखे यथा जानासि मां पुरा । न तथा वित्तवानस्मि क्षीणं वित्तं च मे सखे
मित्रा, मी तुला सांगू इच्छितो, जसा मी पूर्वी होतो तसा आता नाही; माझे धन कमी झाले आहे, मित्रा.
न च शक्तोऽस्मि ते कर्तुं मोघमागमनं खग। न चाशामस्य विपर्षेर्वितथीकर्तुमुत्सहे
हे पक्षिराज, तुझे येणे व्यर्थ जाऊ देण्याची माझी शक्ती नाही; आणि या याचकाची आशा फोल ठरवण्याचे मी सहन करू शकत नाही.
पुत्रीं दास्यामि यत्कार्यमियं संपादयिष्यति। अभिगम्य हताशो हि निवृत्तो दहते कुलम्
मी माझी कन्या देईन; जे काही करायचे आहे ते ती पूर्ण करेल. कारण, आशावादी माणूस निराश होऊन परत गेला, तर तो आपल्या वंशाला जाळतो.
नातः परं वैनतेय किंचित्पापिष्ठमुच्यते । प्रथाशानाशनं लोके देहि नास्तीति वा वचः
यापेक्षा मोठे पाप दुसरे काही नाही, हे विनतेपुत्र; एखाद्या आशावानाला 'माझ्याकडे काही द्यायला नाही' असे सांगणे हे जगात सर्वात मोठे पाप आहे.
हताशो ह्यकृतार्थः सन्हतः संभावितो नरः । हिनस्ति तस्य पुत्रांश्च पौत्रांश्चाकुर्वतो हितम्
जो माणूस निराश आणि अपूर्ण इच्छेने, पण सन्मान मिळवून परत जातो, तो ज्याने त्याचे भले केले नाही त्याच्या मुलांना आणि नातवंडांना हानी पोहोचवतो.
तस्माच्चतुर्णां वंशानां स्थापयित्री सुता मम। `माधवी नाम तार्क्ष्येयं सर्वधर्मप्रदायिनी
म्हणून, माझी कन्या माधवी, हे तार्क्ष्य, चार वंश टिकवेल; ती सर्व धर्मांची देणारी आहे.
इयं सुरसुतप्रख्या सर्वधर्मोपचायिनी। सदा देवमनुष्यणामसुराणां च गालव । काङ्क्षिता रूपतो बाला सुता मे प्रतिगृह्यताम्
ती देवकन्येसारखी प्रसिद्ध आहे, सर्व धर्मांचे पालन करणारी आहे; देव, माणसे आणि असुर हिच्या सौंदर्यासाठी नेहमीच इच्छितात, हे गालव, माझी कन्या तू स्वीकार.
अस्याः शुल्कं प्रदास्यन्ति नृपा राज्यमपि ध्रवम्। किं पुनः श्यामकर्णानां हयानां द्वे चतुःशते
राजे तिला मिळवण्यासाठी राज्यही द्यायला तयार होतील; मग दोन जोडी काळेकान घोड्यांचे काय?
स भवाप्रतिगृह्णातु ममैतां माधवीं सुताम्। अहं दौहित्रवान्त्स्यां वै वर एष मम प्रभो
तो माझी कन्या माधवी स्वीकारो; मला नातवंडे होतील, हेच माझे इच्छित आहे, प्रभो.
स तस्य वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः शंसितव्रतः ।' प्रतिगृह्य च तां कन्यां गालवः सह पक्षिणा। पुनर्द्रक्ष्याव इत्युक्त्वा प्रतस्थे सह कन्यया
त्याची व्रतस्थ ब्राह्मण गालवाने ती कन्या आणि पक्ष्याबरोबर स्वीकारली, 'आम्ही पुन्हा येऊ' असे सांगून कन्येसह निघून गेला.
उपलब्धमिदं द्वारमश्वानामिति चाण्डजः। उक्त्वा गालवमापृच्छ्य जगाम भवनं स्वकम्
घोडे मिळवण्याचा हा मार्ग सापडला, असे सांगून विनतेपुत्राने गालवाची परवानगी घेऊन आपल्या घरी परत गेला.
गते पतगराजे तु गालवः सह कन्यया। चिन्तयानः क्षमंदाने राजानं शुल्कतोऽगमत्
पक्षिराज निघून गेल्यावर गालव आपल्या कन्येसह, योग्य दान देऊ शकणाऱ्या राजाकडे कन्यादानाच्या विचारात मग्न होऊन गेला.
सोऽगच्छन्मनसेक्ष्वाकुं हर्यश्वं राजसत्तमम्। अयोध्यायां महावीर्यं चतुरङ्गबलान्वितम्
तो जात असताना, त्याच्या मनात इक्ष्वाकू वंशातील, अयोध्येतील, मोठ्या सामर्थ्याचा आणि चतुरंग सैन्य असलेल्या हर्यश्व या श्रेष्ठ राजाचा विचार आला.
कोशधान्यबलोपेतं प्रियपौरं द्विजप्रियम् । प्रजाभिकामं शाम्यन्तं कुर्वाणं तप उत्तमम्
तो राजा धन, धान्य आणि सैन्याने संपन्न होता, प्रजेला प्रिय, ब्राह्मणांना आवडणारा, संतानाची इच्छा असणारा, शांत आणि उत्तम तप करणारा होता.
तमुपागम्य विप्रः स हर्यश्वं गालवोऽब्रवीत् । कन्येयं मम राजेन्द्र प्रसवैः कुलवर्धिनी
गालव ब्राह्मण त्या हर्यश्व राजाजवळ गेला आणि म्हणाला, 'राजेंद्र, ही माझी कन्या आहे, ती तुझ्या वंशाला पुत्रांनी वाढवेल.'
इयं शुल्केन भार्यार्थं हर्यश्व प्रतिगृह्यताम् । शुल्कं ते कीर्तियिष्यामि तच्छ्रुत्वा संप्रधार्यताम्
'हर्यश्वा, ही कन्या मी तुला वधूस्वरूपात द्यायला आलो आहे; मी तुझे दान सर्वत्र प्रसिद्ध करीन. हे ऐकून नीट विचार कर.'
महावीर्यो महीपालः काशीनामीश्वरः प्रभुः। दिवोदास इति ख्यातो भैमसेनिर्नराधिपः
काशी देशाचा पराक्रमी आणि सामर्थ्यशाली राजा, भैमसेनी वंशातील, दिवोदास नावाने प्रसिद्ध होता.
तत्र गच्छावहे भद्रे शनैरागच्छ मा शुचः । धार्मिकः संयमे युक्तः सत्ये चैव जनेश्वरः
'भद्रे, आपण तिकडे जाऊ या; हळूहळू ये, दुःख करू नकोस. तो राजा धर्मनिष्ठ, संयमी आणि सत्यप्रिय आहे.'
तमुपागम्य स मुनिर्न्यायतस्तेन सत्कृतः। गालवः प्रसवस्यार्थे तं नृपं प्रत्यचोदयत्
मुनिने त्याच्याकडे जाऊन, त्याच्याकडून योग्य सन्मान मिळवला; गालवाने त्या राजाकडे संतानासाठी विनंती केली.
श्रुतमेतन्मया पूर्वं किमुक्त्वा विस्तरं द्विज। काङ्क्षितो हि मयैषोऽर्थः श्रुत्वैव द्विजसत्तम
'हे ब्राह्मण, हे मी यापूर्वी ऐकले आहे, मग विस्ताराने का सांगतोस? हे मला ऐकताक्षणीच हवे होते, हे ब्राह्मणश्रेष्ठ.'
एतच्च मे बहुमतं यदुत्सृज्य नराधिपान्। मामेवमुपयातोऽसि भावि चैतदसंशयम्
'आणि मला हे फारच आवडले की, इतर राजांना सोडून तू माझ्याकडे आला आहेस; हे नक्कीच घडेल.'
स एव विभवोऽसमाकमश्वानामपि गालव। अहमप्येकमेवास्यां जनयिष्यामि पार्थिवम्
'गालवा, तोच संपत्ती आता माझ्याकडे नाही, अगदी घोड्यांसाठीही नाही; पण मीही तिच्या पोटी एकच पुत्र जन्माला घालीन.'
तथेत्युक्त्वा द्विजश्रेष्ठः प्रादात्कन्यां महीपतेः। विधिपूर्वां च तां राजा कन्यां प्रतिगृहीतवान्
ब्राह्मणश्रेष्ठाने 'तसेच होवो' असे म्हणून, ती कन्या राजाला दिली; आणि राजाने विधिपूर्वक ती कन्या स्वीकारली.
रेमे स तस्यां राजर्षिः प्रभावत्यां यथा रविः। स्वाहायां च यथा वह्निर्यथा शाच्यां च वासवः
त्या राजर्षीने प्रभावतीसोबत सूर्याने प्रभेसोबत जसे रमतो तसे, अग्नीने स्वाहेसोबत जसे रमतो तसे, आणि इंद्राने शचीसोबत जसे रमतो तसे रमण केले.
यथा चन्द्रश्च रोहिण्यां यथा धूमोर्णया यमः। वरुणश्च यथा गौर्यां यथा चर्ध्यां धनेश्वरः
जसे चंद्र रोहिणीसोबत, यम धूमोर्णेसोबत, वरुण गौरीसोबत आणि कुबेर ऋद्धीसोबत रमतो, तसेच तो रमला.
यथा नारायणो लक्ष्म्यां जाह्नव्यां च यथोदधिः । यथा रुद्रश्च रुद्राण्यां यथा वेद्यां पितामहः
जसे नारायण लक्ष्मीसोबत, समुद्र जाह्नवीसोबत, रुद्र रुद्राणीसोबत आणि पितामह वेद्येसोबत रमतो, तसेच तो रमला.
अदृश्यन्त्यां च वासिष्ठो वसिष्ठश्चाक्षमालया। च्यवनश्च सुकन्यायां पुलस्त्यः सन्ध्यया यथा
जसे वसिष्ठ अदृश्यंतीसोबत, वसिष्ठ अक्षमालेसोबत, च्यवन सुखन्येसोबत आणि पुलस्त्य संध्येसोबत रमतो, तसेच तो रमला.
अगस्त्यश्चापि वैदर्भ्यां सावित्र्यां सत्यवान्यथा। यथा भृगुः पुलोमायामदित्यां कश्यपो यथा
जसे अगस्त्य वैदर्भीसोबत, सत्यवान सावित्रीसोबत, भृगु पुलोमेसोबत आणि कश्यप अदितीसोबत रमतो, तसेच तो रमला.
रेणुकायां यथार्चीको हैमवत्यां च कौशिकः। बृहस्पतिश्च तारायां शुक्रश्च शतपर्वणा
जसे ऋचीक रेणुकेसोबत, कौशिक हेमवतीसोबत, बृहस्पती तारासोबत आणि शुक्र शतपर्वनेसोबत रमतो, तसेच तो रमला.