अनुज्ञातस्तु शाण्डिल्या यथागतमुपागमत् । नैव चासादयामास तथारूपांस्तुरङ्गमान्
शांडिल्यांनी परवानगी दिल्यावर, तो जसा आला तसाच परत गेला आणि त्याला तशा रूपाचे घोडे पुन्हा मिळाले नाहीत.
विश्वामित्रोऽथ तं दृष्ट्वा गालवं चाध्वनि स्थितः । उवाच वदतां श्रेष्ठो वैनतेयस्य सन्निधौ
मग विश्वामित्राने, मार्गावर उभा असलेला गालव पाहून, वैनतेयाच्या उपस्थितीत, श्रेष्ठ वक्ता म्हणून बोलला.
यस्त्वया स्वयमेवार्थः प्रतिज्ञातो मम द्विज। तस्य कालोऽपवर्गस्य यथा वा मन्यते भवान्
"द्विजा, तू स्वतः मला जे वचन दिले होतेस, ते तू पूर्ण केलेस. ते पूर्ण होण्याचा काळ तुझ्या इच्छेप्रमाणे आहे."
प्रतीक्षिष्याम्यहं कालमेतावन्तं तथा परम् । यथासंसिध्यते विप्र स मार्गस्तु निशाम्यताम्
"मी तो काळ आणि त्याहून जास्तही थांबेन. ब्राह्मणा, ते साध्य झाल्यावर मग मार्ग ठरवू."
सुपर्णोऽथाब्रवीद्दीनं गालवं भृशदुःखितम् । प्रत्यक्षं खल्विदानीं मे विश्वामित्रो यदुक्तवान्
मग सुपर्णाने दुःखी आणि खिन्न असलेल्या गालवाला सांगितले, "विश्वामित्राने जे काही सांगितले ते आता मला स्पष्ट झाले आहे."
तदागच्छ द्विजश्रेष्ठ मन्त्रयिष्याव गालव । नादत्त्वा गुरवे शक्यं कृत्स्नमर्थं त्वयाऽऽसितुम्
"म्हणून, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, गालवा, आपण चर्चा करूया. गुरुला न देता, तुझे सर्व कार्य पूर्ण होणार नाही."
अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः। निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना शोधितं तथा। यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते
तेव्हा पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या गरुडाने दुःखी गालवाला म्हटले, "सोनं हे पृथ्वीवर अग्नीने तयार केलं जातं आणि वाऱ्याने शुद्ध केलं जातं; म्हणूनच सगळं सोनं सोन्यासारखंच असतं."
धत्ते धारयते चेदमतस्मात्कारणाद्धनम् । तदेतत्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम्
हे या जगाला आधार देतं आणि टिकवून ठेवतं; म्हणूनच धन तिन्ही लोकांत कायमच राहतं.
नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा। मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम्
नेहमी प्रोष्ठपद नक्षत्रे आणि धनाचा स्वामी शुक्र, माणसांनी मेहनतीने मिळवलेलं धन स्वीकारतात.
अजैकपादहिर्बुध्न्यौ रक्ष्येते धनदेन च। एवं न शक्यते लब्धुमलब्धव्यं द्विजर्षभ । ऋते च धनमश्वानां नावाप्तिर्विद्यते तव
अजैकपाद आणि अहिर्बुध्न्य यांनाही धनदाने जपले आहे; म्हणून, द्विजश्रेष्ठा, धनाशिवाय जे मिळवता येत नाही ते मिळवता येत नाही, आणि घोडेसुद्धा मिळवता येणार नाहीत.
स त्वं याचात्र राजानं कंचिद्राजर्षिवंशजम् । अपीड्य राजा पौरान्हि यो नौ कुर्यात्कृतार्थिनौ
म्हणून, राजर्षींच्या कुळातील एखाद्या राजाकडे जा; जो राजा आपल्या प्रजेला त्रास देत नाही, तो आपली गरज पूर्ण करील.
अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा । अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि
सोमवंशात जन्मलेला माझा एक मित्र राजा आहे; आपण त्याच्याकडे जाऊया, कारण त्याच्याकडे पृथ्वीवर खूप संपत्ती आहे.
ययातिर्नाम राजर्षिर्नोहुषः सत्यविक्रमः । स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम्
त्याचं नाव ययाति आहे, तो नहुषकुळातील, सत्य आणि पराक्रमात खंबीर राजर्षी आहे; मी आणि तू दोघांनी मागितल्यास तो नक्कीच देईल.
विभवश्चास्य सुमहानासीद्धनपतेरिव । एवं गुरुधनं विद्वन्दानेनैव विशोधय
त्याच्याकडे कुबेरासारखी मोठी संपत्ती होती; म्हणून, ज्ञानी, गुरुदक्षिणा दानानेच पूर्ण कर.
तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत्क्षमम्। प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ
अशा प्रकारे दोघेही बोलत आणि योग्य काय ते विचार करत असताना, ते ययाति राजाच्या नगरीत पोहोचले.
प्रतिगृह्य च सत्कारैरर्घ्यपाद्यादिकं वरम् । पृष्टश्चागमने हेतुमुवाच विनतासुतः
त्यांचे स्वागत करून, पाय धुण्याचे पाणी वगैरे सन्मान दिल्यावर, विनतेचा पुत्र विचारण्यात आला की, त्यांच्या येण्याचे कारण काय आहे.
अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः । विश्वामित्रस्य शिष्योऽभूद्वर्षाण्ययुतशो नृप
"नहुषकुळातील राजन, हा माझा मित्र गालव आहे, तपस्येचा खजिना; तो हजारो वर्षे विश्वामित्रांचा शिष्य होता, राजन."
सोऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः। तमाह भगवान्किं ते ददानि गुरुदक्षिणाम्
"हा ब्राह्मण, उपकार करण्याच्या इच्छेने विश्वामित्रांनी परवानगी दिल्यावर, त्यांना विचारण्यात आलं, 'गुरुदक्षिणा म्हणून तुला काय द्यावं?'"
असकृत्तेन चोक्तेन किंचिदागतमन्युना । अयमुक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु
"पुन्हा पुन्हा विचारल्यावर आणि थोड्या नाराजीने, त्यांना 'मला दे' असं सांगितलं, कारण त्यांना त्याच्या संपत्तीची मर्यादा माहिती होती."
एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् । अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम्
"माझ्यासाठी एक काळा कान असलेल्या, शुभ्र रंगाच्या, शुद्ध वंशाच्या आणि चंद्रासारख्या तेजस्वी अशा आठशे घोडे दे."
गुर्वर्थो दीयतामेव यदि गालव मन्यसे । इत्येवमाह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः
"गालवा, तुला योग्य वाटत असेल तर गुरुदक्षिणा द्यावी," असं तपस्येने समृद्ध असलेल्या विश्वामित्रांनी थोड्या रागाने सांगितलं.
सोऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः । अशक्तः प्रतिकर्तुं तद्भवन्तं शरणं गतः
"हा श्रेष्ठ ब्राह्मण मोठ्या दुःखाने व्याकुळ झाला असून, फेडू शकत नाही म्हणून तुझ्या आश्रयाला आला आहे."
प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः । कृत्वाऽऽपवर्गं गुरवे चरिष्यति महत्तपः
"राजसिंहा, तुझ्याकडून भीक मिळाल्यावर तो चिंता विरहित होईल, गुरुदक्षिणा पूर्ण करून मोठी तपस्या करील."
तपसः संविभागेन भवन्तमपि योक्ष्यते। स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति
"तो आपल्या तपस्येचा भाग तुलाही देईल; राजर्षींच्या तपस्येने तो तुला पूर्णपणे संतुष्ट करील."
यावन्ति रोमाणि हये भवन्तीह नरेश्वर । तावन्तो वाजिनो लोकान्प्राप्नुवन्ति महीपते
राजा, घोड्याच्या अंगावर जितके केस असतात, तितक्या जगांमध्ये तो घोडा पोहोचतो, हे पृथ्वीचे अधिपती.
पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् । शङ्खे क्षीरमिवासक्तं भवत्वेतत्तथोपमम्
ही देणगी घेण्यास पात्र आहे, आणि तुम्हीही देणगी देण्यास तितकेच योग्य आहात; जसे शंखात दूध चिकटून राहते, तसेच हे उदाहरण योग्य आहे.
एवमुक्तः सुपर्णेन तथ्यं वचनमुत्तमम् । विमृश्यावहितो राजा निश्चित्य च पुनः पुनः
सुपर्णाने असे सत्य आणि उत्तम बोल सांगितल्यावर राजा लक्षपूर्वक आणि विचारपूर्वक पुन्हा पुन्हा मनाशी विचार करू लागला.
यष्टा क्रतुसहस्राणां दाता दानपतिः प्रभुः । ययातिः सर्वकाशीश इदं वचनमब्रवीत्
सर्व काशींचा अधिपती, हजारो यज्ञ करणारा, दानशूर आणि सामर्थ्यवान ययातिने असे शब्द सांगितले.
दृष्ट्वा प्रियसखं तार्क्ष्यं गालवं च द्विजर्षभम् । निदर्शनं च तपसो भिक्षां श्लाघ्यां च कीर्तिताम्
आपला प्रिय मित्र तार्क्ष्य आणि श्रेष्ठ ब्राह्मण गालव यांना पाहून, तपस्येचे उदाहरण आणि उत्तम दानाची कीर्ती आठवून त्याने बोलायला सुरुवात केली.
अतीत्य च नृपानन्यानादित्यकुलसंभवान् । मत्सकाशमनुप्राप्तावेतां बुद्धिमवेक्ष्य च
सूर्यवंशात जन्मलेल्या इतर राजांना मागे टाकून, तुम्ही माझ्याकडे आलात आणि हे कृत्य योग्य आहे असे ठरवले.