दानं तपः संत्यमथाऽपि धर्मो ह्रीः श्रीः क्षमा सौम्यमथो विधित्सा। राजन्नेतान्यप्रमेयाणि राज्ञः शिबेः स्थितान्यप्रतिमस्य बुद्ध्या
दान, तप, सत्य, धर्म, लाज, समृद्धी, क्षमा, कोमलता आणि सत्कर्माची इच्छा — या सर्व अमाप गुणांचा ठेवा, राजा, शिबी या अद्वितीय राजाच्या मनात होता.
एवं वृत्तो ह्रीनिषेवश्च यस्मा- त्तस्माच्छिबिरत्यगाद्वै रथेन
शिबी असं सदाचारानं वागला आणि लाजेला महत्त्व दिलं, म्हणूनच तो रथावरून आपल्यापेक्षा पुढे गेला.
पृच्छामि त्वां नृपते ब्रूहि सत्यं कुतश्च कश्चासि सुतश्च कस्य। कृतं त्वया यद्धि न तस्य कर्ता लोके त्वदन्यः क्षत्रियो ब्राह्मणो वा
राजा, मी तुला विचारतो, खरं खरं सांग — तू कुठून आला आहेस, कोण आहेस, आणि कुणाचा मुलगा आहेस? तू जे केलं आहेस, असं या जगात दुसरा कुठलाही क्षत्रिय किंवा ब्राह्मण करू शकला नाही.
ययातिरस्मि नहुषस्य पुत्रः पूरोः पिता सार्वबौमस्त्विहासम्। गुह्यं चार्थं मामकेभ्यो ब्रवीमि मातामहोऽहं भवतां प्रकाशम्
मी ययाति आहे, नहुषाचा मुलगा, पुरूचा वडील, आणि या पृथ्वीचा सार्वभौम राजा; हे गुपित मी तुला स्पष्टपणे सांगतो — मी तुझा आजोबा आहे.
सर्वामिमां पृथिवीं निर्जिगाय दत्त्वा प्रतस्थे विपिनं ब्राह्मणेभ्यः। मेध्यानश्वानेकशतान्सुरूपां- स्तदा देवाः पुण्यभाजो भवन्ति
मी ही संपूर्ण पृथ्वी जिंकली आणि ब्राह्मणांना दान देऊन, मग वनात गेलो; शंभर सुंदर, शुद्ध अश्व दिले — तेव्हा देवांना पुण्य लाभतं.
अदामहं पृथिवीं ब्राह्मणेभ्यः पूर्णामिमामखिलां वाहनेन। गोभिः सुवर्णेन धनैश्च मुख्यै- स्तदाऽददं गाः शथमर्बुदानि
मी ही पूर्ण पृथ्वी, वाहने, गायी, सोनं आणि उत्तम धनासह ब्राह्मणांना दिली; त्यानंतर शंभर कोटी गायी दान केल्या.
सत्येन मे द्यौश्च वसुन्धरा च तथैवाग्निज्वर्लते मानुषेषु। न मे वृथा व्याहृतमेव वाक्यं सत्यं हि सन्तः प्रतिपूजयन्ति
माझ्या सत्यामुळेच स्वर्ग आणि पृथ्वी तसेच माणसांत जळणारा अग्नी टिकून आहे; मी कधीही व्यर्थ बोलत नाही, कारण सज्जन लोक नेहमी सत्याचाच सन्मान करतात.
यदष्टक प्रब्रवीमीह सत्यं प्रतर्दनं चौषदश्विं तथैव। सर्वे च लोका मुनयश्च देवाः सत्येन पूज्या इति मे मनोगतम्
अष्टका, मी इथे जे काही सांगतो ते सत्यच आहे, आणि तेच प्रतर्दन आणि उशदश्वी यांनाही सांगतो; सर्व लोक, ऋषी आणि देव सत्यामुळेच पूजले जातात — ही माझी ठाम भावना आहे.
यो नः स्वर्गजितः सर्वान्यथावृत्तं निवेदयेत्। अनसूयुर्द्विजाग्र्येभ्यः स लभेन्नः सलोकताम्
आपल्यातला जो कोणी, स्वर्ग जिंकलेल्यांपैकी, द्वेष न ठेवता, काहीही वेगळं सांगेल आणि ते श्रेष्ठ ब्राह्मणांना कळवेल, त्याला आपला लोक मिळणार नाही.
एवं राजा स महात्मा ह्यतीव स्वैर्दौहित्रैस्तारितोऽमित्रसाह। त्यक्त्वा महीं परमोदारकर्मा स्वर्गं गतः कर्मभिर्व्याप्य पृथ्वीम्
असा तो महान आत्मा राजा, आपल्या नातवांनी पार नेला गेला; पृथ्वी सोडून, उत्तम कृत्य केल्यावर, आपल्या कर्मांनी पृथ्वी व्यापून, स्वर्गाला गेला.
पुत्रं ययातेः प्रबूहि पूरुं धर्मभृतां वरम्। आनुपूर्व्येण ये चान्ये पूरोर्वंशविवर्धनाः
ययातिचा पुत्र, धर्मशीलांमध्ये श्रेष्ठ असलेला पुरू, आणि त्याच्यापासून वंश वाढवणारे इतर राजे, हे सर्व मला सांग.
विस्तरेण पुनर्ब्रूहि दौष्यन्तेर्जनमेजयात्। संबभूव यथा राजा भरतो द्विजसत्तम
दुष्यंताचा पुत्र जनमेजय याच्यापासून राजा भरत कसा जन्मला, हे तू मला पुन्हा सविस्तर सांग, हे द्विजश्रेष्ठ.
पूरुर्नृपतिशार्दूलो यथैवास्य पिता नृप। धर्मनित्यः स्थितो राज्ये शक्रतुल्यपराक्रमः
पुरू हा राजांमध्ये वाघासारखा होता, आपल्या वडिलांसारखा धर्माला नेहमीच धरून राहणारा, राज्यात स्थिर आणि पराक्रमात इंद्रासारखा.
प्रवीरेश्वररौद्राश्वास्त्रयः पुत्रा महारथाः। पूरोः पौष्ट्यामजायन्त प्रवीरो वंशकृत्ततः
पुरूच्या पौष्ठ्या राणीपासून तीन बलवान पुत्र जन्मले—प्रवीर, ईश्वर आणि रौद्राश्व, हे तिघेही मोठे रथी होते. त्यात प्रवीराने वंश पुढे नेला.
मनस्युरभवत्तस्माच्छूरसेनीसुतः प्रभुः। पृथिव्याश्चतुरन्ताया गोप्ता राजीवलोचनः
प्रवीरापासून शूरसेनीचा पुत्र, कमळासारख्या डोळ्यांचा, पृथ्वीचे चारही टोकांपर्यंत रक्षण करणारा, मनस्यु जन्मला.
शक्तः संहननो वाग्मी सौवीरीतनयास्त्रयः। मनस्योरभवन्पुत्राः शूराः सर्वे महारथाः
मनस्युच्या सौवीर राजाच्या कन्येपासून शक्त, संहनन आणि वाग्मी हे तीन पुत्र झाले. हे तिघेही शूर आणि मोठे रथी होते.
अन्वग्भानुप्रभृतयो मिश्रकेश्यां मनस्विनः। रौद्राश्वस्य महेष्वासा दशाप्सरसि सूनवः
रौद्राश्वाच्या अप्सरा मिश्रकेशीपासून अन्वग्भानु इत्यादी दहा बुद्धिमान पुत्र जन्मले, हे सर्व धनुर्विद्येत पारंगत होते.
यज्वानो जज्ञिरे शूराः प्रजावन्तो बहुश्रुताः। सर्वे सर्वास्त्रविद्वासः सर्वे धर्मपरायणाः
हे सर्व यज्ञ करणारे, शूर, संततीसंपन्न, विद्वान, सर्व अस्त्रशस्त्रात निपुण आणि धर्मनिष्ठ होते.
ऋचेयुरथ कक्षेयुः कृकणेयुश्च वीर्यवान्। स्थण्डिलेयुर्वनेयुश्च जलेयुश्च महायशाः
त्यात ऋचेयु, कक्षेयु, वीर्यवान कृतिकेयु, स्थंडिलेयु, वनेयु आणि मोठ्या कीर्तीचा जलेयु हे होते.
तेजेयुर्बलावान्धीमान्सत्येयुश्चन्द्रविक्रमः। धर्मेयुः सन्नतेयुश्च दशमो देवविक्रमः
तेजेयु, बलवान आणि बुध्दिमान; सत्येयु, चंद्रासारखा पराक्रमी; धर्मेयु, सन्नतेयु आणि दहावा देवविक्रम.
अनाधृष्टिरभूत्तेषां विद्वान्भुवि तथैकराट्। ऋचेयुरथ विक्रान्तो देवानामिव वासवः
त्यात अनाधृष्टि हा विद्वान होता आणि पृथ्वीवर एकछत्री राजा झाला; ऋचेयु पराक्रमी होता, जसा देवांमध्ये इंद्र.
अनाधृष्टिसुतस्त्वासीद्राजसूयाश्वमेधकृत्। मतिनार इति ख्यातो राजा परमधार्मिकः
अनाधृष्टिचा पुत्र मतिनार हा राजा, राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञ करणारा, आणि अत्यंत धर्मशील म्हणून प्रसिद्ध झाला.
मतिनारसुता राजंश्चत्वारोऽमितविक्रमाः। तंसुर्महानतिरथो द्रुह्युश्चाप्रतिमद्युतिः
राजा मतिनार याचे चार अपार पराक्रमी पुत्र होते—तंसु, महानति, रथ आणि दुह्यु, ज्याची प्रभा अद्वितीय होती.
तेषां तंसुर्महावीर्यः पौरवं वंशमुद्वहन्। आजहार यशो दीप्तं जिगाय च वसुंधराम्
त्यात तंसु हा अत्यंत बलवान होता. त्याने पौरव वंशाची कीर्ती वाढवली, तेजस्वी यश मिळवले आणि पृथ्वी जिंकली.
ईलिनं तु सुतं तंसुर्जनयामास वीर्यवान्। सोऽपि कृत्स्नामिमां भूमिं विजिग्ये जयतां वरः
तंसु या पराक्रमी राजाने इलिन नावाचा पुत्र जन्माला घातला. इलिन हा विजेत्यांमध्ये श्रेष्ठ होता आणि त्याने संपूर्ण पृथ्वी जिंकली.
रथन्तर्यां सुतान्पञ्च पञ्चभूतोपमांस्ततः। ईलिनो जनयामास दुष्यन्तप्रभृतीन्नृपान्
इलिनाने रथंतराच्या पोटी पाच पुत्र जन्माला घातले, जे पाच महाभूतांसारखे होते—दुष्यंत आणि इतर राजे.
दुष्यन्तं शूरभीमौ च प्रवसुं वसुमेव च। तेषां श्रेष्ठोऽभवद्राजा दुष्यन्तो दुर्जयो युधि
दुष्यंत, शूरभीम, प्रवसु आणि वसुमान—त्यात युद्धात कोणीही जिंकू न शकणारा दुष्यंत श्रेष्ठ राजा झाला.
दुष्यन्ताल्लक्षणायां तु जज्ञे वै जनमेजयः। शकुन्तलायां भरतो दौष्यन्तिरभवत्सुतः
दुष्यंत आणि लक्षणा यांच्या पोटी जनमेजय जन्मला; तर शकुंतलेच्या पोटी दुष्यंताचा पुत्र भरत जन्मला.
तस्माद्भरतवंशस्य विप्रतस्थे महद्यशः
म्हणून भरतवंशाचं मोठं कीर्तिमान नाव सर्वदूर पसरलं.
भगवन्विस्तरेणेह भरतस्य महात्मनः। जन्म कर्म च सुश्रूषोस्तन्मे शंसितुमर्हसि
हे भगवंत, मला भरत या महात्म्याचा जन्म, त्याची कृत्यं आणि सुश्रूषेचं कथन सविस्तर ऐकायचं आहे; कृपया ते मला सांगावं.