यस्मादुत्तार्यते पापाद्यस्मान्निश्रेयसोऽश्रुते । अस्मादुत्तारणबलादुत्तरेत्युच्यते द्विज ।। 1
पापातून आणि श्रेष्ठ कल्याण न मिळणाऱ्यांपासून जो पार नेतो, त्याच्या सामर्थ्यामुळे याला 'उत्तर' असे म्हणतात, द्विजा.
उत्तरस्य हिरण्यस्य परिवापस्य गालव । मार्गः पश्चिमपूर्वाभ्यां दिग्भ्यां वै मध्यमः स्मृतः
सोन्याच्या परिघाच्या उत्तरेस, गालव, हा मार्ग पश्चिम आणि पूर्व या दोन्ही दिशांमधील मधला मानला जातो.
अस्यां दिशि वरिष्ठायामुत्तरायां द्विजर्षभ । नासौम्यो नाविधेयात्मा नाधर्मो वसते जनः
या उत्तम उत्तर दिशेत, श्रेष्ठ द्विजा, इथे न दयाळू, न शिस्त नसलेले, न अधार्मिक लोक राहत नाहीत.
अत्र नारायणः कृष्णो जिष्णुश्चैव नरोत्तमः । बदर्यामाश्रमपदे तथा ब्रह्मा च शाश्वतः
इथे नारायण, कृष्ण, आणि विजयी श्रेष्ठ पुरुष बदरीच्या आश्रमात राहतात, तसेच शाश्वत ब्रह्माही.
अत्र वै हिमवत्पृष्ठे नित्यमास्ते महेश्वरः। `प्रकृत्या पुरुषः सार्धं युगान्ताग्निसमप्रभः
इथे हिमालयाच्या शिखरावर महेश्वर नेहमी वास करतो, तो युगाच्या शेवटीच्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी आहे आणि प्रकृती व पुरुषासोबत आहे.
न स दृश्यो मुनिगणैस्तथा देवैः सवासवैः । गन्धर्वयक्षसिद्धैर्वा नरनारायणादृते
तो ऋषींच्या समुदायांना, देवांना इंद्रासह, किंवा गंधर्व, यक्ष, सिद्ध यांना दिसत नाही; फक्त नर आणि नारायण यांनाच तो दिसतो.
अत्र विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रचरणोऽव्ययः । सहस्रशिरसः श्रीमानेकः पश्यति मायया
इथे विष्णू, हजार डोळे, हजार पाय आणि हजार डोके असलेला, अमर आणि तेजस्वी, आपल्या मायेमुळे सर्व काही पाहतो.
अत्र राज्येन विप्राणां चन्द्रमाश्चाभ्यषिच्यत । अत्र गङ्गां महादेवः पतन्तीं गगनाच्च्युताम्
इथे ब्राह्मणांचा राजा म्हणून चंद्राचा अभिषेक झाला; इथेच महादेवाने आकाशातून पडणारी गंगा स्वीकारली.
प्रतिगृह्य ददौ लोके मानुषे ब्रह्मवित्तम । अत्र देव्या तपस्तप्तं महेश्वरपरीप्सया
ती गंगा स्वीकारून, महादेवाने ती माणसांच्या जगाला दिली, हे श्रेष्ठ ब्रह्मज्ञानी; इथेच देवीने महेश्वराची प्राप्ती व्हावी म्हणून कठोर तप केला.
अत्र कामश्च रोषश्च शैलश्चोमा च संबभुः । अत्र राक्षसयक्षाणां गन्धर्वाणां च गालव
इथेच काम, राग, पर्वत आणि उमा यांचा जन्म झाला; इथे राक्षस, यक्ष आणि गंधर्व यांच्यात, हे गालव,
आधिपत्येन कैलासे धनदोऽप्यभिषेचितः। अत्र चैत्ररथं रम्यमत्र वैखानसाश्रमः
कुबेराला कैलासाचा स्वामी म्हणून अभिषेक करण्यात आला; इथे रमणीय चित्ररथ वन आहे आणि इथे वैखानस ऋषींचे आश्रम आहे.
अत्र मन्दाकिनी चैव मन्दरश्च द्विजर्षभ । अत्र सौगन्धिकवनं नैर्ऋतैरभिरक्ष्यते
इथे मंदाकिनी नदी आणि मंदार पर्वत आहे, हे श्रेष्ठ द्विज; इथे सौगंधिक वन नैऋत्य दिशा राखणारे राक्षस जपत असतात.
शाद्वलं कदलीस्कन्धमत्र सन्तानका नगाः। अत्र संयमनित्यानां सिद्धानां स्वैरचारिणाम्
इथे हिरवीगार कुरणे, केळीचे खांब आणि संतानक वृक्ष आहेत; इथे नेहमी संयमात राहणारे, मुक्तपणे संचार करणारे सिद्ध वास करतात.
विमानान्युनुरूपाणि कामभोग्यानि गालव । अत्र ते ऋषयः सप्त देवी चारुन्धती तथा
इथे, हे गालव, मनासारखी सुखद विमानं आहेत; इथेच सप्तर्षी आणि देवी अरुंधतीही वास करतात.
अत्र तिष्ठति वै रात्रिन्दिवाप्यत्रावतिष्ठते। अत्र यज्ञं समासाद्य ध्रुवं स्थाता पितामहः
इथे रात्र आणि दिवस दोन्ही स्थिर आहेत; इथेच यज्ञ प्राप्त करून पितामह ध्रुवपणे राहतो.
ज्योतींषि चन्द्रसूर्यौ च परिवर्तन्ति नित्यशः । अत्र गङ्गामहाद्वारं रक्षन्ति द्विजसत्तम
इथे चंद्र, सूर्य आणि तारे नेहमी फिरत असतात; इथे, हे श्रेष्ठ द्विज, गंगेच्या महाद्वाराचे रक्षण केले जाते.
धामा नाम महात्मानो मुनयः सत्यवादिनः । न तेषां ज्ञायते मूर्तिर्नाकृतिर्न तपश्चितम्
इथे धर्म नावाचे महात्मा, सत्य बोलणारे ऋषी वास करतात; त्यांचा स्वरूप, रूप किंवा तपश्चर्या कोणालाही ज्ञात नाही.
परिवर्तसहस्रामि कामभोज्याननि गालव । यथायथा प्रविशति तस्मात्परतरं नरः
इथे हजारो आनंददायक स्थळे आहेत, हे गालव; जसा माणूस एकेक ठिकाणी प्रवेश करतो, तसा तो पुढच्या श्रेष्ठ अवस्थेकडे जातो.
तथातथा द्विजश्रेष्ठ प्रविलीयति गालव । नैतत्केनचिदन्येन गतपूर्वं द्विजर्षभ
त्याचप्रमाणे, हे श्रेष्ठ द्विज, तो अधिकाधिक विलीन होत जातो, हे गालव; इथे यापूर्वी कोणीही कधी पोहोचलेले नाही, हे श्रेष्ठ द्विज.
ऋते नारायणं देवं नरं वा जिष्णुमव्ययम् । अत्र कैलासमित्युक्तं स्थानमैलविलस्य तत्
नारायण किंवा अविनाशी नर यांच्याशिवाय इथे कोणीही येऊ शकत नाही; हेच कैलास म्हणून ओळखले जाते, इलाविलाचा पुत्र याचे निवासस्थान.
अत्र विद्युत्प्रभा नाम जझिरेऽप्सरसो दश। अत्र विष्णुपदं नाम क्रमता विष्णुना कृतम्
इथे विद्युत्प्रभा नावाच्या दहा अप्सरा जन्माला आल्या; इथेच विष्णूने पाऊल टाकून 'विष्णुपद' निर्माण केले.
त्रिलोकविक्रमे ब्रह्मन्नुत्तरां दिशमाश्रितम् । अत्र राज्ञा मरुतेन यज्ञेनेष्टं द्विजोत्तम
तीनही लोकांत पाऊल टाकताना, हे ब्रह्मन्, त्याने उत्तरेकडे पाऊल ठेवले; इथेच राजा मरुताने यज्ञ केला, हे श्रेष्ठ द्विज.
उशीरबीजे विप्रर्षे यत्र जाम्बूनदं सरः। जीमूतस्यात्र विप्रर्षेरुपतस्थे महात्मनः
उशीराबीजाच्या उगमाजवळ, जिथे जांबूनदाचं सरोवर आहे, तिथे महान आत्म्याचे ऋषी जीमूत उभे होते.
साक्षाद्धैमवतः पुण्यो विमलः कनकाकरः । ब्राह्मणेषु च यत्कृत्स्नं स्वन्तं कृत्वा धनं महत्
तो पवित्र, निर्मळ, सोन्यासारखा प्रदेश हिमवत्चाच आहे; आणि तिथलं सगळं मोठं धन ब्राह्मणांमध्ये त्याने स्वतःचं केलं.
वव्रे धनं महर्षिः स जैमूतं तद्धनं ततः। अत्र नित्यं दिशांपालाः सायंप्रातर्द्विजर्षभ
महर्षीने ते जीमूताचं धन मागितलं; आणि तिथे, द्विजश्रेष्ठा, दिशांचे रक्षक नेहमी सकाळ-संध्याकाळ एकत्र येतात.
कस्य कार्यं किमिति वै परिक्रोशान्ति गालव । एवमेषा द्विजश्रेष्ठ गुणैरन्यैर्दिगुत्तरा
'हे कोणाचं काम? काय करायचं?' असं ते हाक मारतात, गालव. अशा प्रकारे, द्विजश्रेष्ठा, ही दिशा इतर सर्वांपेक्षा गुणांनी श्रेष्ठ आहे.
उत्तरेति परिख्याता सर्वकर्मस्तु चोत्तरा । एता विस्तरशस्तात तव शङ्गीर्तिता दिशः
ही 'उत्तर' म्हणून ओळखली जाते आणि सर्व कर्मांत ती खरोखरच श्रेष्ठ आहे; असे, प्रिय, मी तुला या दिशा सविस्तर सांगितल्या.
चतस्रः क्रमयोगेन कामाशां गन्तुमिच्छसि। उद्यतोऽहं द्विजश्रेष्ठ तव दर्शयितुं दिशः। पृथिवीं चाखिलां ब्रह्मंस्तस्मादारोह मां द्विज
तुला चारही दिशा एकामागोमाग जाऊन पाहायच्या आहेत, आणि त्यांची पूर्तता हवी आहे; मी तयार आहे, द्विजश्रेष्ठा, तुला दिशा आणि सगळी पृथ्वी दाखवायला—म्हणून, ब्राह्मण, माझ्यावर बस.
गरुत्मन्भुजगेन्द्रारे सुपर्ण विनतात्मज । नय मां तार्क्ष्य पूर्वेण यत्र धर्मस्य चक्षुषी
गरुड, सर्पराजांचा शत्रू, सुपर्ण, विनतेचा पुत्र, तार्क्ष्य, मला पूर्वेकडे घेऊन चल, जिथे धर्माची डोळे आहेत.
पूर्वमेतां दिशं गच्छ या पूर्वं परिकीर्तिता । देवतानां हि सान्निध्यमत्र कीर्तितवानसि
ही पूर्व दिशा, जी आधी सांगितलीस, तिकडे चल; कारण देवतांचं वास्तव्य इथे आहे असं तू सांगितलंस.