अत्र मध्ये समुद्रस्य कबन्धः प्रतिदृश्यते। स्वर्भानोः सूर्यकल्पस्य सोमसूर्यौ जिघांसतः
इथे समुद्राच्या मध्यभागी कबंध दिसतो, जिथे स्वरभानू सूर्य आणि चंद्राला पकडण्याची इच्छा ठेवून त्यांच्याशी स्पर्धा करतो.
सुवर्णशिरसोऽप्यत्र हरिरोम्णः प्रगायतः । अदृश्यस्याप्रमेयस्य श्रूयते विपुलो ध्वनिः
इथेच सोन्याचा डोका असलेल्या हरिरोमाचा, जो दिसत नाही आणि मोजता येत नाही, त्याचा मोठा आवाज ऐकू येतो.
अत्र ध्वजवती नाम कुमारी हरिमेधसः। आकाशे तिष्ठतिष्ठेति तस्थौ सूर्यस्य शासनात्
इथे हरिमेधसाची कन्या ध्वजवती नावाची कुमारिका सूर्याच्या आज्ञेने आकाशात उभी आहे.
अत्र वायुस्तथा वह्निरापः खं चापि गालव । आह्निकं चैव नैशं च दुःखं स्पर्शं विमुञ्चति
इथे, गालव, वारा, अग्नी, पाणी आणि आकाश, तसेच दिवस आणि रात्र, आपला त्रासदायक स्पर्श सोडतात.
अतःप्रभृति सूर्यस्य तिर्यगावर्तते गतिः। अत्र ज्योतींषि सर्वाणि विशन्त्यादित्यमण्डलम्
इथून सूर्याचा मार्ग तिरका वळतो; इथे सर्व तेजस्वी तारे आणि प्रकाश सूर्याच्या मंडळात प्रवेश करतात.
अष्टाविंशतिरात्रं च क्रम्य सह भानुना। निष्पतन्ति पुनः सूर्यात्सोमसंयोगयोगतः
अठ्ठावीस रात्री सूर्याबरोबर पार करून, चंद्राशी संयोग झाल्यावर ते पुन्हा सूर्यापासून बाहेर पडतात.
अत्र नित्यं स्रवन्तीनां प्रभवः सागरोदयः । अत्र लोकत्रयस्यापस्तिष्ठन्ति वरुणालये
इथेच सदैव वाहणाऱ्या नद्यांचा उगम आणि समुद्राचा उदय आहे; इथेच वरुणाच्या निवासात तीनही लोकांच्या पाण्याचा संग्रह आहे.
अत्र पन्नगराजस्याप्यनन्तस्य निवेशनम् । अनादिनिधनस्यात्र विष्णोः स्थानमनुत्तमम्
इथेच अनंत नागराजाचे निवासस्थान आहे; आणि इथेच सुरुवात आणि शेवट नसलेल्या विष्णूचे सर्वोच्च स्थान आहे.
अत्रानलसखस्यापि पवनस्य निवेशनम्। महर्षेः कश्यपस्यात्र मारीचस्य निवेशनम्
इथे अग्नीचा मित्र असलेल्या वायूचे निवासस्थान आहे; आणि इथेच महर्षी कश्यप, मरीचिपुत्र, यांचेही निवासस्थान आहे.
एष ते पश्चिमो मार्गो दिग्द्वारेण प्रकीर्तितः। ब्रूहि गालव गच्छावो बुद्धिः का द्विजसत्तम
हा तुझ्यासाठी पश्चिमेकडील मार्ग आहे, दिशा-द्वार म्हणून ओळखला जातो; सांग गालव, आपण जाऊ या—तुझा काय निर्णय आहे, श्रेष्ठ ब्राह्मण?
यस्मादुत्तार्यते पापाद्यस्मान्निश्रेयसोऽश्रुते । अस्मादुत्तारणबलादुत्तरेत्युच्यते द्विज ।। 1
पापातून आणि श्रेष्ठ कल्याण न मिळणाऱ्यांपासून जो पार नेतो, त्याच्या सामर्थ्यामुळे याला 'उत्तर' असे म्हणतात, द्विजा.
उत्तरस्य हिरण्यस्य परिवापस्य गालव । मार्गः पश्चिमपूर्वाभ्यां दिग्भ्यां वै मध्यमः स्मृतः
सोन्याच्या परिघाच्या उत्तरेस, गालव, हा मार्ग पश्चिम आणि पूर्व या दोन्ही दिशांमधील मधला मानला जातो.
अस्यां दिशि वरिष्ठायामुत्तरायां द्विजर्षभ । नासौम्यो नाविधेयात्मा नाधर्मो वसते जनः
या उत्तम उत्तर दिशेत, श्रेष्ठ द्विजा, इथे न दयाळू, न शिस्त नसलेले, न अधार्मिक लोक राहत नाहीत.
अत्र नारायणः कृष्णो जिष्णुश्चैव नरोत्तमः । बदर्यामाश्रमपदे तथा ब्रह्मा च शाश्वतः
इथे नारायण, कृष्ण, आणि विजयी श्रेष्ठ पुरुष बदरीच्या आश्रमात राहतात, तसेच शाश्वत ब्रह्माही.
अत्र वै हिमवत्पृष्ठे नित्यमास्ते महेश्वरः। `प्रकृत्या पुरुषः सार्धं युगान्ताग्निसमप्रभः
इथे हिमालयाच्या शिखरावर महेश्वर नेहमी वास करतो, तो युगाच्या शेवटीच्या ज्वाळेसारखा तेजस्वी आहे आणि प्रकृती व पुरुषासोबत आहे.
न स दृश्यो मुनिगणैस्तथा देवैः सवासवैः । गन्धर्वयक्षसिद्धैर्वा नरनारायणादृते
तो ऋषींच्या समुदायांना, देवांना इंद्रासह, किंवा गंधर्व, यक्ष, सिद्ध यांना दिसत नाही; फक्त नर आणि नारायण यांनाच तो दिसतो.
अत्र विष्णुः सहस्राक्षः सहस्रचरणोऽव्ययः । सहस्रशिरसः श्रीमानेकः पश्यति मायया
इथे विष्णू, हजार डोळे, हजार पाय आणि हजार डोके असलेला, अमर आणि तेजस्वी, आपल्या मायेमुळे सर्व काही पाहतो.
अत्र राज्येन विप्राणां चन्द्रमाश्चाभ्यषिच्यत । अत्र गङ्गां महादेवः पतन्तीं गगनाच्च्युताम्
इथे ब्राह्मणांचा राजा म्हणून चंद्राचा अभिषेक झाला; इथेच महादेवाने आकाशातून पडणारी गंगा स्वीकारली.
प्रतिगृह्य ददौ लोके मानुषे ब्रह्मवित्तम । अत्र देव्या तपस्तप्तं महेश्वरपरीप्सया
ती गंगा स्वीकारून, महादेवाने ती माणसांच्या जगाला दिली, हे श्रेष्ठ ब्रह्मज्ञानी; इथेच देवीने महेश्वराची प्राप्ती व्हावी म्हणून कठोर तप केला.
अत्र कामश्च रोषश्च शैलश्चोमा च संबभुः । अत्र राक्षसयक्षाणां गन्धर्वाणां च गालव
इथेच काम, राग, पर्वत आणि उमा यांचा जन्म झाला; इथे राक्षस, यक्ष आणि गंधर्व यांच्यात, हे गालव,
आधिपत्येन कैलासे धनदोऽप्यभिषेचितः। अत्र चैत्ररथं रम्यमत्र वैखानसाश्रमः
कुबेराला कैलासाचा स्वामी म्हणून अभिषेक करण्यात आला; इथे रमणीय चित्ररथ वन आहे आणि इथे वैखानस ऋषींचे आश्रम आहे.
अत्र मन्दाकिनी चैव मन्दरश्च द्विजर्षभ । अत्र सौगन्धिकवनं नैर्ऋतैरभिरक्ष्यते
इथे मंदाकिनी नदी आणि मंदार पर्वत आहे, हे श्रेष्ठ द्विज; इथे सौगंधिक वन नैऋत्य दिशा राखणारे राक्षस जपत असतात.
शाद्वलं कदलीस्कन्धमत्र सन्तानका नगाः। अत्र संयमनित्यानां सिद्धानां स्वैरचारिणाम्
इथे हिरवीगार कुरणे, केळीचे खांब आणि संतानक वृक्ष आहेत; इथे नेहमी संयमात राहणारे, मुक्तपणे संचार करणारे सिद्ध वास करतात.
विमानान्युनुरूपाणि कामभोग्यानि गालव । अत्र ते ऋषयः सप्त देवी चारुन्धती तथा
इथे, हे गालव, मनासारखी सुखद विमानं आहेत; इथेच सप्तर्षी आणि देवी अरुंधतीही वास करतात.
अत्र तिष्ठति वै रात्रिन्दिवाप्यत्रावतिष्ठते। अत्र यज्ञं समासाद्य ध्रुवं स्थाता पितामहः
इथे रात्र आणि दिवस दोन्ही स्थिर आहेत; इथेच यज्ञ प्राप्त करून पितामह ध्रुवपणे राहतो.
ज्योतींषि चन्द्रसूर्यौ च परिवर्तन्ति नित्यशः । अत्र गङ्गामहाद्वारं रक्षन्ति द्विजसत्तम
इथे चंद्र, सूर्य आणि तारे नेहमी फिरत असतात; इथे, हे श्रेष्ठ द्विज, गंगेच्या महाद्वाराचे रक्षण केले जाते.
धामा नाम महात्मानो मुनयः सत्यवादिनः । न तेषां ज्ञायते मूर्तिर्नाकृतिर्न तपश्चितम्
इथे धर्म नावाचे महात्मा, सत्य बोलणारे ऋषी वास करतात; त्यांचा स्वरूप, रूप किंवा तपश्चर्या कोणालाही ज्ञात नाही.
परिवर्तसहस्रामि कामभोज्याननि गालव । यथायथा प्रविशति तस्मात्परतरं नरः
इथे हजारो आनंददायक स्थळे आहेत, हे गालव; जसा माणूस एकेक ठिकाणी प्रवेश करतो, तसा तो पुढच्या श्रेष्ठ अवस्थेकडे जातो.
तथातथा द्विजश्रेष्ठ प्रविलीयति गालव । नैतत्केनचिदन्येन गतपूर्वं द्विजर्षभ
त्याचप्रमाणे, हे श्रेष्ठ द्विज, तो अधिकाधिक विलीन होत जातो, हे गालव; इथे यापूर्वी कोणीही कधी पोहोचलेले नाही, हे श्रेष्ठ द्विज.
ऋते नारायणं देवं नरं वा जिष्णुमव्ययम् । अत्र कैलासमित्युक्तं स्थानमैलविलस्य तत्
नारायण किंवा अविनाशी नर यांच्याशिवाय इथे कोणीही येऊ शकत नाही; हेच कैलास म्हणून ओळखले जाते, इलाविलाचा पुत्र याचे निवासस्थान.