स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् । देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव मा चिरम्
चल, आपण दोघे जाऊया; तुला जिथे हवे तिथे, सुखाने नेईन; गालव, पृथ्वीच्या टोकापर्यंत किंवा पलीकडे जायचे असेल तर उशीर करू नकोस.
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना। ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम्
देवाने मला शिकवले आहे, गालव, जो ज्ञानाचा मूळ आहे; आता सांग, सर्वप्रथम कोणत्या दिशेला जाऊन पाहू?
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम्। उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव
पूर्वेकडे, दक्षिणेकडे, की पश्चिमेकडे जाऊ? की उत्तरेकडे जाऊ, द्विजश्रेष्ठ? कुठे जाऊ, गालव?
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः । सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः
ज्या दिशेला सूर्य सर्वप्रथम उगवतो, जो सर्व जगाला प्रकाश देतो, आणि जिथे संध्याकाळी साध्यगण तप करतात, ती दिशा.
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत्। चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः
ज्या दिशेला सर्वप्रथम विचार जन्माला आला, ज्यामुळे हे जग व्यापले गेले, जिथे धर्माची दृष्टी आहे आणि जिथे तो स्थिर आहे.
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।। एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः
जिथून हवन केले जाते आणि जिथून आहुती सर्व दिशांना पसरते; हेच, द्विजश्रेष्ठ, दिवसाचे आणि मार्गाचे द्वार आहे.
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः । यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः
याच दिशेला दक्षाच्या कन्या, स्त्रिया, सर्वप्रथम जन्माला आल्या; आणि याच दिशेला कश्यपाच्या संततीने वाढ केली.
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत। सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम्
याच ठिकाणी देवांची श्रीमंती मूळ आहे, जिथे शक्राचा अभिषेक झाला; याच ठिकाणी देवांनी तप केले आणि देवांचे राज्य मिळाले.
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते। यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः
या कारणामुळे, ब्राह्मण, या दिशेला 'पूर्व' असे म्हणतात; कारण पूर्वीच्या काळी देवांनी ही दिशा प्रथम व्यापली होती.
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते । पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता
म्हणूनच सर्वजण पूर्वेला प्रमुख दिशा मानतात; सर्व शुभ कार्ये, दैवी किंवा सुखासाठी हवी असलेली, पूर्वेकडूनच सुरू केली जातात.
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः । अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु
इथे जगांचा सर्जक असलेल्या भगवंताने सर्वप्रथम वेदांचे गायन केले; इथेच ब्रह्मविद्येत निपुण असलेल्या मंडळींमध्ये सावित्रीने सावित्री मंत्र सांगितला.
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम । अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते
इथे, श्रेष्ठ द्विजा, सूर्याने यजुर्वेदातील मंत्र दिले; इथे सोमाने देवांकडून वर मिळवून, यज्ञांत देवांना अर्पण केला जातो.
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते । अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च
इथे तृप्त झालेले अग्निदेव आपलीच मूळ जागा अनुभवतात; इथेच वरुणाने पाताळात आश्रय घेत संपत्ती मिळवली.
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ । सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते
इथे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, प्राचीन वसिष्ठ ऋषींचा जन्म, स्थैर्य आणि अंत प्रकट होतो.
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश । पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः
इथे ॐकारापासून दहा दिशांना दहा प्रवाह निर्माण होतात; इथे धूरावर उपजीविका करणारे ऋषी यज्ञाचा धूर पितात.
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने। शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः
इथे, वनातील वराह आणि इतर अनेक प्राणी, इंद्राने देवांच्या यज्ञातील भागासाठी शुद्ध केले.
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये। उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः
इथे, जे कृतघ्न आहेत—माणसे असोत किंवा असुर—त्यांना अग्निदेव जाळतात; खरोखर, क्रोधाने अग्निदेव त्यांचा नाश करतात.
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च। एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि
हीच तीनही लोकांची, स्वर्गाची आणि सुखाची द्वार आहे; ही पूर्व दिशा आहे, विश्वा, जर तुला हवी असेल.
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः। ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम्
ज्याच्या आज्ञेत मी आहे, त्याचे प्रिय कार्यच मला करायचे आहे; सांग गालव, मी जाईन—आणि आता पुढील दिशेबद्दलही ऐक.
इयं विवस्वदा पूर्वं श्रौतेन विधिना किल। गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते च दिक्
ही दक्षिण दिशा पूर्वी विवस्वताने वेदविधीनुसार गुरूला दक्षिणा म्हणून दिली होती, म्हणून तिला 'दक्षिण' असे म्हणतात.
अत्र लोकत्रयस्यास्य पितृपक्षः प्रतिष्ठितः। अत्रोष्मपाणां देवानां निवासः श्रूयते द्विज
इथे या दिशेत तीनही लोकांचा पितरांचा भाग स्थिर आहे; इथेच, द्विजा, उष्णता पिणाऱ्या देवांचे निवासस्थान आहे असे सांगितले जाते.
अत्र विश्वे सदा देवाः पितृभिः सार्धमासते। इज्यमानाः स्म लोकेषु संप्राप्तास्तुल्यभागताम्
इथे सर्व विश्वदेव नेहमी पितरांसोबत राहतात; जगात त्यांची पूजा होत असल्याने त्यांना समान भाग मिळतो.
एतद्द्वितीयं देवस्य द्वारमाचक्षते द्विज। त्रुटिशो लवशश्चापि गण्यते कालनिश्चयः
ही, ब्राह्मणा, देवाची दुसरी द्वार समजली जाते; इथे काळाचे मोजमाप क्षण आणि लवांमध्ये केले जाते.
अत्र देवर्षयो नित्यं पितृलोकर्षयस्तथा। तथा राजर्षयः सर्वे निवसन्ति गतव्यथाः
इथे देवर्षी, पितृलोकातील ऋषी आणि सर्व राजर्षी कायमचे, दुःखरहित राहतात.
अत्र धर्मश्च सत्यं च कर्म चात्र निगद्यते। गतिरेषा द्विजश्रेष्ठ कर्मणामवसायिनाम्
इथे धर्म, सत्य आणि कर्म यांचा उल्लेख केला जातो; ही, श्रेष्ठ द्विजा, कर्म संपलेल्या लोकांची वाट आहे.
एषा दिक्सा द्विजश्रेष्ठ यां सर्वः प्रतिपद्यते। वृता त्वनवबोधेन सुखं तेन न गम्यते
हीच दक्षिण दिशा आहे, श्रेष्ठ द्विजा, जी सर्वांना प्राप्त होते; पण अज्ञानाने वेढलेल्यांना या मार्गाने सुख मिळत नाही.
नैर्ऋतानां सहस्रामि बहून्यत्र द्विजर्षभ । सृष्टानि प्रतिकूलानि द्रष्टव्यान्यकृतात्मभिः
इथे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, नैरृत जातीच्या हजारो शत्रुत्वाने भरलेल्या जीवांची निर्मिती झाली आहे, जे अपवित्र मनाच्या लोकांना दिसतात.
अत्र मन्दरकुञ्जेषु विप्रर्षिसदनेषु च। गायन्ति गाथा गन्धर्वाश्चित्तबुद्धिहरा द्विज
इथे मंदाराच्या कुंजांत आणि ब्राह्मण ऋषींच्या निवासस्थानी, गंधर्व मन आणि बुद्धी मोहून टाकणाऱ्या गाथा गातात, ब्राह्मणा.
अत्र सामानि गाथाभिः श्रुत्वा गीतानि रैवतः । गतदारो गतामात्यो गतराज्यो वनं गतः
इथे रैवताने गीते आणि गाथा ऐकल्या. त्याची पत्नी गेली, मंत्री गेले, राज्यही गेले, आणि तो वनात गेला.
अत्र सावर्मिना चैव यवक्रीतात्मजेन च। मर्यादा स्थापिता ब्रह्मन्यां सूर्यो नातिवर्तते
इथे सावर्णी आणि यवक्रीताचा मुलगा यांनी ब्रह्माच्या प्रदेशात अशी सीमा ठरवली की, तिथून सूर्यही पुढे जाऊ शकत नाही.