न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति सन्ततिः । नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा
खोटेपणात सौंदर्य नाही, खोट्या बोलण्याने संतती होत नाही, आणि खोट्याला राज्यही मिळत नाही—मग त्यातून चांगला शेवट कसा होईल?
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम्। अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
कृतघ्नाला कीर्ती कुठून मिळेल, स्थान किंवा सुख कुठून मिळेल? कृतघ्नावर विश्वास ठेवता येत नाही, आणि त्याच्या कृत्यांची क्षमा नाही.
न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम्। पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम्
दुष्ट माणसाकडे धन नसल्यास तो जगू शकत नाही; मग दुष्ट माणसाकडे काही साधन असूच कसे शकते? दुष्ट माणूस नेहमीच आपला नाश ओढवून घेतो, आणि जे काही केले आहे तेही नष्ट करतो.
सोऽहं पापः कृतघ्नस्य कृपणश्चानृतोऽपि च । गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम्
मी दुष्ट आहे, उपकार विसरणारा आहे, दु:खी आहे, आणि खोटं बोलणारा आहे; मी गुरूची सेवा केली तरी त्याचा उल्लेख करत नाही.
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् । अर्थिता न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम्
म्हणून आता मी सर्वतोपरी प्रयत्न करून आपले प्राण सोडणार आहे; मी आजवर कधीच स्वर्गातील कोणाकडे काही मागितले नव्हते.
मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे। अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् । विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम्
यज्ञसमारंभात सर्व देव मला मान देतात; पण मी मात्र त्रिभुवनाचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, भक्तांना आश्रय देणारा कृष्ण, विष्णू याच्याकडे जाणार आहे.
भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान्। प्रणतो द्रष्टुमिच्छामि कृष्णं योगिनमव्ययम्
सर्व देव आणि दैत्यांमध्ये सुख, संपत्ती सर्वत्र पसरली आहे म्हणून मी भक्तिभावाने योगी, अविनाशी कृष्ण यांना भेटायची इच्छा धरतो.
एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः । दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया
असं म्हटल्यावर त्याचा मित्र, विनतेचा पुत्र गरुड, आनंदाने त्याच्यावर प्रेमाने प्रकट झाला आणि त्याला संबोधून बोलला.
सहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत्। ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति
मित्र हा मनापासून जन्मतो, आणि मित्रांमध्ये तो खरा मित्र मानला जातो; ज्या गोष्टीची इच्छा आहे, ती मिळवण्यासाठी, संपत्ती असताना एकत्र यायला हवे.
विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज । पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे
माझ्याकडे संपत्ती आहे, हे ब्राह्मण, इंद्राचा धाकटा भाऊ, द्विजश्रेष्ठ; पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, तुझ्यासाठी माझी इच्छा पूर्ण झाली आहे.
स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् । देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव मा चिरम्
चल, आपण दोघे जाऊया; तुला जिथे हवे तिथे, सुखाने नेईन; गालव, पृथ्वीच्या टोकापर्यंत किंवा पलीकडे जायचे असेल तर उशीर करू नकोस.
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना। ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम्
देवाने मला शिकवले आहे, गालव, जो ज्ञानाचा मूळ आहे; आता सांग, सर्वप्रथम कोणत्या दिशेला जाऊन पाहू?
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम्। उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव
पूर्वेकडे, दक्षिणेकडे, की पश्चिमेकडे जाऊ? की उत्तरेकडे जाऊ, द्विजश्रेष्ठ? कुठे जाऊ, गालव?
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः । सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः
ज्या दिशेला सूर्य सर्वप्रथम उगवतो, जो सर्व जगाला प्रकाश देतो, आणि जिथे संध्याकाळी साध्यगण तप करतात, ती दिशा.
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत्। चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः
ज्या दिशेला सर्वप्रथम विचार जन्माला आला, ज्यामुळे हे जग व्यापले गेले, जिथे धर्माची दृष्टी आहे आणि जिथे तो स्थिर आहे.
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ।। एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः
जिथून हवन केले जाते आणि जिथून आहुती सर्व दिशांना पसरते; हेच, द्विजश्रेष्ठ, दिवसाचे आणि मार्गाचे द्वार आहे.
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः । यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः
याच दिशेला दक्षाच्या कन्या, स्त्रिया, सर्वप्रथम जन्माला आल्या; आणि याच दिशेला कश्यपाच्या संततीने वाढ केली.
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत। सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम्
याच ठिकाणी देवांची श्रीमंती मूळ आहे, जिथे शक्राचा अभिषेक झाला; याच ठिकाणी देवांनी तप केले आणि देवांचे राज्य मिळाले.
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते। यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः
या कारणामुळे, ब्राह्मण, या दिशेला 'पूर्व' असे म्हणतात; कारण पूर्वीच्या काळी देवांनी ही दिशा प्रथम व्यापली होती.
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते । पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता
म्हणूनच सर्वजण पूर्वेला प्रमुख दिशा मानतात; सर्व शुभ कार्ये, दैवी किंवा सुखासाठी हवी असलेली, पूर्वेकडूनच सुरू केली जातात.
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः । अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु
इथे जगांचा सर्जक असलेल्या भगवंताने सर्वप्रथम वेदांचे गायन केले; इथेच ब्रह्मविद्येत निपुण असलेल्या मंडळींमध्ये सावित्रीने सावित्री मंत्र सांगितला.
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम । अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते
इथे, श्रेष्ठ द्विजा, सूर्याने यजुर्वेदातील मंत्र दिले; इथे सोमाने देवांकडून वर मिळवून, यज्ञांत देवांना अर्पण केला जातो.
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते । अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च
इथे तृप्त झालेले अग्निदेव आपलीच मूळ जागा अनुभवतात; इथेच वरुणाने पाताळात आश्रय घेत संपत्ती मिळवली.
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ । सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते
इथे, श्रेष्ठ ब्राह्मणा, प्राचीन वसिष्ठ ऋषींचा जन्म, स्थैर्य आणि अंत प्रकट होतो.
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश । पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः
इथे ॐकारापासून दहा दिशांना दहा प्रवाह निर्माण होतात; इथे धूरावर उपजीविका करणारे ऋषी यज्ञाचा धूर पितात.
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने। शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः
इथे, वनातील वराह आणि इतर अनेक प्राणी, इंद्राने देवांच्या यज्ञातील भागासाठी शुद्ध केले.
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये। उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः
इथे, जे कृतघ्न आहेत—माणसे असोत किंवा असुर—त्यांना अग्निदेव जाळतात; खरोखर, क्रोधाने अग्निदेव त्यांचा नाश करतात.
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च। एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि
हीच तीनही लोकांची, स्वर्गाची आणि सुखाची द्वार आहे; ही पूर्व दिशा आहे, विश्वा, जर तुला हवी असेल.
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः। ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम्
ज्याच्या आज्ञेत मी आहे, त्याचे प्रिय कार्यच मला करायचे आहे; सांग गालव, मी जाईन—आणि आता पुढील दिशेबद्दलही ऐक.
इयं विवस्वदा पूर्वं श्रौतेन विधिना किल। गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते च दिक्
ही दक्षिण दिशा पूर्वी विवस्वताने वेदविधीनुसार गुरूला दक्षिणा म्हणून दिली होती, म्हणून तिला 'दक्षिण' असे म्हणतात.