स दृष्ट्वा शिरसा भक्तं ध्रियमाणं महर्षिणा । तिष्ठता वायुभक्षेण विश्वामित्रेण धीमता
महर्षी विश्वामित्र डोक्याजवळ अन्न धरून, वायूवर जगत उभा आहे हे पाहून,
प्रतिगृह्य ततो धर्मस्तथैवोष्णं तथा नवम् । भुक्त्वा प्रीतोस्मि विप्रर्षे तमुक्त्वा स मुनिर्गतः
धर्माने तेच गरम, ताजे अन्न घेतले, खाल्ले आणि म्हणाला, 'मी तृप्त आहे,' आणि मग तो निघून गेला.
क्षत्रभावादपगतो ब्राह्मणत्वमुपागतः। धर्मस्य वचनात्प्रीतो विश्वामित्रस्तथाऽभवत्
क्षत्रियत्व सोडून, ब्राह्मणत्व प्राप्त झाले; धर्माच्या वचनामुळे विश्वामित्र तृप्त झाला.
विश्वामित्रस्तु शिष्यस्य गालवस्य तपस्विनः । शुश्रूषया च भक्त्या च प्रीतिमानित्युवाच ह
विश्वामित्र आपल्या तपस्वी शिष्य गालवाच्या भक्ती आणि सेवेमुळे प्रसन्न होऊन, त्याच्याशी प्रेमाने बोलला.
अनुज्ञातो मया वत्स यथेष्टं गच्छ गवालव। इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं गालवो मुनिसत्तमम्
माझ्या परवानगीने, बाळा, हवे तसे गवाळवाकडे जा, असे मी सांगितल्यावर, गालव त्या श्रेष्ठ ऋषीला उत्तर देऊ लागला.
प्रीतो मधुरया वाचा विश्वामित्रं महाद्युतिम् । दक्षिणाः काः प्रयच्छामि भवते गुरुकर्मणि
गालव आनंदाने गोड शब्दांत तेजस्वी विश्वामित्राला म्हणाला, "गुरुजी, शिष्य म्हणून मी आपल्याला कोणती दक्षिणा द्यावी?"
दक्षिणाभिरुपेतं हि कर्म सिद्ध्यति मानद। दक्षिणानां हि दाता वै अपवर्गेण युज्यते
दक्षिणेसह केलेले कर्मच पूर्ण होते, हे मानदायक; कारण दक्षिणा देणारा खरेच मुक्तीला पात्र होतो.
स्वर्गे क्रतुफलं तद्धि दक्षिणा शान्तिरुच्यते। किमाहरामि गुर्वर्थं ब्रवीतु भगवानिति
स्वर्गात यज्ञाचे फळ म्हणजे दक्षिणा, तिला शांती असेही म्हणतात. गुरुंसाठी मी काय आणू, हे भगवंतांनी सांगावे.
स जानानस्तु भगवान्खिन्नं शुश्रूषणेन वै। विश्वामित्रस्तमसकृद्गच्छ गच्छेत्यचोदयत्
हे जाणून, विश्वामित्रांनी त्याच्या सेवेमुळे थकलेल्या गालवाला पुन्हा पुन्हा, 'जा, जा' असे सांगितले.
असकृद्गच्छगच्छेति विश्वामित्रेण भाषितः । किं ददानीति बहुशो गालवः प्रत्यभाषत
विश्वामित्र वारंवार 'जा, जा' असे म्हणत असतानाही, गालव पुन्हा पुन्हा 'मी काय द्यावे?' असे विचारू लागला.
निर्बन्धतस्तु बहुशो गालवस्य तपस्विनः। किंचिदागतसंरम्भो विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम्
गालव या तपस्व्याच्या सततच्या आग्रहामुळे विश्वामित्र थोडेसे चिडून म्हणाले,
एकतःश्यामकर्णानां हयानां चन्द्रवर्चसाम्। अष्टौ शतानि मे देहि गच्छ गालव मा चिरम्
एकाच वेळी चंद्रासारख्या तेजस्वी आणि काळ्या कानांच्या आठशे घोडे मला दे, आणि मग उशीर न करता जा, गालवा.
एवमुक्तस्तदा तेन विश्वामित्रेण धीमता। नास्ते न शेते नाहारं कुरुते गालवस्तदा
शहाण्या विश्वामित्रांनी असे सांगितल्यावर, त्या वेळी गालव न विश्रांती घेतो, न झोपतो, न अन्न घेतो.
त्वगस्थिभूतो हरिणाश्चिन्ताशोकपरायणः। शोचमानोऽतिमात्रं स दह्यमानश्च मन्युना । गालवो दुःखितो दुःखाद्विललाप सुयोधन
तो चिंतेने आणि दुःखाने अगदी सुकून गळून गेला, फारच शोक करत होता, रागाने जळत होता, आणि दुःखी होऊन गालव मोठ्याने रडू लागला.
कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थाः सञ्चयः कृतः । हयानां चन्द्रशुभ्राणां शतान्यष्टौ कुतो मम
माझे सुस्थितीत मित्र कुठे आहेत, माझ्याकडे साठवलेले धन कुठे आहे? आणि चंद्रासारख्या शुभ्र आठशे घोडे मला कुठून मिळणार?
कुतो मे भोजने श्रद्धा सुखश्रद्धा कुतश्च मे। श्रद्धा मे जीवितस्यापि छिन्ना किं जीवितेन मे
माझ्या जेवणात विश्वास कुठे आहे, समाधान कुठे आहे? आता तर जगण्यावरच माझा विश्वास तुटला आहे—मग मला या जीविताचा काय उपयोग?
अहं पारे समुद्रस्य पृथिव्या वा परं परात्। गत्वाऽऽत्मानं विमुञ्चामि किं फलं जीवितेन मे
समुद्राच्या पलीकडे किंवा पृथ्वीच्या टोकाला जाऊन मी आपले प्राण सोडीन—माझ्यासाठी या जीवनाचे काय फळ आहे?
अदनस्याकृतार्थस्य त्यक्तस्य विविधैः फलैः । ऋणं धारयमाणस्य कुतः सुखमनीहया
जेवण मिळत नाही, काही साध्य झाले नाही, सुखाच्या गोष्टींनी दूर केले आहे, आणि कर्जाने दबला आहे, अशा माणसाला या व्यर्थ जीवनात सुख कुठून मिळणार?
सुहृदां हि धनं भुक्त्वा कृत्वा प्रणयमीप्सितम् । प्रतिकर्तुमशक्तस्य जीवितान्मरणं वरम्
मित्रांचे धन उपभोगून, त्यांचे प्रेम मिळवून, जर परतफेड करता आली नाही, तर जगण्यापेक्षा मरणच बरे.
प्रतिश्रुत्य करिष्येति कर्तव्यं तदकुर्वतः । मिथ्यावचनदग्धस्य इष्टापूर्तं प्रणश्यति
'मी हे करीन' असे वचन देऊन जर ते पूर्ण केले नाही, तर खोट्या बोलण्याने मिळणारे सर्व पुण्य आणि यज्ञाचे फळ नष्ट होते.
न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति सन्ततिः । नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा
खोटेपणात सौंदर्य नाही, खोट्या बोलण्याने संतती होत नाही, आणि खोट्याला राज्यही मिळत नाही—मग त्यातून चांगला शेवट कसा होईल?
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम्। अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः
कृतघ्नाला कीर्ती कुठून मिळेल, स्थान किंवा सुख कुठून मिळेल? कृतघ्नावर विश्वास ठेवता येत नाही, आणि त्याच्या कृत्यांची क्षमा नाही.
न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम्। पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम्
दुष्ट माणसाकडे धन नसल्यास तो जगू शकत नाही; मग दुष्ट माणसाकडे काही साधन असूच कसे शकते? दुष्ट माणूस नेहमीच आपला नाश ओढवून घेतो, आणि जे काही केले आहे तेही नष्ट करतो.
सोऽहं पापः कृतघ्नस्य कृपणश्चानृतोऽपि च । गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम्
मी दुष्ट आहे, उपकार विसरणारा आहे, दु:खी आहे, आणि खोटं बोलणारा आहे; मी गुरूची सेवा केली तरी त्याचा उल्लेख करत नाही.
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् । अर्थिता न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम्
म्हणून आता मी सर्वतोपरी प्रयत्न करून आपले प्राण सोडणार आहे; मी आजवर कधीच स्वर्गातील कोणाकडे काही मागितले नव्हते.
मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे। अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् । विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम्
यज्ञसमारंभात सर्व देव मला मान देतात; पण मी मात्र त्रिभुवनाचा स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, भक्तांना आश्रय देणारा कृष्ण, विष्णू याच्याकडे जाणार आहे.
भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान्। प्रणतो द्रष्टुमिच्छामि कृष्णं योगिनमव्ययम्
सर्व देव आणि दैत्यांमध्ये सुख, संपत्ती सर्वत्र पसरली आहे म्हणून मी भक्तिभावाने योगी, अविनाशी कृष्ण यांना भेटायची इच्छा धरतो.
एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः । दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया
असं म्हटल्यावर त्याचा मित्र, विनतेचा पुत्र गरुड, आनंदाने त्याच्यावर प्रेमाने प्रकट झाला आणि त्याला संबोधून बोलला.
सहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत्। ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति
मित्र हा मनापासून जन्मतो, आणि मित्रांमध्ये तो खरा मित्र मानला जातो; ज्या गोष्टीची इच्छा आहे, ती मिळवण्यासाठी, संपत्ती असताना एकत्र यायला हवे.
विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज । पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे
माझ्याकडे संपत्ती आहे, हे ब्राह्मण, इंद्राचा धाकटा भाऊ, द्विजश्रेष्ठ; पूर्वी सांगितल्याप्रमाणे, तुझ्यासाठी माझी इच्छा पूर्ण झाली आहे.