सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः । विमृश त्वं शनैस्तात कोऽन्वत्र बलवानिति
तरीही मी फक्त एका पंखाच्या भागावरून तुला थकवा न येता वाहून नेतो. म्हणून, प्रिय, नीट विचार कर, इथे खरोखर बलवान कोण आहे.
स तस्य वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम्। अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत्
आकाशात विहरणाऱ्याचे ते कठोर आणि डगमगू न शकणारे शब्द ऐकून, रथाचे चाक धारण करणाऱ्याने तार्क्ष्याला हलवत असे म्हटले.
गरुत्मन्मन्यसेत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् । अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज
गरुड, तू स्वतःला बलवान समजतोस, पण प्रत्यक्षात तू फारच दुर्बल आहेस. आमच्यासमोर स्वतःचे कौतुक पुरे झाले, अंड्यातून जन्मलेल्या.
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे। अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये
संपूर्ण त्रैलोक्यही माझे शरीर धरण्यास समर्थ नाही. मी स्वतःच्या शक्तीने स्वतःला धरतो आणि तुलाही सांभाळतो.
न त्वं वहसि मां दोर्भ्यां मोघं तव विकत्थनम् ।' इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह। यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम्
तू मला हातांनी वाहून नेत नाहीस, तुझे बढाई मारणे व्यर्थ आहे. आता माझ्या एका हाताला, डाव्या किंवा उजव्या, उचलून दाखव. जर एक हातही धरू शकला, तर तुझे कौतुक खरे ठरेल.
इत्युक्त्वा भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् । `आरोपितं समुद्वोढुं भारं तं नाशकद्बलात् ।' निपपात स भारार्तो विहलो नष्टचेतनः
असे म्हणून त्या भगवंताने आपला हात गरुडाच्या खांद्यावर ठेवला. तो भार उचलता आला नाही, त्यामुळे भाराने गरुड खाली पडला, गोंधळून आणि शुद्ध हरपून.
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह । एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत
संपूर्ण पृथ्वीचा आणि तिच्या पर्वतांचा जितका भार आहे, तितका भार त्याच्या शरीराच्या त्या एका फांदीवर वाटला.
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः। ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः
तरीही, जरी तो अधिक बलवान असला तरी, त्याने आपली ताकद वापरून त्याला त्रास दिला नाही. म्हणूनच, अच्युताने, गरुडाचे प्राण नष्ट झाले नाहीत.
व्यात्तास्यः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः । मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः
तो पक्षी मोठ्या तोंडाने, अंग शिथिल होऊन, गोंधळलेला व व्याकुळ झाला. जड ओझ्याने थकून, त्याने त्या वेळी आपली पिसं खाली टाकली.
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः। विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत्
विनतेचा पुत्र तो पक्षी, विष्णूला डोकं टेकून नमस्कार करून, गोंधळलेला, व्याकुळ व खिन्न झाला आणि थोडक्यात बोलला.
भगवँल्लोकसारस्य सदृशेन वपुष्मता। भुजेन स्वैरमुक्तेन निष्पिष्टोऽस्मि महीतले
भगवंत, जगाचा सार असलेल्या तुझ्या तेजस्वी आणि बलवान हाताने, तू मला जमिनीवर दाबलं आहेस.
क्षन्तुमर्हसि मे देव विह्वलस्याल्पचेतसः। बलदाहविदग्धस्य पक्षिणो ध्वजवासिनः
देवा, मी गोंधळलेला आणि अल्पबुद्धी आहे, तुझ्या बळाच्या ज्वाळेने भाजलेला हा तुझ्या ध्वजावर वास करणारा पक्षी आहे, मला क्षमा कर.
न हि ज्ञातं बलं देव मया ते परम विभो। तेन मन्याम्यहं वीर्यमात्मनो न समं परैः
देवा, तुझं पराक्रम मला माहीत नव्हतं. म्हणून मी माझ्या बळाला इतरांपेक्षा श्रेष्ठ समजलो.
ततश्चक्रे स भगवान्प्रसादं वै गरुत्मतः। मैवं भूय इति स्नेहात्तदा चैनमुवाच ह
मग भगवंताने प्रेमाने गरुडावर कृपा केली आणि म्हणाले, 'असं पुन्हा होऊ नये,' आणि त्याला उपदेश केला.
पादाङ्गुष्ठेन चिक्षेप सुमुखं गरुडोरसि। ततः प्रभृति राजेन्द्र सहसर्पेण वर्तते
त्याने आपल्या पायाच्या अंगठ्याने गरुडाच्या छातीला स्पर्श केला. त्या वेळेपासून, राजन, गरुड सर्पासोबत राहू लागला.
एवं विष्णुबलाक्रान्तो गर्वनाशमुपागतः। गरुडो बलवान्राजन्वैनतेयो महायशाः
अशा प्रकारे, विष्णूच्या बळाने जिंकला गेल्यावर, विनतेचा तो बलवान आणि कीर्तीमान पुत्र गरुडाचा गर्व नाहीसा झाला.
तथा त्वमपि गान्धारे यावत्पाण्डुसुतान्रणे। नासादयसि तान्वीरांस्तावज्जीवसि पुत्रक
गांधारराजा, त्याचप्रमाणे, जेव्हा पर्यंत तू रणांगणात पांडुपुत्रांना भेटत नाहीस, तोपर्यंत तुझं आयुष्य टिकेल, पुत्रा.
भीमः प्रहरतां श्रेष्ठो वायुपुत्रो महाबलः । धनञ्जयश्चेन्द्रसुतो न हन्यातां तु कं रणे
पवनपुत्र भीम, पराक्रमी आणि युद्धात श्रेष्ठ, आणि इंद्रपुत्र धनंजय—युद्धात त्यांच्यामुळे कुणाचंही वध होणार नाही.
विष्णुर्वायुश्च शक्रश्च धर्मस्तौ चाश्विनावुभौ । एते देवास्त्वया केन हेतुना वीक्षितुं क्षमाः
विष्णू, वायू, शक्र, धर्म आणि दोन्ही अश्विनी—हे सगळे देव, तू कोणत्या कारणाने त्यांना तोंड देऊ शकशील?
तदलं ते विरोधेन शमं गच्छ नृपात्मज । वासुदेवेन तीर्थेन कुलं रक्षितुमर्हसि
पुरे आता तुझा विरोध; शांतता स्वीकार, राजपुत्रा. वासुदेवाच्या आश्रयाने, तुझं कुल रक्षण करावं.
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य नारदोऽयं महातपाः । माहात्म्यस्य तदा विष्णोः सोऽयं चक्रगदाधरः
हा नारद, महान तपस्वी आणि सर्वांचा साक्षीदार, त्याने प्रत्यक्ष विष्णूचं माहात्म्य पाहिलं आहे—तोच चक्र आणि गदा धारण करणारा.
दुर्योधनस्तु तच्छ्रुत्वा निश्वसन्भृकुटीमुखः। राधेयमभिसंप्रेक्ष्य जहास स्वनवत्तदा
पण दुर्योधन हे ऐकून, खोल श्वास घेत, कपाळावर आठ्या घालून, राधेयाकडे पाहत मोठ्याने हसला.
कदर्थीकृत्य तद्वाक्यमृषेः कण्वस्य दुर्मतिः । ऊरुं गजकराकारं ताडयन्निदमब्रवीत्
कण्व ऋषींच्या त्या शब्दांकडे दुर्लक्ष करून, त्या दुष्टाने आपल्या हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे जाड उरावर जोरात हात मारला आणि म्हणाला:
यथैवेश्वरसृष्टोऽस्मि यद्भावि या च मे गतिः। तथा महर्षे वर्तामि किं प्रलापः करिष्यति
जसा मी ईश्वराने घडवला आहे, जसं भविष्य आहे, आणि जशी माझी वाटचाल आहे, तसंच मी वागत आहे, महर्षे. तुझ्या बोलण्याने काय होणार?
ततः कण्वोऽब्रवीत्क्रुद्धो दुर्योधनमपण्डितम् । यस्मादूकं ताडयसि ऊरौ मृत्युर्भविष्यति
तेव्हा कण्व ऋषी रागावून त्या अज्ञानी दुर्योधनाला म्हणाले, 'तू ज्या उरावर हात मारतोस, तिथेच तुझा मृत्यू होईल.'
अनर्थे जातिनिर्बन्धं परार्थे लोभमोहितम्। अनार्यकेष्वभिरतं मरणे कृतनिश्चयम्
अपयशात अडकलेला, दुसऱ्याच्या लोभ व मोहात गुंतलेला, अधर्मात रमणारा आणि मृत्यूचा निर्णय केलेला—
ज्ञातीनां दुःखकर्तारं बन्धूनां शोकवर्धनम् । सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम्
जो आपल्या नातेवाईकांना दुःख देतो, आप्तांच्या दुःखात भर घालतो, मित्रांना त्रास देतो आणि शत्रूंच्या आनंदात वाढ करतो —
कथं नैनं विमार्गस्थं वारयन्तीह बान्धवाः। सौहृदाद्वा सुहृत्स्निग्धो भगवान्वा पितामहः
असा माणूस चुकीच्या मार्गावर गेला असताना, त्याच्या नातेवाईकांनी त्याला थांबवले नाही, हे कसे? मैत्री, आपुलकी किंवा आदरणीय पितामह यांची माया यामुळे का?
उक्तं भगवता वाक्यमुक्तं भीष्मेण यत्क्षमम्। उक्तं बहुविधं चैव नारदेनापि तच्छृणु
भगवंतांनी जे सांगितले, भीष्मांनी जे योग्य ते बोलले, आणि नारदांनी दिलेली अनेक शिकवण — हे सर्व ऐक.
दुर्लभो वै सुहृच्छ्रोता दुर्लभश्च हितः सुहृत्। तिष्ठते हि सुह्यद्यत्र न बन्धुस्तत्र तिष्ठते
खरा हितचिंतक सल्ला देणारा मित्र फार दुर्मिळ असतो, आणि खरा कल्याणकारी मित्रही मिळणे कठीणच. जिथे असा मित्र असतो, तिथे नातेवाईक राहत नाहीत.