लब्ध्वा वरं तु सुमुखः सुमुखः संबभूव ह। कृतदारो यथाकामं जगाम च गृहान्प्रति
वर मिळाल्यावर सुमुख खरोखरच सुमुख झाला. त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे पत्नी घेतली आणि घरी गेला.
नारदस्त्वार्यकश्चैव कृतकार्यौ मुदा युतौ । अभिजग्मतुरभ्यर्च्य देवराजं महाद्युतिम्
नारद आणि आर्यक, आपलं काम पूर्ण करून, आनंदाने, तेजस्वी देवेंद्राची पूजा करून निघून गेले.
गरुडस्तत्र शुश्राव यथावृत्तं महाबलः । आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत
तेथे महाबल गरुडाने ऐकलं की, शक्राने त्या नागाला आयुष्य दिलं आहे, हे भारत.
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः। सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्
पंखांच्या मोठ्या वाऱ्याने तीनही लोकं अडवून, सुपर्ण अत्यंत रागाने वासवाकडे धावला.
भगवन्किमवज्ञानाद्वृत्तिः प्रतिहता मम। कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि
हे भगवंत, माझा उपजीविका तुच्छतेने अडवली आहे का? इच्छा पूर्ण करणारा वर दिल्यावर पुन्हा तू मागे घेतलास.
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे। आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया
सर्व सृष्टीच्या स्वामीने, माझं अन्न धात्याने ठरवलं आहे. मग तू का अडवतोस?
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे। अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्
हा महान नाग निवडला गेला आहे आणि माझ्यासाठी करार ठरला आहे. या नागामुळे, हे देवा, मला मोठं वंश वाढवायचं आहे.
एतस्मिंस्तु तथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे । क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्
अशा स्थितीत मी दुसऱ्याला त्रास देऊ शकत नाही. तू आपल्या इच्छेप्रमाणे, हे देवेंद्र, खेळ करतोस.
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम। ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव
म्हणून मी आणि माझं घराणं प्राण सोडू. माझ्या घरातील सेवकही. तू आनंदी रहा, वासवा.
श्रुत्वा सुपर्णवचनं सुमुखो दुर्मुखस्तदा। त्यक्त्वा रूपं विवर्णस्तु सर्परूपधरोऽभवत् । गत्वा विष्णुसमीपं तु पादपीठं समाश्लिषत्
सुपर्णाचं बोलणं ऐकून, सुमुख आणि दुर्मुख, आपलं रूप सोडून, रंगहीन होऊन, नागरूप धारण करून, विष्णूच्या पायपाठीवर जाऊन लीन झाले.
न मत्कृतं वैनतेय न मां क्रोद्धुं त्वमर्हसि। दत्ताभयः स सुमुखो विष्णुना प्रभविष्णुना । श्रत्वा पुरन्दरेणोक्तमुवाच विनतासुतः
हे विनतेचा पुत्रा, हे मी केलेले नाही, आणि तू माझ्यावर रागावू नकोस. त्या दयाळू व्यक्तीला सर्वशक्तिमान विष्णूंनी अभय दिले आहे. पुरंदराने असे सांगितल्यावर विनतेच्या पुत्राने उत्तर दिले.
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन्। त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः
हे वृत्सुराचा वध करणाऱ्या, हेही मी लायक आहे आणि त्याहूनही अधिक. जरी मी त्रैलोक्याचा स्वामी असलो, तरी मी दुसऱ्याची सेवा करण्यासाठी आलो आहे.
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम। त्रैलोक्यराजराज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम्
देवतांचा स्वामी, तू असताना माझ्यासाठी विष्णू कारण नाही. त्रैलोक्याचे शाश्वत राज्य, हे वासवा, तुझ्याचकडे आहे.
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता। अहमत्युत्सहे लोकान्समन्ताद्वोढुमोजसा
माझी आईही दक्षाची कन्या आहे आणि कश्यप माझे वडील आहेत. माझ्यातही इतकी ताकद आहे की मी सर्व लोकांना चारही बाजूंनी उचलू शकतो.
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम्। मयाऽपि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे
माझे सामर्थ्य सर्व प्राण्यांना सहन न होणारे आणि प्रचंड आहे. दैत्यांशी युद्ध करताना मीही मोठमोठी कृत्ये केली आहेत.
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः । प्रस्रुतः कालकाक्षश्च मयाऽपि दितिजा हताः
श्रुतश्री, श्रुतसेन, विवस्वान, रोचनामुख, प्रसृत आणि कालकाक्ष — हे दैत्यही मीच मारले आहेत.
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम्। वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे
मी तुझ्या ध्वजावर उभा राहून मनापासून सेवा करतो आणि तुझ्या लहान भावालाही वाहून नेतो, म्हणूनच तू मला कमी लेखतोस.
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योस्ति बलवत्तरः । मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवं
अशी जबाबदारी कोण उचलू शकतो किंवा माझ्यापेक्षा बलवान कोण आहे? मी विशेष असूनही, त्याला आणि त्याच्या नातेवाईकांना वाहून नेतो.
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः । तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव
पण तू मला दुर्लक्षित करून अन्नापासून वंचित केलेस, त्यामुळे माझा मान तुझ्याजवळ आणि माझ्याजवळही कमी झाला, हे वासवा.
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः । त्वमेषां किल सर्वेषां बलेन बलवत्तरः
अदितीपासून जे बलवान आणि पराक्रमी जन्मले आहेत, त्यांच्यात तूच सर्वांत बलवान म्हणला जातोस.
सोऽहं पक्षैकदेशेन वहामि त्वां गतक्लमः । विमृश त्वं शनैस्तात कोऽन्वत्र बलवानिति
तरीही मी फक्त एका पंखाच्या भागावरून तुला थकवा न येता वाहून नेतो. म्हणून, प्रिय, नीट विचार कर, इथे खरोखर बलवान कोण आहे.
स तस्य वचनं श्रुत्वा खगस्योदर्कदारुणम्। अक्षोभ्यं क्षोभयंस्तार्क्ष्यमुवाच रथचक्रभृत्
आकाशात विहरणाऱ्याचे ते कठोर आणि डगमगू न शकणारे शब्द ऐकून, रथाचे चाक धारण करणाऱ्याने तार्क्ष्याला हलवत असे म्हटले.
गरुत्मन्मन्यसेत्मानं बलवन्तं सुदुर्बलम् । अलमस्मत्समक्षं ते स्तोतुमात्मानमण्डज
गरुड, तू स्वतःला बलवान समजतोस, पण प्रत्यक्षात तू फारच दुर्बल आहेस. आमच्यासमोर स्वतःचे कौतुक पुरे झाले, अंड्यातून जन्मलेल्या.
त्रैलोक्यमपि मे कृत्स्नमशक्तं देहधारणे। अहमेवात्मनात्मानं वहामि त्वां च धारये
संपूर्ण त्रैलोक्यही माझे शरीर धरण्यास समर्थ नाही. मी स्वतःच्या शक्तीने स्वतःला धरतो आणि तुलाही सांभाळतो.
न त्वं वहसि मां दोर्भ्यां मोघं तव विकत्थनम् ।' इमं तावन्ममैकं त्वं बाहुं सव्येतरं वह। यद्येनं धारयस्येकं सफलं ते विकत्थितम्
तू मला हातांनी वाहून नेत नाहीस, तुझे बढाई मारणे व्यर्थ आहे. आता माझ्या एका हाताला, डाव्या किंवा उजव्या, उचलून दाखव. जर एक हातही धरू शकला, तर तुझे कौतुक खरे ठरेल.
इत्युक्त्वा भगवांस्तस्य स्कन्धे बाहुं समासजत् । `आरोपितं समुद्वोढुं भारं तं नाशकद्बलात् ।' निपपात स भारार्तो विहलो नष्टचेतनः
असे म्हणून त्या भगवंताने आपला हात गरुडाच्या खांद्यावर ठेवला. तो भार उचलता आला नाही, त्यामुळे भाराने गरुड खाली पडला, गोंधळून आणि शुद्ध हरपून.
यावान्हि भारः कृत्स्नायाः पृथिव्याः पर्वतैः सह । एकस्या देहशाखायास्तावद्भारममन्यत
संपूर्ण पृथ्वीचा आणि तिच्या पर्वतांचा जितका भार आहे, तितका भार त्याच्या शरीराच्या त्या एका फांदीवर वाटला.
न त्वेनं पीडयामास बलेन बलवत्तरः। ततो हि जीवितं तस्य न व्यनीनशदच्युतः
तरीही, जरी तो अधिक बलवान असला तरी, त्याने आपली ताकद वापरून त्याला त्रास दिला नाही. म्हणूनच, अच्युताने, गरुडाचे प्राण नष्ट झाले नाहीत.
व्यात्तास्यः स्रस्तकायश्च विचेता विह्वलः खगः । मुमोच पत्राणि तदा गुरुभारप्रपीडितः
तो पक्षी मोठ्या तोंडाने, अंग शिथिल होऊन, गोंधळलेला व व्याकुळ झाला. जड ओझ्याने थकून, त्याने त्या वेळी आपली पिसं खाली टाकली.
स विष्णुं शिरसा पक्षी प्रणम्य विनतासुतः। विचेता विह्वलो दीनः किंचिद्वचनमब्रवीत्
विनतेचा पुत्र तो पक्षी, विष्णूला डोकं टेकून नमस्कार करून, गोंधळलेला, व्याकुळ व खिन्न झाला आणि थोडक्यात बोलला.