सोऽयं मया च सहितो नारदेन च पन्नगः। त्रिलोकेशं सुरपतिं गत्वा पश्यतु वासवम्
'हा सर्प, मी आणि नारद, तिघांनी मिळून तिन्ही लोकांचा स्वामी, देवांचा राजा वासव याला जाऊन भेटावे.'
शेषेणैवास्य कार्येण प्रज्ञास्वाम्यहमायुषः । सुपर्णस्य विघाते च प्रयतिष्यामि सत्तम
'या कामात मीच शेषासारखा वागेन, ज्ञान आणि आयुष्याचा स्वामी म्हणून; आणि सूपर्णाचा अडथळा करण्यासाठी मी प्रयत्न करीन, हे श्रेष्ठा.'
सुमुखश्च मया सार्धं देवेशमिगच्छतु। कार्यसंसाधनार्थाय स्वस्ति तेऽस्तु भुजङ्गम
सुमुख माझ्यासोबत देवाधिदेवाकडे जाऊ दे, आपलं काम पूर्ण करण्यासाठी. तुला शुभेच्छा असो, नागा.
आर्यकेणाभ्यनुज्ञाता गम्यतामिति भारत।' ततस्ते सुमुखं गृह्य सर्व एव महौजसः। ददृशुः शक्रमासीनं देवराजं महाद्युतिम्
आर्यकाने परवानगी दिल्यावर, त्यांनी सुमुखाला घेऊन, हे भारत, सगळे बलवान लोक इंद्राला — तेजस्वी देवेंद्राला — बसलेला पाहिला.
सङ्गत्या तत्र भगवान्विष्णुरासीच्चतुर्भुजः । ततस्तत्सर्वमाचख्यौ नारदो मातलिं प्रति
तेथे भगवंत विष्णू चार हातांनी प्रकट झाले होते. मग नारदांनी मातलीला सगळी हकीकत सांगितली.
ततः पुरन्दरं विष्णुरुवाच भुवनेश्वरम्। अमृतं दीयतामस्मै क्रियताममरैः समः
मग विष्णूंनी पुरंदराला, जगाचा स्वामी, असं सांगितलं — 'त्याला अमृत द्या; त्याला अमरांसारखं करा.'
मातलिर्नारदश्चैव सुमुखश्चैव वासव। लभन्तां भवतः कामात्काममेतं यथेप्सितम्
मातली, नारद आणि सुमुख — हे वासवा — तुझ्याकडून हवं ते मिळवू देत, ज्याची त्यांना इच्छा आहे ते.
पुरन्दरोऽथ संचिन्त्य वैनतेयपराक्रमम् । विष्णुमेवाब्रवीदेनं भवानेव ददात्विति
पुरंदराने गरुडाच्या पराक्रमाचा विचार करून, विष्णूंना म्हणाला — 'हे देवा, तुम्हीच त्याला द्या.'
ईशस्त्वं सर्वलोकानां चराणामचराश्च ये। त्वया दत्तमदत्तं कः कर्तुमुत्सहते विभो
तुम्ही सर्व लोकांचे, जडजिवंतांचे स्वामी आहात. तुम्ही जे दिलं किंवा नाही दिलं, ते दुसरं कोण करू शकतं का, हे महाबळ?
प्रादाच्छक्रस्ततस्तस्मै पन्नगायायुरुत्तमम्। न त्वेनममृतप्राशं चकार बलवृत्रहा
मग शक्राने त्या नागाला उत्तम आयुष्य दिलं, पण वृत्सुराचा वध करणाऱ्याने त्याला अमृत पाजलं नाही.
लब्ध्वा वरं तु सुमुखः सुमुखः संबभूव ह। कृतदारो यथाकामं जगाम च गृहान्प्रति
वर मिळाल्यावर सुमुख खरोखरच सुमुख झाला. त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे पत्नी घेतली आणि घरी गेला.
नारदस्त्वार्यकश्चैव कृतकार्यौ मुदा युतौ । अभिजग्मतुरभ्यर्च्य देवराजं महाद्युतिम्
नारद आणि आर्यक, आपलं काम पूर्ण करून, आनंदाने, तेजस्वी देवेंद्राची पूजा करून निघून गेले.
गरुडस्तत्र शुश्राव यथावृत्तं महाबलः । आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत
तेथे महाबल गरुडाने ऐकलं की, शक्राने त्या नागाला आयुष्य दिलं आहे, हे भारत.
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः। सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्
पंखांच्या मोठ्या वाऱ्याने तीनही लोकं अडवून, सुपर्ण अत्यंत रागाने वासवाकडे धावला.
भगवन्किमवज्ञानाद्वृत्तिः प्रतिहता मम। कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि
हे भगवंत, माझा उपजीविका तुच्छतेने अडवली आहे का? इच्छा पूर्ण करणारा वर दिल्यावर पुन्हा तू मागे घेतलास.
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे। आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया
सर्व सृष्टीच्या स्वामीने, माझं अन्न धात्याने ठरवलं आहे. मग तू का अडवतोस?
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे। अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्
हा महान नाग निवडला गेला आहे आणि माझ्यासाठी करार ठरला आहे. या नागामुळे, हे देवा, मला मोठं वंश वाढवायचं आहे.
एतस्मिंस्तु तथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे । क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्
अशा स्थितीत मी दुसऱ्याला त्रास देऊ शकत नाही. तू आपल्या इच्छेप्रमाणे, हे देवेंद्र, खेळ करतोस.
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम। ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव
म्हणून मी आणि माझं घराणं प्राण सोडू. माझ्या घरातील सेवकही. तू आनंदी रहा, वासवा.
श्रुत्वा सुपर्णवचनं सुमुखो दुर्मुखस्तदा। त्यक्त्वा रूपं विवर्णस्तु सर्परूपधरोऽभवत् । गत्वा विष्णुसमीपं तु पादपीठं समाश्लिषत्
सुपर्णाचं बोलणं ऐकून, सुमुख आणि दुर्मुख, आपलं रूप सोडून, रंगहीन होऊन, नागरूप धारण करून, विष्णूच्या पायपाठीवर जाऊन लीन झाले.
न मत्कृतं वैनतेय न मां क्रोद्धुं त्वमर्हसि। दत्ताभयः स सुमुखो विष्णुना प्रभविष्णुना । श्रत्वा पुरन्दरेणोक्तमुवाच विनतासुतः
हे विनतेचा पुत्रा, हे मी केलेले नाही, आणि तू माझ्यावर रागावू नकोस. त्या दयाळू व्यक्तीला सर्वशक्तिमान विष्णूंनी अभय दिले आहे. पुरंदराने असे सांगितल्यावर विनतेच्या पुत्राने उत्तर दिले.
एतच्चैवाहमर्हामि भूयश्च बलवृत्रहन्। त्रैलोक्यस्येश्वरो योऽहं परभृत्यत्वमागतः
हे वृत्सुराचा वध करणाऱ्या, हेही मी लायक आहे आणि त्याहूनही अधिक. जरी मी त्रैलोक्याचा स्वामी असलो, तरी मी दुसऱ्याची सेवा करण्यासाठी आलो आहे.
त्वयि तिष्ठति देवेश न विष्णुः कारणं मम। त्रैलोक्यराजराज्यं हि त्वयि वासव शाश्वतम्
देवतांचा स्वामी, तू असताना माझ्यासाठी विष्णू कारण नाही. त्रैलोक्याचे शाश्वत राज्य, हे वासवा, तुझ्याचकडे आहे.
ममापि दक्षस्य सुता जननी कश्यपः पिता। अहमत्युत्सहे लोकान्समन्ताद्वोढुमोजसा
माझी आईही दक्षाची कन्या आहे आणि कश्यप माझे वडील आहेत. माझ्यातही इतकी ताकद आहे की मी सर्व लोकांना चारही बाजूंनी उचलू शकतो.
असह्यं सर्वभूतानां ममापि विपुलं बलम्। मयाऽपि सुमहत्कर्म कृतं दैतेयविग्रहे
माझे सामर्थ्य सर्व प्राण्यांना सहन न होणारे आणि प्रचंड आहे. दैत्यांशी युद्ध करताना मीही मोठमोठी कृत्ये केली आहेत.
श्रुतश्रीः श्रुतसेनश्च विवस्वान्रोचनामुखः । प्रस्रुतः कालकाक्षश्च मयाऽपि दितिजा हताः
श्रुतश्री, श्रुतसेन, विवस्वान, रोचनामुख, प्रसृत आणि कालकाक्ष — हे दैत्यही मीच मारले आहेत.
यत्तु ध्वजस्थानगतो यत्नात्परिचराम्यहम्। वहामि चैवानुजं ते तेन मामवमन्यसे
मी तुझ्या ध्वजावर उभा राहून मनापासून सेवा करतो आणि तुझ्या लहान भावालाही वाहून नेतो, म्हणूनच तू मला कमी लेखतोस.
कोऽन्यो भारसहो ह्यस्ति कोऽन्योस्ति बलवत्तरः । मया योऽहं विशिष्टः सन्वहामीमं सबान्धवं
अशी जबाबदारी कोण उचलू शकतो किंवा माझ्यापेक्षा बलवान कोण आहे? मी विशेष असूनही, त्याला आणि त्याच्या नातेवाईकांना वाहून नेतो.
अवज्ञाय तु यत्तेऽहं भोजनाद्व्यपरोपितः । तेन मे गौरवं नष्टं त्वत्तश्चास्माच्च वासव
पण तू मला दुर्लक्षित करून अन्नापासून वंचित केलेस, त्यामुळे माझा मान तुझ्याजवळ आणि माझ्याजवळही कमी झाला, हे वासवा.
अदित्यां य इमे जाता बलविक्रमशालिनः । त्वमेषां किल सर्वेषां बलेन बलवत्तरः
अदितीपासून जे बलवान आणि पराक्रमी जन्मले आहेत, त्यांच्यात तूच सर्वांत बलवान म्हणला जातोस.