यथा विष्णुकुले लक्ष्मीर्यथा स्वाहा विभावसोः । कुले तव तथैवास्तु गुणकेशी सुमध्यमा
जशी लक्ष्मी विष्णूच्या वंशात वास करते, जशी स्वाहा अग्निदेवासोबत आहे, तशीच गुणकेशी, सुंदर कटिप्रदेश असलेली, तुझ्या वंशात नांदो.
पौत्रस्यार्थे भवांस्तस्माद्गुणकेशीं प्रतीच्छतु । सदृशीं प्रतिरूपस्य वासवस्य शचीमिव
म्हणून, तुझ्या नातवासाठी, गुणकेशीला स्वीकारावे—ती त्याला योग्य आहे, जशी शची वासवाला योग्य आहे.
पितृहीनमपि ह्येनं गुणतो वरयामहे। बहुमानाच्च भवतस्तथैवैरावतस्य च
तो जरी पित्याविना असला तरी, त्याच्या गुणांमुळे आणि तुझ्या तसेच ऐरावताच्या मोठ्या सन्मानामुळे आम्ही त्याची निवड केली आहे.
सुमुखस्य गुणैश्चैव शीलशौचदमादिभिः । अभिगम्य स्वयं कन्यामयं दातुं समुद्यतः । मातलिस्तस्य संमानं कर्तुमर्हो भवानपि
सुमुखाचे गुण, त्याचे शील, शुद्धता, संयम आणि इतर सद्गुण यामुळे मी स्वतः त्याला माझी कन्या देण्यास तयार आहे; मातली, तुलाही त्याचा सन्मान करावा लागेल.
स तु दीनः प्रहृष्टश्च प्राह नारदमार्यकः । व्रियमाणे तथा पौत्रे पुत्रे च निधनं गते
त्यावर तो आर्य, दुःखी आणि आनंदी दोन्ही भावनांनी, नारदाला म्हणाला: 'माझा मुलगा मरण पावला असतानाही, माझ्या नातवाची अशी निवड होत आहे...''
मन्ये नैतद्बहुमतं महर्षे वचनं तव। सखा शक्रस्य संयुक्तः कस्यायं नेप्सितो भवेत्। कारणस्य तु दौर्बल्याच्चिन्तयामि महामुने
'महर्षे, मला वाटते तुझे हे वचन फारसे मान्य झाले नाही; तो इंद्राचा मित्र आहे, मग कोण त्याला नको म्हणेल? पण एका कारणामुळे मी चिंतीत आहे, महर्षे.'
अस्य देहकरस्तात मम पुत्रो महाद्युते। भक्षितो वैनतेयेन दुःखार्तास्तेन वै वयम्
'हे वडील, माझा पुत्र, ज्याने याचा देह घडवला आणि जो तेजस्वी होता, त्याला वैनतेयाने गिळले; त्यामुळे आम्ही दुःखी आहोत.'
पुनरेव च तेनोक्तं वैनतेयेन गच्छता । मासेनान्येन सुमुखं भक्षयिष्य इति प्रभो
'आणि पुन्हा, वैनतेय जाताना म्हणाला: एका महिन्यानंतर मी सुमुखालाही गिळीन, हे प्रभो.'
ध्रुवं तथा तद्भविता जानीमस्तस्य निश्चयम्। तेन हर्षः प्रनष्टो मे सुपर्णवचनेन वै
'हे निश्चितच घडेल; त्याचा निर्धार आम्हाला माहीत आहे. सूपर्णाच्या या वचनामुळे माझा आनंद हरपला.'
मातलिस्त्वब्रवीदेनं बुद्धिरत्र कृता मया। जामातृभावेन वृतः सुमुखस्तव पुत्रजः
मातली म्हणाला: 'या बाबतीत मी तयारी केली आहे; सुमुखा, तुझा नातू, जावई म्हणून निवडला आहे.'
सोऽयं मया च सहितो नारदेन च पन्नगः। त्रिलोकेशं सुरपतिं गत्वा पश्यतु वासवम्
'हा सर्प, मी आणि नारद, तिघांनी मिळून तिन्ही लोकांचा स्वामी, देवांचा राजा वासव याला जाऊन भेटावे.'
शेषेणैवास्य कार्येण प्रज्ञास्वाम्यहमायुषः । सुपर्णस्य विघाते च प्रयतिष्यामि सत्तम
'या कामात मीच शेषासारखा वागेन, ज्ञान आणि आयुष्याचा स्वामी म्हणून; आणि सूपर्णाचा अडथळा करण्यासाठी मी प्रयत्न करीन, हे श्रेष्ठा.'
सुमुखश्च मया सार्धं देवेशमिगच्छतु। कार्यसंसाधनार्थाय स्वस्ति तेऽस्तु भुजङ्गम
सुमुख माझ्यासोबत देवाधिदेवाकडे जाऊ दे, आपलं काम पूर्ण करण्यासाठी. तुला शुभेच्छा असो, नागा.
आर्यकेणाभ्यनुज्ञाता गम्यतामिति भारत।' ततस्ते सुमुखं गृह्य सर्व एव महौजसः। ददृशुः शक्रमासीनं देवराजं महाद्युतिम्
आर्यकाने परवानगी दिल्यावर, त्यांनी सुमुखाला घेऊन, हे भारत, सगळे बलवान लोक इंद्राला — तेजस्वी देवेंद्राला — बसलेला पाहिला.
सङ्गत्या तत्र भगवान्विष्णुरासीच्चतुर्भुजः । ततस्तत्सर्वमाचख्यौ नारदो मातलिं प्रति
तेथे भगवंत विष्णू चार हातांनी प्रकट झाले होते. मग नारदांनी मातलीला सगळी हकीकत सांगितली.
ततः पुरन्दरं विष्णुरुवाच भुवनेश्वरम्। अमृतं दीयतामस्मै क्रियताममरैः समः
मग विष्णूंनी पुरंदराला, जगाचा स्वामी, असं सांगितलं — 'त्याला अमृत द्या; त्याला अमरांसारखं करा.'
मातलिर्नारदश्चैव सुमुखश्चैव वासव। लभन्तां भवतः कामात्काममेतं यथेप्सितम्
मातली, नारद आणि सुमुख — हे वासवा — तुझ्याकडून हवं ते मिळवू देत, ज्याची त्यांना इच्छा आहे ते.
पुरन्दरोऽथ संचिन्त्य वैनतेयपराक्रमम् । विष्णुमेवाब्रवीदेनं भवानेव ददात्विति
पुरंदराने गरुडाच्या पराक्रमाचा विचार करून, विष्णूंना म्हणाला — 'हे देवा, तुम्हीच त्याला द्या.'
ईशस्त्वं सर्वलोकानां चराणामचराश्च ये। त्वया दत्तमदत्तं कः कर्तुमुत्सहते विभो
तुम्ही सर्व लोकांचे, जडजिवंतांचे स्वामी आहात. तुम्ही जे दिलं किंवा नाही दिलं, ते दुसरं कोण करू शकतं का, हे महाबळ?
प्रादाच्छक्रस्ततस्तस्मै पन्नगायायुरुत्तमम्। न त्वेनममृतप्राशं चकार बलवृत्रहा
मग शक्राने त्या नागाला उत्तम आयुष्य दिलं, पण वृत्सुराचा वध करणाऱ्याने त्याला अमृत पाजलं नाही.
लब्ध्वा वरं तु सुमुखः सुमुखः संबभूव ह। कृतदारो यथाकामं जगाम च गृहान्प्रति
वर मिळाल्यावर सुमुख खरोखरच सुमुख झाला. त्याने आपल्या इच्छेप्रमाणे पत्नी घेतली आणि घरी गेला.
नारदस्त्वार्यकश्चैव कृतकार्यौ मुदा युतौ । अभिजग्मतुरभ्यर्च्य देवराजं महाद्युतिम्
नारद आणि आर्यक, आपलं काम पूर्ण करून, आनंदाने, तेजस्वी देवेंद्राची पूजा करून निघून गेले.
गरुडस्तत्र शुश्राव यथावृत्तं महाबलः । आयुःप्रदानं शक्रेण कृतं नागस्य भारत
तेथे महाबल गरुडाने ऐकलं की, शक्राने त्या नागाला आयुष्य दिलं आहे, हे भारत.
पक्षवातेन महता रुद्ध्वा त्रिभुवनं खगः। सुपर्णः परमक्रुद्धो वासवं समुपाद्रवत्
पंखांच्या मोठ्या वाऱ्याने तीनही लोकं अडवून, सुपर्ण अत्यंत रागाने वासवाकडे धावला.
भगवन्किमवज्ञानाद्वृत्तिः प्रतिहता मम। कामकारवरं दत्त्वा पुनश्चलितवानसि
हे भगवंत, माझा उपजीविका तुच्छतेने अडवली आहे का? इच्छा पूर्ण करणारा वर दिल्यावर पुन्हा तू मागे घेतलास.
निसर्गात्सर्वभूतानां सर्वभूतेश्वरेण मे। आहारो विहितो धात्रा किमर्थं वार्यते त्वया
सर्व सृष्टीच्या स्वामीने, माझं अन्न धात्याने ठरवलं आहे. मग तू का अडवतोस?
वृतश्चैष महानागः स्थापितः समयश्च मे। अनेन च मया देव भर्तव्यः प्रसवो महान्
हा महान नाग निवडला गेला आहे आणि माझ्यासाठी करार ठरला आहे. या नागामुळे, हे देवा, मला मोठं वंश वाढवायचं आहे.
एतस्मिंस्तु तथाभूते नान्यं हिंसितुमुत्सहे । क्रीडसे कामकारेण देवराज यथेच्छकम्
अशा स्थितीत मी दुसऱ्याला त्रास देऊ शकत नाही. तू आपल्या इच्छेप्रमाणे, हे देवेंद्र, खेळ करतोस.
सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि तथा परिजनो मम। ये च भृत्या मम गृहे प्रीतिमान्भव वासव
म्हणून मी आणि माझं घराणं प्राण सोडू. माझ्या घरातील सेवकही. तू आनंदी रहा, वासवा.
श्रुत्वा सुपर्णवचनं सुमुखो दुर्मुखस्तदा। त्यक्त्वा रूपं विवर्णस्तु सर्परूपधरोऽभवत् । गत्वा विष्णुसमीपं तु पादपीठं समाश्लिषत्
सुपर्णाचं बोलणं ऐकून, सुमुख आणि दुर्मुख, आपलं रूप सोडून, रंगहीन होऊन, नागरूप धारण करून, विष्णूच्या पायपाठीवर जाऊन लीन झाले.