दिलीपः शङ्खशीर्षश्च ज्योतिष्कोऽथापराजितः । कौरव्यो धृतराष्ट्रश्च कुहुरः कृशकस्तथा
दिलीप, शंखशीर्ष, ज्योतिष्क, अपराजित, कौरव्य, धृतराष्ट्र, कुहुर आणि कृशक.
विरजा धारणश्चैव सुबाहुर्मुखरो जयः । बधिरान्धौ विशुण्डिश्च विरसः सुरसस्तथा
विरजा, धारणा, सुभुज, मुखर, जय, बधिर, आंधळा, विशुण्डी, विरस आणि सुरस.
एते चान्ये च बहवः कश्यपस्यात्मजाः स्मृताः । मातले पश्य यद्यत्र कश्चित्ते रोचते वरः
हे आणि असे आणखी बरेच जण कश्यपांचे पुत्र म्हणून ओळखले जातात. मातली, यात तुला जो योग्य वाटेल तो निवड.
मातलिस्त्वेकमव्यग्रः सततं संनिरीक्ष्य वै। पप्रच्छ नारदं तत्र प्रीतिमानिव चाभवत्
मातलीने सर्वांना शांतपणे पाहून, नारदाला विचारले आणि तो आनंदी दिसत होता.
स्थितो य एष पुरतः कौरव्यस्यार्यकस्य तु। द्युतिमान्दर्शनीयश्च कस्यैष कुलनन्दनः
आर्यक या कौरव्याच्या पुढे जो तेजस्वी आणि देखणा उभा आहे, तो कोणाचा सुपुत्र आहे?
कः पिता जननी चास्य कतमस्यैष भोगिनः। वंशस्य कस्यैष महान्केतुभूत इव स्थितः
त्याचे वडील आणि आई कोण? तो या सर्पांपैकी कोणाचा आहे? कोणत्या कुळाचा हा मोठा मानबिंबासारखा उभा आहे?
प्रणिधानेन धैर्येण रूपेण वयसा च मे। मनः प्रविष्टो देवर्षे गुणकेश्याः पतिर्वरः
त्याचे लक्ष, धैर्य, रूप आणि वय पाहून, हे देवरषी, माझे मन त्याच्याकडे ओढले गेले आहे; तो गुणकेशीसाठी उत्तम वर आहे.
मातलिं प्रीतमनसं दृष्ट्वा सुमुखदर्शनात्। निवेदयामास तदा माहात्म्यं जन्म कर्म च
मातलीला प्रसन्न आणि हसतमुख पाहून, नारदाने त्याची महती, जन्म आणि कृत्ये सांगितली.
ऐरावतकुले जातः सुमुखो नाम नागराट्। आर्यकस्य मतः पौत्रो दौहित्रो वामनस्य च
ऐरावताच्या वंशात जन्मलेला, सुमुख नावाचा नागराज आहे. तो आर्यकाचा नातू आणि वामनाचा दौहित्र मानला जातो.
एतस्य हि पिता नागश्चिकुरो नाम मातले। नचिराद्वैतनेयेन पञ्चत्वमुपपादितः
मातली, याचा वडील चिकुर नावाचा नाग होता, ज्याला काही दिवसांपूर्वी गरुडाने मारले.
ततोऽब्रवीत्प्रीतमना मातलिर्नारदं वचः । एष मे रुचितस्तात जामाता भुजगोत्तमः
मग मातलीने आनंदाने नारदाला सांगितले, 'हे पितासमान, हा उत्तम नाग मला जावई म्हणून आवडतो.'
क्रियतामत्र यत्नो वै प्रीतिमानस्म्यनेन वै। अस्मै नागाय वै दातुं प्रियां दुहितरं मुने
'माझ्या या कन्येचे या नागाशी लग्न व्हावे म्हणून सर्व प्रयत्न करा, कारण मी त्याच्यावर प्रसन्न आहे.'
मातलेर्वचनं श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः। अब्रवीद्देवराजं तमार्यकं कुरुनन्दन
मातलीचे बोल ऐकून, श्रेष्ठ मुनी नारदाने त्या देवांचा अधिपती आर्यकाला, हे कुरुनंदना, सांगितले.
सूतोऽयं मातलिर्नाम शक्रस्य दयितः सुहृत्। शुचिः शीलगुणोपेतस्तेजस्वी वीर्यवान्बली
हा सारथी मातली नावाचा असून, शक्राचा प्रिय मित्र आहे; तो शुद्ध, उत्तम स्वभावाचा, तेजस्वी, पराक्रमी आणि बलवान आहे.
शक्रस्यायं सखा चैव मन्त्री सारथिरेव च । अल्पान्तरप्रभावश्च वासवेन रणे रणे
हा इंद्राचा मित्र, सल्लागार आणि सारथी आहे. प्रत्येक युद्धात त्याची ताकद वासवाच्या थोडीच कमी आहे.
अयं हरिसहस्रेण युक्तं जैत्रं रथोत्तमम् । देवासुरेषु युद्धेषु मनसैव नियच्छति
हा हजार घोड्यांनी जोडलेला विजयाचा रथ केवळ आपल्या इच्छेने देव आणि दैत्यांच्या युद्धात सहजपणे चालवतो.
अनेन विजितानश्वैर्दोर्भ्यां जयति वासवः । अनेन बलभित्पूर्वं प्रहृते प्रहरत्युत
याच्यामुळे वासव आपल्या हातांच्या बळावर शत्रूंच्या घोड्यांना जिंकून विजय मिळवतो; आणि शत्रू हल्ला करण्याआधी तोच आधी प्रहार करतो.
अस्य कन्या वरारोहा रूपेणासदृशी भुवि । सत्यशीलगुणोपेता गुणकेशीति विश्रुता
त्याची कन्या सुंदर बांध्याची असून, पृथ्वीवर तिच्या सौंदर्याला तोड नाही. ती सत्यशील आणि उत्तम गुणांनी युक्त आहे, आणि गुणकेशी या नावाने प्रसिद्ध आहे.
तस्यास्य यत्नाच्चरतस्त्रैलोक्यममरद्युते। सुमुखो भवतः पौत्रो रोचते दुहितुः पतिः
त्याच्या प्रयत्नाने, तो तिन्ही लोकांत फिरताना, अमरांमध्ये तेजस्वी असलेल्या तुझ्या नातवाचा, म्हणजेच सुमुखाचा, तिच्या पती म्हणून निवड झाल्याने मला आनंद होतो.
यदि ते रोचते सम्यग्भुजगोत्तम मा चिरम् । क्रियतामार्यक क्षिप्रं बुद्धिः कन्यापरिग्रहे
हे सर्पश्रेष्ठ, तुला हे योग्य वाटत असेल तर विलंब करू नकोस; कन्येला स्वीकारण्याचा निर्णय लवकर घे, आर्य.
यथा विष्णुकुले लक्ष्मीर्यथा स्वाहा विभावसोः । कुले तव तथैवास्तु गुणकेशी सुमध्यमा
जशी लक्ष्मी विष्णूच्या वंशात वास करते, जशी स्वाहा अग्निदेवासोबत आहे, तशीच गुणकेशी, सुंदर कटिप्रदेश असलेली, तुझ्या वंशात नांदो.
पौत्रस्यार्थे भवांस्तस्माद्गुणकेशीं प्रतीच्छतु । सदृशीं प्रतिरूपस्य वासवस्य शचीमिव
म्हणून, तुझ्या नातवासाठी, गुणकेशीला स्वीकारावे—ती त्याला योग्य आहे, जशी शची वासवाला योग्य आहे.
पितृहीनमपि ह्येनं गुणतो वरयामहे। बहुमानाच्च भवतस्तथैवैरावतस्य च
तो जरी पित्याविना असला तरी, त्याच्या गुणांमुळे आणि तुझ्या तसेच ऐरावताच्या मोठ्या सन्मानामुळे आम्ही त्याची निवड केली आहे.
सुमुखस्य गुणैश्चैव शीलशौचदमादिभिः । अभिगम्य स्वयं कन्यामयं दातुं समुद्यतः । मातलिस्तस्य संमानं कर्तुमर्हो भवानपि
सुमुखाचे गुण, त्याचे शील, शुद्धता, संयम आणि इतर सद्गुण यामुळे मी स्वतः त्याला माझी कन्या देण्यास तयार आहे; मातली, तुलाही त्याचा सन्मान करावा लागेल.
स तु दीनः प्रहृष्टश्च प्राह नारदमार्यकः । व्रियमाणे तथा पौत्रे पुत्रे च निधनं गते
त्यावर तो आर्य, दुःखी आणि आनंदी दोन्ही भावनांनी, नारदाला म्हणाला: 'माझा मुलगा मरण पावला असतानाही, माझ्या नातवाची अशी निवड होत आहे...''
मन्ये नैतद्बहुमतं महर्षे वचनं तव। सखा शक्रस्य संयुक्तः कस्यायं नेप्सितो भवेत्। कारणस्य तु दौर्बल्याच्चिन्तयामि महामुने
'महर्षे, मला वाटते तुझे हे वचन फारसे मान्य झाले नाही; तो इंद्राचा मित्र आहे, मग कोण त्याला नको म्हणेल? पण एका कारणामुळे मी चिंतीत आहे, महर्षे.'
अस्य देहकरस्तात मम पुत्रो महाद्युते। भक्षितो वैनतेयेन दुःखार्तास्तेन वै वयम्
'हे वडील, माझा पुत्र, ज्याने याचा देह घडवला आणि जो तेजस्वी होता, त्याला वैनतेयाने गिळले; त्यामुळे आम्ही दुःखी आहोत.'
पुनरेव च तेनोक्तं वैनतेयेन गच्छता । मासेनान्येन सुमुखं भक्षयिष्य इति प्रभो
'आणि पुन्हा, वैनतेय जाताना म्हणाला: एका महिन्यानंतर मी सुमुखालाही गिळीन, हे प्रभो.'
ध्रुवं तथा तद्भविता जानीमस्तस्य निश्चयम्। तेन हर्षः प्रनष्टो मे सुपर्णवचनेन वै
'हे निश्चितच घडेल; त्याचा निर्धार आम्हाला माहीत आहे. सूपर्णाच्या या वचनामुळे माझा आनंद हरपला.'
मातलिस्त्वब्रवीदेनं बुद्धिरत्र कृता मया। जामातृभावेन वृतः सुमुखस्तव पुत्रजः
मातली म्हणाला: 'या बाबतीत मी तयारी केली आहे; सुमुखा, तुझा नातू, जावई म्हणून निवडला आहे.'