यत्रतत्रशयो नित्यं येनकेनचिदाशितः। येनकेनचिदाच्छन्नः स गोव्रत इहोच्यते
जो कुठेही झोपतो, जसे काही मिळेल तसे खातो, जसे काही मिळेल तसे झाकतो, त्याला इथे गायीच्या व्रताचा अनुयायी म्हणतात.
पश्य यद्यत्र ते कश्चिद्रोचते गुणतो वरः । वरयिष्यामि तं गत्वा यत्नमास्थाय मातले
मातले, इथे तुला गुणाने जो कोणी आवडेल, तो कुणी दिसला तर मी प्रयत्नपूर्वक त्याला निवडीन.
अण्डमेतञ्जले न्यस्तं दीप्यमानमिव श्रिया । आप्रजानां निसर्गाद्वै नोद्भिद्यति न सर्पति
हे अंड, हातावर ठेवलेले, तेजाने चमकत आहे; आपल्या स्वभावाने, ते ना फुटते ना अपत्यांपासून दूर जाते.
नास्य जातिं निसर्गं वा कथ्यमानं श्रृणोमि वै। पितरं मातरं चापि नास्य जानाति कश्चन
याचा जन्म किंवा स्वभाव याबद्दल कोणीही सांगताना मी ऐकत नाही; आणि याचा पिता किंवा माता कोण हेही कुणालाच माहीत नाही.
अतः किल महानग्निरन्तकाले समुत्थितः। धक्ष्यते मातले सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्
म्हणूनच, काळाच्या शेवटी, या अंडातून एक महान अग्नी उठतो, जो सर्व त्रैलोक्य, चल-अचल जाळून टाकतो, हे मातले.
मातलिस्त्वब्रवीच्छ्रुत्वा नारदस्याथ भाषितम् । न मेऽत्र रोचते कश्चिदन्यतो व्रज माचिरम्
नारदाचं बोलणं ऐकून मातले म्हणाला, 'इथे मला कोणीही आवडत नाही; लवकर दुसरीकडे जा.'
हिरण्यपुरमित्येतत्ख्यातं पुरवरं महत्। दैत्यानां दानवानां च मायाशतविचारिणाम्
हे हिरण्यपुर नावाचं मोठं आणि प्रसिद्ध नगर आहे, जे दैत्य आणि दानव, शेकडो मायांनी कुशल असलेल्यांचं आहे.
अनल्पेन प्रयत्नेन निर्मितं विश्वकर्मणा । मयेन मनसा सृष्टं पातालतलमाश्रितम्
हे विश्वकर्म्याने खूप परिश्रमाने बांधले, मायाने मनात निर्माण केले, आणि पाताळाच्या तळाशी वसले आहे.
अत्र मायासहस्राणि वविकुर्वाणा महौजसः । दानवा निवसन्ति स्म शूरा दत्तवराः पुरा
इथे पूर्वी वर मिळवलेले, बलवान दानव हजारो मायांचे प्रयोग करत राहत असत.
नैते शक्रेण नान्येन यमेन वरुणेन वा। शक्यन्ते वशमानेतुं तथैव धनदेन च
हे दानव इंद्राने, किंवा इतर कुणीही, यम, वरुण किंवा धनदानेही कधीच जिंकता येत नाहीत.
असुराः कालखञ्जाश्च तथा वुष्णुपदोद्भवाः । नैर्ऋता यातुधानाश्च ब्रह्मपादोद्भवाश्च ये
इथे असुर, काळकंज, विष्णूच्या पायातून जन्मलेले, नैरृत, यातुधान आणि ब्रह्माच्या पायातून जन्मलेले असे अनेक राहतात.
दंष्ट्रिणो भीमवेगाश्च वातवेगपराक्रमाः । मायावीर्योपसंपन्ना निवसन्त्यत्र मातले
इथे, हे मातले, भयंकर वेगाचे, दात असलेले, वाऱ्यासारखी ताकद असलेले, मायाशक्तीने युक्त असे जीव राहतात.
निवातकवचा नाम दानवा युद्धदुर्मदाः । जानासि च यथा शक्रो नैताञ्शक्रोति बाधितुं
निवातकवच नावाचे दानव युद्धात फारच भयंकर आहेत; आणि हे तुला माहीतच आहे की, इंद्रालाही त्यांना हरवता येत नाही.
बहुशो मातले त्वं च तव पुत्रश्च गोमुखः । निर्भग्नो देवराजश्च सहपुत्रः शचीपतिः
मातले, अनेक वेळा तू आणि तुझा मुलगा गोमुख, तसेच देवांचा राजा आणि त्याचा मुलगा, हे सर्वजण पराभूत झाले आहेत.
पश्य वेश्मानि रौक्माणि मातले राजतानि च । कर्मणा विधियुक्तेन युक्तान्युपगतानि च
हे मातले, पाहा, हे सोन्याची आणि चांदीची सुंदर महाल आहेत, जे योग्य विधीने केलेल्या कर्मामुळे मिळाले आहेत.
वैदूर्यमणिचित्राणि प्रवालरुचिराणि च । अर्कस्फटिकशुभ्राणि वज्रसारोञ्ज्वलानि च
हे महाल वैडूर्य, प्रवाळ, सूर्यकांत आणि वज्र यांच्या तेजस्वी रत्नांनी सजलेले आहेत.
पार्थिवानीव चाभास्ति पद्मरागमयानि च। शैलानीव च दृश्यन्ते दारवाणीव चाप्युत
काही महाल पृथ्वीवरील राजवाड्यांसारखे चमकत आहेत, काहींना पद्मरागातून घडवले आहे, काही डोंगरांसारखे दिसतात, तर काही लाकडापासून बनवलेले वाटतात.
सूर्यरूपाणि चाभान्ति दीप्ताग्निसदृशानि च । मणिजालविचित्राणि प्रांशूनि निबिडानि च
काही सूर्यासारखे तेजस्वी आहेत, काही प्रज्वलित अग्नीसारखे दिसतात; हे सर्व उंच, घनदाट आणि रत्नांच्या जाळ्यांनी सुशोभित आहेत.
नैतानि शक्यं निर्देष्टु रूपतो द्रव्यतस्तथा । गुणतश्चैव सिद्धानि प्रमाणगुणवन्ति च
हे महाल त्यांच्या रूपाने किंवा वस्तूने सांगता येणार नाहीत; ते गुणांनी परिपूर्ण, योग्य मापाचे आणि उत्तम आहेत.
आक्रीडान्पश्य दैत्यानां तथैव शयनान्युत । रत्नवन्ति महार्हाणि भाजनान्यासनानि च
दानवांच्या खेळाच्या जागा, त्यांच्या शय्या, रत्नजडित आणि मौल्यवान भांडी व आसने, हे सर्व पाहा.
जलदाभांस्तथा शैलांस्तोयप्रस्रवणानि च । कामपुष्पफलांश्चापि पादपान्कापचारिणः
डोंगरासारखे मेघ, पाण्याचे प्रवाह, आणि इच्छेनुसार फुले-फळे देणारी झाडे, जी हवी तशी फिरतात, हे सर्व पाहा.
मातले कश्चिदत्रापि रुचिरस्ते वरो भवेत् । अथवाऽन्यां दिशं भूमेर्गच्छाव यदि मन्यसे
मातले, यातील काही तुला आवडत असेल तर निवड, नाहीतर तुझ्या इच्छेनुसार आपण पृथ्वीवरील दुसऱ्या प्रदेशात जाऊ.
मातलिस्त्वब्रवीदेनं भाषमाणं तथाविधम् । देवर्षे नैव मे कार्यं विप्रियं त्रिदिवौकसाम्
मातले त्या प्रकारे बोलणाऱ्याला म्हणाला, 'देवर्षे, मला स्वर्गवासींच्या मनाविरुद्ध काहीच करायचे नाही.'
नित्यानुषक्तवैरा हि भ्रातरो देवदानवाः । परपक्षेण संबन्धं रोचयिष्याम्यहं कथम्
देव आणि दानव हे कायमचे वैरी असलेले भाऊ आहेत; मी दुसऱ्या पक्षाशी मैत्री कशी करू?
अन्यत्र साधु गच्छाव द्रष्टुं नार्हामि दानवान् । जानामि तव चात्मानं हिंसात्मकमनं तथा
आपण दुसरीकडे जाऊ या; मला दानवांना पाहायचे नाही. तुझे मन हिंसक आहे, हे मला माहीत आहे.
अयं लोकः सुपर्णानां पक्षिणां पन्नगाशिनाम् । विक्रमे गमने भारे नैषामस्ति परिश्रमः
हा लोक सुपर्ण, म्हणजे साप खाणाऱ्या पक्ष्यांचा आहे; त्यांच्या बळात, उडण्यात आणि ओझ्यात त्यांना कधीच थकवा येत नाही.
वैनतेयसुतैः सूत पङ्भिस्ततमिदं कुलम् । सुमुखेन सुनाम्ना च सुनेत्रेण सुवर्चसा
सारथ्या, हे कूळ विनतेच्या मुलांनी भरलेले आहे, जसे सुमुख, सुनाम्ना, सुनेत्र आणि सुवर्चस.
सुरुचा पक्षिराजेन सुबलेन च मातले। वर्धितानि प्रसृत्या वै विनाताकुलकर्तृभिः
सुरुचा हा पक्षीराजा आणि सुभल यांनी, हे विनता कूळ वाढवणाऱ्यांनी, या वंशाची संख्या वाढवली आहे.
पक्षिराजाभिजात्यानां सहस्राणि शतानि च। कश्यपस्य ततो वंशे जातैर्भूतिविवर्धनैः
पक्षीराजाच्या वंशातील, कश्यपाच्या वंशात जन्मलेली शेकडो-हजारो संतती समृद्ध झाली आहे.
सर्वे ह्येते श्रिया युक्ताः सर्वे श्रीवत्सलक्षणाः । सर्वे श्रियमभीप्सन्तो धारयन्ति बलान्युत
हे सर्व तेजस्वी आहेत, सर्वांच्या अंगावर श्रीवत्सचिन्ह आहे, सर्वांना समृद्धी हवी आहे आणि सर्वजण बलवान आहेत.