यदर्होऽहं तद्यतध्वं सन्तः सत्याभिनन्दिनः। अहं तन्नाभिजानामि यत्कृतं न मया पुरा
मी ज्या गोष्टीस पात्र आहे, तीच मला द्या, हे सज्जन आणि सत्यप्रिय लोकहो. मी पूर्वी काही असं केलं आहे असं मला आठवत नाही.
कस्यैते प्रतिदृश्यन्ते रथाः पञ्च हिरण्मयाः। यानारुह्य नरो लोकानभिवाञ्छति शाश्वतान्
हे पाच सोन्याचे रथ कोणाला दिसतात? त्यावर बसून माणूस शाश्वत लोकांची इच्छा करतो.
युष्मानेते वहिष्यन्ति रथाः पञ्च हिरण्मयाः। उच्चैः सन्तः प्रकाशन्ते ज्वलन्तोऽग्निशिखा इव
हे पाच सोन्याचे रथ तुमच्यासाठी आहेत; ते उंच आणि तेजस्वी आहेत, अग्नीच्या ज्वाळेसारखे झगमगत आहेत.
अश्वमेधे महायज्ञे स्वयंभुविहिते पुरा। हयस्य यानि चाङ्गानि संनिकृत्य यथाक्रमम्
पूर्वी स्वयंभूने ठरवलेल्या अश्वमेध या महान यज्ञात, घोड्याची सर्व अंगं योग्य क्रमाने एकत्र केली जातात.
होताऽध्वर्युरथोद्गाता ब्रह्मणा सह भारत। अग्नौ प्रास्यन्ति विधिवत्समस्ताः षोडशर्त्विजः
भारतातील होत्र, अध्वर्यू, उद्गाता आणि ब्रह्मण, हे सोळा ऋत्विज सर्व विधीपूर्वक अग्नीत आहुती देतात.
धूमगन्धं च पापिष्ठा ये जिघ्रन्ति नरा भुवि। विमुक्तपापाः पूतास्ते तत्क्षणेनाभवन्नराः
पृथ्वीवर जे पापी माणसं धूराचा वास घेतात, ती त्या क्षणीच पापमुक्त व शुद्ध होतात.
एतस्मिन्नन्तरे चैव माधवी सा तपोधना। मृगचर्मपरीताङ्गी परिधाय मृगत्वचम्
तेव्हाच तपश्चर्येने परिपूर्ण माधवी हिने आपल्या अंगावर मृगाचं कातडं पांघरलं.
मृगैः परिचरन्ती सा मृगाहारविचेष्टिता। यज्ञवाटं मृगगणैः प्रविश्य भृशविस्मिता
ती मृगांसोबत वावरत होती, त्यांच्यासारखं वागत होती, आणि मृगांच्या झुंडीबरोबर यज्ञवाटेत प्रवेश करून ती फारच आश्चर्यचकित झाली.
आघ्रायन्ती धूमगन्धं मृगैरेव चचार सा। यज्ञवाटमटन्ती सा पुत्रांस्तानपराजितान्
ती धूराचा वास घेत मृगांसोबत यज्ञवाटेत भटकत होती आणि तिथे तिला पराभूत झालेले आपले पुत्र दिसले.
पश्यन्ती यज्ञमाहात्म्यं मुदं लेभे च माधवी। असंस्पृशन्तं वसुधां ययातिं नाहुषं यदा
यज्ञाचं मोठेपण पाहून माधवीला आनंद झाला आणि तिने नाहुषपुत्र ययातीलाही पाहिलं, जो पृथ्वीला न स्पर्श करता उभा होता.
दिविष्ठं प्राप्तमाज्ञाय ववन्दे पितरं तदा। तदा वसुमनापृच्छन्मातरं वै तपस्विनीम्
त्याला स्वर्गात पोहोचल्याचं समजल्यावर तिने वडिलांना वंदन केलं आणि मग तपस्विनी माधवीने आपल्या आईला विचारलं.
भवत्या यत्कृतमिदं वन्दनं पादयोरिह। कोयं देवोपमो राजा याऽभिवन्दसि मे वद
आई, इथे ज्या पायांना तू वंदन केलंस, हे कोण आहेत? हे देवांसारखे राजा कोण आहेत, ज्यांना तू वंदन केलंस? मला सांग.
शृणुध्वं सहिताः पुत्रा नाहुषोयं पिता मम। ययातिर्मम पुत्राणां मातामह इति स्मृतः
माझ्या मुलांनो, ऐका—हे नाहुष माझे वडील आहेत आणि ययाति हा माझ्या मुलांचा आजोबा म्हणून ओळखला जातो.
पूरुं मे भ्रातरं राज्ये समावेश्य दिवं गतः। केन वा कारणेनैवमिह प्राप्तो महायशाः
मी माझ्या भावाला, पूरूला राज्यावर बसवून वडील स्वर्गाला गेले. पण हे मोठ्या कीर्तीचे वडील इथे कशासाठी आले आहेत?
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वर्गाद्भ्रष्टेति चाब्रवीत्। सा पुत्रस्य वचः श्रुत्वा संभ्रमाविष्टचेतना
माधवीच्या या शब्दांवर तिने सांगितलं, 'तो स्वर्गातून खाली पडला आहे.' आपल्या मुलाच्या या वचनावर माधवीच्या मनात घबराट दाटली.
माधवी पितरं प्राह दौहित्रपरिवारितम्। तपसा निर्जिताँल्लोकान्प्रतिगृह्णीष्व मामकान्
माधवीने आपल्या नातवंडांनी वेढलेल्या वडिलांना सांगितलं, 'माझ्या तपाने मी जी लोकं जिंकली, ती तू स्वीकार.'
पुत्राणामिव पौत्राणां धर्मादधिगतं धनम्। स्वार्थणेव वदन्तीह ऋषयो धर्मपाठकाः। तस्माद्दानेन तपसा चास्माकं दिवमाव्रज
जसं मुलांनी मिळवलेलं धन नातवंडांना धर्माने मिळतं, तसं ऋषी सांगतात. म्हणून आम्ही मिळवलेल्या पुण्याने आणि दानाने, तू आमच्याद्वारे स्वर्गाला जा.
यदि धर्मफलं ह्येतच्छोभनं भविता तव। दुहित्रा चैव दौहित्रैस्तारितोऽहं महात्मभिः
जर हेच तुझ्या धर्माचं उत्तम फळ असेल, तर मी माझ्या कन्या आणि नातवंडांनी तारलो गेलो आहे.
तस्मात्पवित्रं दौहित्रमद्यप्रभृति पैतृके। त्रीणि श्राद्धे पवित्राणि दौहित्रः कुतपस्तिलाः
म्हणून आजपासून पितरांच्या कार्यात नातवंडांशी असलेला संबंध पवित्र मानला जाईल. श्राद्धात तीन गोष्टी पवित्र मानल्या जातात—नातू, कुतप काळ आणि तीळ.
त्रीणि चात्र प्रशंसन्ति शौचमक्रोधमत्वराम्। भोक्तारः परिवेष्टारः श्रावितारः पवित्रकाः
इथे तीन गोष्टींचं कौतुक केलं जातं—शुद्धता, राग न ठेवणं आणि घाई न करणं. जे जेवतात, जे वाढतात आणि जे पठण करतात, ते पवित्र करणारे असतात.
दिवसस्याष्टमे भागे मन्दीभवति भास्करे। स कालः कुतपो नाम पितॄणां दत्तमक्षयम्
दिवसाच्या आठव्या भागात सूर्य मंद होतो, तोच कुतप काळ म्हणतात. त्या वेळी पितरांना दिलेलं दान कधीही नष्ट होत नाही.
तिलाः पिशाचाद्रक्षन्ति दर्भा रक्षन्ति राक्षसात्। रक्षन्ति श्रोत्रियाः पङ्क्तिं यतिभिर्भुक्तमक्षयम्
तीळ पिशाच्चांपासून, दुर्वा राक्षसांपासून आणि श्रोत्रिय ब्राह्मण पंक्तीचं रक्षण करतात. यतींनी जे जेवलं, ते कधीही नष्ट होत नाही.
लब्ध्वा पात्रं तु विद्वांसं श्रोत्रियं सुव्रतं शुचिम्। स कालः कालतो दत्तं नान्यथा काल इष्यते
विद्वान, वेदपारंगत, चांगल्या व्रतांचा आणि शुद्ध असा योग्य पात्र सापडल्यावरच, दान योग्य वेळी द्यावं; दुसऱ्या वेळी दिलं तर त्याचा योग्य काळ मानला जात नाही.
एवमुक्त्वा ययातिस्तु पुनः प्रोवाच बुद्धिमान्। सर्वे ह्यवभृथस्नातास्त्वरध्वं कार्यगौरवात्
असं सांगून, बुद्धिमान ययाति पुन्हा म्हणाला, 'तुम्ही सर्वजण स्नान करून, या महत्त्वाच्या कार्याचा मान राखून, लवकर निघा.'
आतिष्ठ स्वरथं राजन्विक्रमस्व विहायसम्। वयमप्यनुयास्यामो यदा कालो भविष्यति
राजा, आपल्या रथावर चढा आणि आकाशात जा; आम्हीही योग्य वेळ आली की तुमच्यामागे येऊ.
सर्वैरिदानीं गन्तव्यं सह स्वर्गजितो वयम्। एष नो विरजाः पन्था दृश्यते देवसद्मनः
आता आपण सर्वजण, ज्यांनी स्वर्ग जिंकला आहे, एकत्र जावं लागेल; हा देवांच्या निवासाकडे नेणारा निर्मळ मार्ग आपल्याला दिसतोय.
अष्टकश्च शिबिश्चैव काशेयश्च प्रतर्दनः। ऐक्ष्वाकवो वसुमनाश्चत्वारो भूमिपास्तदा। सर्वे ह्यवभृथस्नाताः स्वर्गताः साधवः सह
अष्टक, शिबी, काशेय आणि प्रतर्दन — हे इक्ष्वाकू वंशातील चारही राजे आणि वसुमान — हे सर्वजण यज्ञानंतर स्नान करून, एकत्र स्वर्गात गेले, हे सगळे सज्जन होते.
तेऽधिरुह्य रथान्सर्वे प्रयाता नृपस्तमाः। आक्रमन्तो दिवं भाभिर्धर्मेणावृत्य रोदसी
त्या सर्व राजांनी आपल्या रथावर बसून प्रस्थान केलं; पृथ्वी आणि आकाश धर्माच्या तेजाने व्यापून, ते स्वर्गाकडे गेले.
अहं मन्ये पूर्वमेकोऽस्मि गन्ता सखा चेन्द्रः सर्वथा मे महात्मा। कस्मादेवं शिबिरौशीनरोऽय- मेकोऽत्यगात्सर्ववेगेन वाहान्
माझं असं वाटलं होतं की मी एकटाच आधी जाईन, आणि माझा मित्र, महान आत्मा इंद्र, नक्कीच माझ्यासोबत असेल; पण शिबी, उशीनरांचा राजा, आपल्या घोड्यांना पूर्ण वेगानं हाकत, आपल्याला मागे कसा टाकला?
अददद्याचमानाय यावद्वित्तमविन्दत। उशीनरस्य पुत्रोऽयं तस्माच्छ्रेष्ठोहि वः शिबिः
जो कोणी मागे मागितलं, त्याला जितकं मिळालं तितकं धन त्यानं दिलं; हा उशीनराचा मुलगा आहे — म्हणूनच शिबी तुमच्यात श्रेष्ठ आहे.