तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु। वाक्यमभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः
सर्व राजे आपआपल्या जागी बसले आणि सभेत शांतता पसरली, तेव्हा कृष्णाने, जणू काही वाद्याचा गजरच, ठाम आणि स्पष्ट शब्दांत बोलायला सुरुवात केली.
जीमूत इव धर्मान्ते सर्वां संश्रावयन्सभाम् । धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः
धर्माच्या शेवटी जसा मेघ गडगडतो, तसा माधवाने आपले शब्द सगळ्या सभेला ऐकवले; धृतराष्ट्राकडे लक्ष देऊन तो बोलू लागला.
कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्यादिति भारत । अप्रणशेन वीराणामेतद्याचितुमागतः
भारता, कुरु आणि पांडव यांच्यात कुणाच्याही हानीशिवाय शांतता व्हावी म्हणून मी येथे विनंती करायला आलो आहे.
राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव नैःश्रेयसं वचः । विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यमरिन्दम
राजा, तुझ्या कल्याणासाठी यापेक्षा दुसरे काही सांगण्यासारखे नाही; कारण, शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तुला जे जाणून घ्यायचे ते सर्व माहीत आहे.
इदं ह्यद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव । श्रुतवृत्तोपसंपन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः
राजाधिराज, आज सर्व राजांमध्ये हेच घराणे श्रेष्ठ आहे; उत्तम वर्तन आणि सर्व सद्गुणांनी युक्त, आणि त्याच्या गुणवत्तेसाठी प्रसिद्ध आहे.
कृपानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं च भारत । तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते
कुरूंकडे दया, सहानुभूती, करुणा, निर्दयता न करणे, सरळपणा, क्षमा आणि सत्य हे गुण विशेषत्वाने आढळतात, हे भारता.
तस्मिन्नेवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति। त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तमसांप्रतम्
राजा, इतक्या मोठ्या आणि श्रेष्ठ घराण्यात, तुझ्यामुळे अशी परिस्थिती निर्माण होणे अगदीच योग्य नाही.
त्वं हि धारयिता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम। मिथ्याप्रचरतां तात बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
कुरुश्रेष्ठ, तूच कुरूंचा सर्वश्रेष्ठ आधार आहेस, वडीलधाऱ्या, मग ते लोक खोटेपणाने वागत असले तरी, उघडपणे किंवा गुप्तपणे, तूच त्यांना सावरतोस.
ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः। धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत्
पण तुझे पुत्र, कौरव, दुर्योधनाच्या पुढाकाराने, धर्म आणि अर्थ बाजूला ठेवून, निर्दयपणे वागत आहेत.
अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः। स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ पुरुषर्षभ
शिस्त नसलेले, मर्यादा ओलांडलेले, लोभाने मन हरपलेले तुझे हे पुत्र, आपल्या मुख्य नातेवाईकांशीही असेच वागत आहेत—हे तुला माहीत आहे, पुरुषश्रेष्ठ.
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता । उपेक्ष्यमाणा कौरव्य पृथिवीं घातयिष्यति
ही भयंकर आपत्ती कुरूंच्यातच उद्भवली आहे, कौरव; जर दुर्लक्ष केले, तर ती संपूर्ण पृथ्वीच नष्ट करेल.
शक्या चेयं शमयितुं त्वं चेदिच्छसि भारत । न दुष्करो ह्यत्र शमो मतो मे भरतर्षभ
पण, भारता, तू इच्छाशक्ती दाखवलीस तर ही शांतता साधता येईल; माझ्या मते, येथे शांतता करणे कठीण नाही, भरतश्रेष्ठ.
त्वय्यधीनः शमो राजन्मयि चैव विशांपते । पुत्रान्स्थापय कौरव्य स्थापयिष्याम्यहं परान्
राजा, शांतता तुझ्यावर आणि माझ्यावरही अवलंबून आहे, लोकाधिपती; कौरव, तू तुझे पुत्र आवर, मी दुसऱ्यांना आवरतो.
आज्ञा तव हि राजेन्द्र कार्या पुत्रैः सहान्वयैः । हितं बलवदप्येषां तिष्ठतां तव शासने
राजाधिराज, तुझे आदेश तुझे पुत्र आणि त्यांचे अनुयायी पाळायलाच हवेत, ते कठोर असले तरी, जोवर ते तुझ्या अधीन आहेत.
तव चैव हितं राजन्पाण्डवानामथो हितम् । शमे प्रयतमानस्य तव शासनकाङ्क्षिणः
राजा, तुझे आणि पांडवांचेही हित साधायचे असेल, तर शांततेसाठी प्रयत्न कर; तुझ्या आज्ञेची अपेक्षा ठेवून हे साधता येईल.
स्वयं निष्फलमालक्ष्य संविधत्स्व विशांपते । सहायभूता भरतास्तवैव स्युर्जनेश्वर
लोकाधिपती, तुझे स्वतःचे प्रयत्न निष्फळ ठरलेले पाहून, आता स्वतःच योग्य उपाय कर; भरत, सगळे तुझेच सहायक होतील.
धर्मार्थयोस्तिष्ठ राजन्पाण्डवैरभिरक्षितः । न हि शक्यास्तथाभूता यत्नादपि नराधिप
राजा, धर्म आणि अर्थ यावर ठाम रहा, पांडवांच्या संरक्षणाखाली; कारण, असे पांडव कोणाच्याही प्रयत्नाने जिंकता येत नाहीत, नराधिप.
न हि त्वां पाण्डवैर्जेतुं रक्ष्यमाणं महात्मभिः । इन्द्रोपि देवैः सहितः प्रसहेत कुतो नृपाः
महात्मा पांडव तुझे रक्षण करत असतील, तर इंद्रासह सर्व देवही तुला जिंकू शकणार नाहीत; मग इतर राजांची काय कथा!
यत्र भीष्मश्च द्रोणश्च कृपः कर्णो विविंशतिः । अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः
जिथे भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, विविंशती, अश्वत्थामा, विकर्ण, सोमदत्त आणि बाहीक हे सर्व उपस्थित आहेत,
सैन्धवश्च कलिङ्गश्च काम्भोजश्च सुदक्षिणः । युधिष्ठिरो भीमसेनः सव्यसाची यमौ तथा
आणि सिंधू, कलिंग, कंबोज, सुदक्षिण हे राजे, युधिष्ठिर, भीमसेन, अर्जुन आणि दोन्ही जुडवा भाऊ देखील आहेत,
सात्यकिश्च महातेजा युयुत्सुश्च महारथः । को नु तान्विपरीतात्मा युद्ध्येत भरतर्षभ
महाशक्तिशाली सात्यकी आणि पराक्रमी युयुत्सु हेही आहेत—हे भरतश्रेष्ठ, असा कोण मूर्ख माणूस आहे जो अशा सर्वांसमोर युद्ध करायला धजावेल?
लोकस्येश्वरतां भूयः शत्रुभिश्चाप्यधृष्यताम्। प्राप्स्यसि त्वममित्रघ्न सहितः कुरुपाण्डवैः
हे शत्रूंचा नाश करणारा, कौरव आणि पांडव यांच्याशी एकत्र राहिलास तर तुला पुन्हा जगावर राज्य आणि शत्रूंवर अपराजेयता मिळेल.
तस्य ते पृथिवीपालास्त्वत्समाः पृथिवीपते । श्रेयांसश्चैव राजानः सन्धास्यन्ते परन्तप
मग, हे पृथ्वीच्या राजांनो, तुझ्यासारखे आणि तुझ्याहून श्रेष्ठ राजेही तुझ्याशी मैत्री करण्यास येतील, हे शत्रूंचा संहार करणारा राजा.
स त्वं पुत्रैश्च पौत्रैश्च पितृभिर्भ्रातृभिस्तथा । सुहृद्भिः सर्वतो गुप्तः सुखं शक्ष्यसि जीवितुं
मग तू आपल्या मुलांमध्ये, नातवांमध्ये, वडिलांमध्ये, भावांमध्ये आणि मित्रांमध्ये सर्व बाजूंनी सुरक्षित राहून आनंदाने जगू शकशील.
एतानेव पुरोधाय यत्कृत्य च यथा पुरा। अखिलां भोक्ष्यसे सर्वां पृथिवीं पृथिवीपते
हे सर्व श्रेष्ठ पुरुष तुझ्या सोबत ठेव, आणि जसे पूर्वी केलेस तसेच, संपूर्ण पृथ्वीचा उपभोग घे, हे पृथ्वीपती.
एतैर्हि सहितः सर्वैः पाण्डवैः स्वैश्च भारत । अन्यान्विजेष्यसे शत्रूनेष स्वार्थस्तवाखिलः
हे भरत, या सर्व पांडवांसह आणि आपल्या नातेवाईकांसह एकत्र राहून तू इतर शत्रूंना सहज जिंकशील; हेच तुझे संपूर्ण कल्याण आहे.
तैरेवोपार्जितां भूमिं भोक्ष्यसे च परन्तप । यदि संपत्स्यसे पुत्रैः सहामात्यैर्नराधिप
हे शत्रूंचा नाश करणारा, जर तू आपल्या मुलांबरोबर आणि मंत्र्यांबरोबर मिळून प्रगती केलीस, तर त्यांच्या विजयाने मिळवलेली ही भूमी तू उपभोगू शकशील, हे नराधिपा.
संयुगे वै महाराज दृश्यते सुमहान्क्षयः। क्षये चोभयतो राजन्कं धर्ममनुपश्यसि
हे महराजा, युद्धात फार मोठा विनाश दिसतो; अशा दोन्ही बाजूंनी होणाऱ्या नाशात, हे राजन, तुला काय योग्य वाटते?
पाण्डवैर्निहतैः सङ्ख्ये पुत्रैर्वापि महाबलैः । यद्विन्देथाः सुखं राजंस्तद्ब्रूहि भरतर्षभ
हे राजा, जर युद्धात पांडव किंवा तुझे बलाढ्य पुत्र मारले गेले तर त्यातून तुला सुख मिळेल असे वाटत असेल, तर ते सांग, हे भरतश्रेष्ठ.
शूराश्च हि कृतास्त्राश्च सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः। पाण्डवास्तावकाश्चैव तान्रक्ष महतो भयात्
कारण पांडव आणि तुझे सर्वजण शूर, शस्त्रविद्येत निपुण आणि युद्धासाठी उत्सुक आहेत—त्यांना मोठ्या संकटापासून वाचव.