धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य भीष्मद्रोणादयस्ततः । आसनेभ्योऽचलन्सर्वे पूजयन्तो जनार्दनम्
नंतर, धृतराष्ट्र पुढे असताना, भीष्म, द्रोण आणि इतर सर्वजण आपल्या जागेवरून उठले आणि जनार्दनाचा सन्मान केला.
अभ्यागच्छति दाशार्हे प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वर। सहैव द्रोणभीष्माभ्यामुदतिष्ठन्महायशाः
दाशार्ह कृष्ण जवळ येताच, ज्ञानी राजा द्रोण आणि भीष्म यांच्यासह, आपल्या महान कीर्तीने उठून उभा राहिला.
उत्तिष्ठति महाराजे धृतराष्ट्रे जनेश्वरे । तानि राजसहस्राणि समुत्तस्थुः समन्ततः
महाराज धृतराष्ट्र हे जनांचे स्वामी उठले, तेव्हा सभेतील सर्व राजेही त्यांच्या आजूबाजूला उभे राहिले.
आसनं सर्वतोभद्रं जाम्बूनदपरिष्कृतम् । कृष्णार्थे कल्पितं तत्र धृतराष्ट्रस्य शासनात्
धृतराष्ट्रांच्या आज्ञेने तेथे कृष्णासाठी सर्व बाजूंनी शुभ आणि जांबूनदीच्या सोन्याने सजवलेले आसन तयार केले होते.
स्मयमानस्तु राजानं भीष्मद्रोणौ च माधवः । अभ्यभाषत धर्मात्मा राज्ञश्चान्यान्यथावयः
माधव, धर्मशील, हसत हसत राजाला, भीष्म आणि द्रोण यांना तसेच इतर राजांना योग्य रीतीने बोलू लागले.
तत्र केशवमानर्चुः सम्यगभ्यागतं सभाम्। राजानः पार्थिवाः सर्वे कुरवश्च जनार्दनम्
तेथे सर्व राजे, पृथ्वीचे अधिपती आणि कौरवांनी सभेत योग्य प्रकारे आलेल्या केशव, जनार्दन यांचा सन्मान केला.
तत्र तिष्ठन्स दाशार्हो राजमध्ये परन्तपः। अपश्यदन्तरिक्षस्थानृषीन्परपुरञ्जयः
राजांच्या मध्ये उभा असताना, शत्रूंना जिंकणारा बलवान दाशार्हाने आकाशात उभे असलेले ऋषी पाहिले.
ततस्तानभिसंप्रेक्ष्य नारदप्रमुखानृषीन् ।। अभ्यभाषत दाशार्हो भीष्मं शान्तनवं शनैः
नारदांसह असलेल्या त्या ऋषींकडे पाहून दाशार्हाने शांतपणे शांतनु पुत्र भीष्म यांना संबोधले.
पार्थिवीं समितिं द्रष्टुमृषयोऽभ्यागता नृप ।। निमन्त्र्यन्तामासनैश्च सत्कारेण च भूयसा
राजा, हे ऋषी राजसभेचे दर्शन घेण्यासाठी आले आहेत; त्यांना आसन देऊन आणि मोठ्या सन्मानाने आमंत्रित करा.
नैतेष्वनुपविष्टेषु शक्यं केनचिदासितुम् ।। पूजा प्रयुज्यतामाशु मुनीनां भावितात्मनाम्
हे ऋषी अजून बसले नाहीत, तोपर्यंत कुणीही बसू नये; या पवित्र आत्म्यांचा लवकर सन्मान करा.
ऋषीञ्शान्तनवो दृष्ट्वा सभाद्वारमुपस्थितान् । त्वरमाणस्ततो भृत्यानासनानीत्यचोदयत्
शांतनुपुत्र भीष्मांनी सभेच्या दाराशी आलेले ऋषी पाहून, आपले सेवकांना लवकर आसने आणण्याची आज्ञा दिली.
आसनान्यथ मृष्टानि महान्ति विपुलानि च ।। मणिकाञ्चनचित्राणि समाजह्रुस्ततस्ततः
मग सर्व बाजूंनी मोठी, स्वच्छ, रत्नांनी आणि सोन्याने सजवलेली आसने आणली गेली.
तेषु तत्रोपविष्टेषु गृहीतार्घ्येषु भारत ।। निषसादासने कृष्णो राजानश्च यथासनम्
ते ऋषी तेथे बसले आणि अर्घ्य घेतल्यावर, कृष्ण आणि राजे आपापल्या आसनावर बसले.
दुःशासनः सात्यकये ददावासनमुत्तमम् ।। विविंशतिर्ददौ पीठं काञ्चनं कृतवर्मणे
दुःशासनाने सात्यकीला उत्तम आसन दिले आणि विविंशतीने कृतवर्म्यासाठी सोन्याचे पाट देऊ केले.
अविदूरे तु कृष्णस्य कर्णदुर्योधनावुभौ ।। एकासने महात्मानौ निषीदतुरमर्षणौ
कृष्णाच्या जवळच कर्ण आणि दुर्योधन हे दोघेही मोठ्या आत्म्याचे आणि अभिमानी एकाच आसनावर बसले.
गान्धारराजः शकुनिर्गान्धारैरभिरक्षितः ।। निषसादासने राजा सहपुत्रो विशांपते
गांधारराज शकुनी, गांधारांच्या रक्षणाखाली, आपल्या मुलासह आसनावर बसला.
विदुरो मणिपीठे तु शुक्लस्पर्ध्याजिनोत्तरे ।। संस्पृशन्नासनं शौरेर्महामतिरुपाविशत्
विदुर, मोठ्या बुद्धीचे, पांढऱ्या कृष्णमृगाच्या चामड्याने मढवलेल्या रत्नजडित आसनावर, शौर्याच्या आसनाला लागून बसले.
चिरस्य दृष्ट्वा दाशार्हं राजानः सर्व एव ते ।। अमृतस्येव नातृप्यन्प्रेक्षमाणा जनार्दनम्
दाशार्हाला खूप दिवसांनी पाहून, सर्व राजे जनार्दनाकडे अमृतासारखे तृप्त न होता पाहू लागले.
अतसीपुष्पसङ्काशः पीतवासा जनार्दनः ।। व्यभ्राजत सभामध्ये हेम्नीवोपहितो मणिः
अतसीच्या फुलासारखा, पिवळे वस्त्र घातलेला जनार्दन, सभेच्या मध्यभागी सोन्यात बसवलेल्या रत्नासारखा तेजस्वी दिसत होता.
ततस्तूष्णीं सर्वमासीद्गोविन्दगतमानसम् । न तत्र कश्चित्किंचिद्वा व्याजहार पुमान्क्वचित्
मग सर्वांची मने गोविंदाकडे लागली आणि सगळीकडे शांतता पसरली; तेथे कुणीही एकही शब्द बोलला नाही.
तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णींभूतेषु राजसु। वाक्यमभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः
सर्व राजे आपआपल्या जागी बसले आणि सभेत शांतता पसरली, तेव्हा कृष्णाने, जणू काही वाद्याचा गजरच, ठाम आणि स्पष्ट शब्दांत बोलायला सुरुवात केली.
जीमूत इव धर्मान्ते सर्वां संश्रावयन्सभाम् । धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः
धर्माच्या शेवटी जसा मेघ गडगडतो, तसा माधवाने आपले शब्द सगळ्या सभेला ऐकवले; धृतराष्ट्राकडे लक्ष देऊन तो बोलू लागला.
कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्यादिति भारत । अप्रणशेन वीराणामेतद्याचितुमागतः
भारता, कुरु आणि पांडव यांच्यात कुणाच्याही हानीशिवाय शांतता व्हावी म्हणून मी येथे विनंती करायला आलो आहे.
राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव नैःश्रेयसं वचः । विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यमरिन्दम
राजा, तुझ्या कल्याणासाठी यापेक्षा दुसरे काही सांगण्यासारखे नाही; कारण, शत्रूंना जिंकणाऱ्या, तुला जे जाणून घ्यायचे ते सर्व माहीत आहे.
इदं ह्यद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव । श्रुतवृत्तोपसंपन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः
राजाधिराज, आज सर्व राजांमध्ये हेच घराणे श्रेष्ठ आहे; उत्तम वर्तन आणि सर्व सद्गुणांनी युक्त, आणि त्याच्या गुणवत्तेसाठी प्रसिद्ध आहे.
कृपानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं च भारत । तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते
कुरूंकडे दया, सहानुभूती, करुणा, निर्दयता न करणे, सरळपणा, क्षमा आणि सत्य हे गुण विशेषत्वाने आढळतात, हे भारता.
तस्मिन्नेवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति। त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तमसांप्रतम्
राजा, इतक्या मोठ्या आणि श्रेष्ठ घराण्यात, तुझ्यामुळे अशी परिस्थिती निर्माण होणे अगदीच योग्य नाही.
त्वं हि धारयिता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम। मिथ्याप्रचरतां तात बाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च
कुरुश्रेष्ठ, तूच कुरूंचा सर्वश्रेष्ठ आधार आहेस, वडीलधाऱ्या, मग ते लोक खोटेपणाने वागत असले तरी, उघडपणे किंवा गुप्तपणे, तूच त्यांना सावरतोस.
ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः। धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत्
पण तुझे पुत्र, कौरव, दुर्योधनाच्या पुढाकाराने, धर्म आणि अर्थ बाजूला ठेवून, निर्दयपणे वागत आहेत.
अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः। स्वेषु बन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ पुरुषर्षभ
शिस्त नसलेले, मर्यादा ओलांडलेले, लोभाने मन हरपलेले तुझे हे पुत्र, आपल्या मुख्य नातेवाईकांशीही असेच वागत आहेत—हे तुला माहीत आहे, पुरुषश्रेष्ठ.