अहापयन्पाण्डवार्थं यथाव- च्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्। पुण्यं च मे स्याच्चरितं महात्म- न्मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात्
मी माझ्या कुवतीप्रमाणे पांडवांच्या हितासाठी आणि कुरूंच्या शांततेसाठी प्रयत्न केला, तर मला पुण्य मिळेल आणि मोठ्या कुरू लोकांना मृत्यूच्या फासातून सुटका होईल.
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां धर्मरामामर्थवतीमहिंस्राम्। अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः शमार्थं मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः
जर धृतराष्ट्रपुत्रांनी माझ्या काव्यरम्य, धर्मयुक्त, अर्थपूर्ण आणि अहिंसक भाषणाचा शांततेसाठी विचार केला, तर कुरू लोक माझ्या आगमनावर मला सन्मान देतील.
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः। क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः
सर्व राजे एकत्र जरी उभे राहिले, तरी रागावलेल्या सिंहासमोर जसे इतर पशू उभे राहू शकत नाहीत, तसे माझ्यासमोर टिकू शकणार नाहीत.
इत्येवमुक्त्वा वचनं वृष्णीनामृषभस्तदा। शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः
असे म्हणून वृष्णींच्या मध्ये श्रेष्ठ असलेला तो यदुकुळातील वीर, सर्वांना आनंद देणारा, मऊशय्यावर झोपला.
तथा कथयतोरेव तयोर्बुद्धिमतोस्तदा। शिवा नक्षत्रसंपन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी
त्या दोन्ही बुद्धिमान व्यक्ती बोलत असताना, शुभ नक्षत्रांनी युक्त अशी ती रात्र संपली.
धर्मार्थकामयुक्ताश्च विचित्रार्थपदाक्षराः। शृण्वतो विविधा वाचो विदुरस्य महात्मनः
महात्मा विदुर विविध अर्थपूर्ण, धर्म, अर्थ आणि कामाने युक्त, सुंदर शब्द ऐकत होता.
कथाभिरनुरूपाभी रक्तस्यामिततेजसः । अकामस्यैव कृष्णस्य सा व्यतीयाय शर्वरी
अमित तेज असलेल्या, पण इच्छाशक्ती नसलेल्या कृष्णासाठी योग्य अशा गोष्टींमध्ये ती रात्र संपली.
ततस्तु स्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।। शङ्खदुन्दुमिनिर्घोषैः केशवं प्रत्यबोधयन्
नंतर अनेक गायक आणि मागध, आपला कौशल्य दाखवत, शंख आणि डुगडुगीच्या आवाजाने केशवाला जागे करू लागले.
तत उत्थाय दाशार्हऋषभः सर्वसात्वताम् । सर्वमावश्यकं चक्रे प्रातः कार्यं जनार्दनः
मग दशार्हांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व सात्वतांचा प्रमुख असलेला जनार्दन, उठून सकाळची सर्व आवश्यक कामे केली.
कृतोदकानुजप्यः स हुताग्निः समलङ्कृतः। ततश्चादित्यमुद्यन्तमुपातिष्ठत माधवः
पाणी घेऊन, जप करून, अग्निहोत्र करून, स्वतःला सजवून, माधवाने नंतर उगवत्या सूर्याची पूजा केली.
अथ दुर्योधनः कृष्मं शकुनिश्चापि सौबलः। सन्ध्यां तिष्ठन्तमभ्येत्य दाशार्हमपराजितम्
तेव्हा दुर्योधन आणि सुभलपुत्र शकुनी, पहाटे उभ्या असलेल्या, अजिंक्य दशार्हाजवळ आले.
आचक्षेतां तु कृष्णस्य धृतराष्ट्रं सभागतम्। कुरूश्च भीष्मप्रमुखान्राज्ञः सर्वांश्च पार्थिवान्
त्यांनी कृष्णाला सांगितले की, धृतराष्ट्र सभासदांसह आले आहेत, भीष्मप्रमुख कुरू आणि सर्व राजेही आले आहेत.
त्वामर्थयन्ते गोविन्द दिवि शक्रमिवामराः । तावभ्यनन्दद्गोविन्दः साम्ना परमवल्गुना
गोविंदा, जसे देवता स्वर्गात इंद्राला शोधतात तसे ते तुला शोधतात; गोविंदाने त्यांना अत्यंत सौम्यतेने स्वागत केले.
ततो विमल आदित्ये ब्राह्मणेभ्यो जनार्दनः। ददौ हिरण्यं वासांसि गाश्चाश्चांश्च परन्तपः
नंतर, स्वच्छ सूर्य उगवल्यावर, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या जनार्दनाने ब्राह्मणांना सोनं, वस्त्र, गायी आणि अन्न दिलं.
विसृष्टवन्तं रत्नानि दाशार्हमपराजितम्। तिष्ठन्तमुपसङ्गम्य ववन्दे सारथिस्तदा
ज्यावेळी अजिंक्य दशार्हाने रत्ने वाटली आणि तो उभा होता, तेव्हा सारथी त्याच्याजवळ आला आणि त्याला वंदन केले.
तस्मै रथवरो युक्तः शुशुभे लोकविश्रुतः । वाजिभिः शैब्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः
त्याच्यासाठी जगप्रसिद्ध असा सुंदर रथ तयार केला होता, जो शैब्य, सुग्रीव, मेघपुष्प आणि बलाहक या घोड्यांनी जोडलेला होता.
शैब्यस्तु शुकपत्राभः सुग्रीवः किंशुकप्रभः । मेघपुष्पो मेघवर्णः पाण्डरस्तु बलाहकः
शैब्याचा रंग पोपटाच्या पिसासारखा होता, सुग्रीव किमशुक फुलासारखा तेजस्वी दिसत होता, मेघपुष्पाचा रंग ढगासारखा गडद होता, आणि बलाहक पांढऱ्या ढगासारखा फिकट होता.
दक्षिणं चावहच्छैब्यः सुग्रीवः सव्यतोऽवहत्। पृष्ठवाहौ रथस्यास्तां मेघपुष्पबलाहकौ
शैब्याने रथाच्या उजव्या बाजूला, सुग्रीवाने डाव्या बाजूला रथ ओढला; मेघपुष्प आणि बलाहक हे दोघे रथाच्या मागच्या बाजूला जुंपले होते.
विश्वकर्मकृताऽऽपीडा रत्नजालविभूषिता । आश्रिता वै रथे तस्मिन्ध्वजयष्टिरशोभत
विश्वकर्म्याने तयार केलेली, रत्नांच्या जाळ्यांनी सजलेली जू रथावर बसवली होती, आणि त्या रथावर ध्वजाचा दांडा शोभून दिसत होता.
वैनतेयः स्थितस्तस्यां प्रभाकरमिव स्पृशन्। तस्य सत्ववतः केतौ भुजगारिरशोभत
त्या ध्वजावर गरुड उभा होता, जणू काही तो सूर्यालाच स्पर्श करतो आहे; त्या पराक्रमी पुरुषाच्या ध्वजावर सर्पांचा शत्रू तेजाने झळकत होता.
तस्य कीर्तिमतस्तेन भास्वरेण विराजता । शुशुभे स्यन्दनश्रेष्ठः पतगेन्द्रेण केतुना
त्या कीर्तीमान आणि तेजस्वी ध्वजामुळे तो श्रेष्ठ रथ गरुडराजाच्या चिन्हाने अत्यंत शोभून गेला.
रश्मिजालैः पताकाभिः सौवर्णेन च केतुना । बभूव स रथश्रेष्ठः कालसूर्य इवोदितः
त्या रथावरच्या किरणांनी, पताकांनी आणि सुवर्णध्वजामुळे तो श्रेष्ठ रथ जणू काळाच्या शेवटी उगवणाऱ्या सूर्यासारखा भासू लागला.
पक्षिध्वजवितानैश्च रुक्मजालकृताङ्गणैः । दण्डमार्गविभागैश्च सुकृतैर्विश्वकर्मणा
पक्ष्यांच्या चिन्हांनी सजवलेल्या छत्रांनी, सोन्याच्या जाळ्यांनी मांडलेल्या जमिनीने, आणि विश्वकर्म्याने कुशलतेने केलेल्या दांडा व जूच्या विभागांनी तो रथ सुंदर दिसत होता.
प्रवालमणिशोभैश्च मुक्तावैडूर्यशोभनैः । किङ्किणीशतसङ्घैश्च वालजालकृतान्तरैः
प्रवाल आणि रत्नांच्या शोभेने, मोत्यांनी आणि वैडूर्यांनी, शेकडो किंकिण्यांच्या गजरांनी, आणि केसांनी विणलेल्या आतील पडद्यांनी तो रथ सजवला होता.
कार्तस्वरमयीभिश्च पद्मिनीभिरलङ्कृतः। शुशुभे स्यन्दनश्रेष्ठस्तापनीयैश्च पादपैः
सुवर्ण कमळांनी आणि शुद्ध सोन्याच्या झाडांनी तो श्रेष्ठ रथ अलंकृत केला होता आणि तो अत्यंत शोभून दिसत होता.
व्याघ्रसिंहवराहैश्च गोभिश्च मृगपक्षिभिः । ताराभिर्भास्करैश्चापि वारणैश्च हिरण्मयैः
वाघ, सिंह, रानडुक्कर, गायी, हरिण, पक्षी, तारे, सूर्य आणि सोन्याचे हत्ती यांच्या आकृतींनी तो रथ सजवला होता.
वज्राङ्कुशविमानैश्च कूबरावृत्तसन्धिषु । समुच्छ्रितमहानाभिः स्तनयित्नुमहास्वनः
वज्रांकुश असलेल्या विमानांनी, अक्षाच्या सांध्यांवर, उंच आणि मोठ्या नाभीने, आणि वज्रासारख्या गडगडाटी आवाजाने तो रथ गाजत होता.
ततो रथेन शुभ्रेण महता किङ्किणीकिना । हयोत्तमयुजा शीघ्रमुपातिष्ठत दारुकः
मग दारुकाने त्या सुंदर, मोठ्या, किंकिण्यांनी सजवलेल्या आणि उत्तम घोड्यांनी जुंपलेल्या रथासह झपाट्याने हजेरी लावली.
तमुपस्थितमाज्ञाय रथं दिव्यं महामनाः । महाभ्रघननिर्घोषं सर्वरत्नविभूषितम्
तो दिव्य रथ, जणू मोठ्या मेघांच्या गडगडाटासारखा आवाज करत आणि सर्व रत्नांनी सजलेला, हे ओळखून तो उदात्त मनाचा पुरुष सज्ज झाला.
अग्निं प्रदक्षिणं कृत्वा ब्राह्मणांश्च जनार्दनः। कौस्तुभं मणिमाबध्य श्रिया परमया ज्वलन्
अग्निपूजन आणि ब्राह्मणांची प्रदक्षिणा करून, जनार्दनाने, परम तेजाने उजळून, कौस्तुभ मणी स्वतःला बांधला.