या मे प्रीतिः पुष्कराक्ष त्वद्दर्शनसमुद्भवा। सा किमाख्यायते तुभ्यमन्तरात्माऽसि देहिनां
कमलासारख्या डोळ्यांच्या प्रभो, तुझं दर्शन झाल्यानं माझ्या मनात जी आपुलकी निर्माण झाली आहे, ती तुला सांगायची काहीच गरज नाही. कारण, तू सर्व जीवांच्या अंतःकरणात वास करतोस.
विदुरस्य वचः श्रुत्वा प्रश्रितं पुरुषोत्तमः । इदं होवाच वचनं मधुरं मधुसूदनः
विदुराचं नम्र बोलणं ऐकून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या मधुसूदनानं गोड शब्दांत उत्तर दिलं.
यथा व्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः। सथा वाच्यस्त्वद्विधेन भवता मद्विधः सुहृत्
जसा बुद्धिमान आणि समजूतदार माणूस बोलतो, तसंच मित्रानं मित्राशी बोलावं, हे तुझ्यासारख्या सुहृदाकडूनच योग्य आहे.
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते। तथा वचनमुक्तोऽस्ति त्वयैतत्पितृमातृवत्
तू जसं सत्य आणि धर्मयुक्त बोललंस, तसंच वडीलधाऱ्यांनी सांगितलेलं वचन योग्य असतं.
सत्यं प्राप्तं च युक्तं वाऽप्येवमेव यथाऽऽत्थ माम्। श्रृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो मम
तू जसं बोललंस, ते खरं आणि योग्य आहे. आता, मी का आलोय हे कारण लक्षपूर्वक ऐक, विदुरा.
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम्। सर्वमेतदहं जानन्क्षत्तः प्राप्तोऽद्य कौरवान्
धृतराष्ट्राच्या मुलांचं दुष्टपण आणि क्षत्रियांमधील वैर मला माहीत आहे. म्हणूनच, क्षत्त, मी आज कौरवांकडे आलो आहे.
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् । यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्ममुत्तमम्
जो माणूस संपूर्ण पृथ्वीला, तिच्या घोड्यांसह, रथांसह, हत्तींनिशी मृत्यूच्या फासातून सोडवू शकतो, तोच श्रेष्ठ धर्म मिळवतो.
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या नो चेत्प्राप्नोति मानवः । प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र मे नास्ति संशयः
कोणी माणूस आपल्या पूर्ण ताकदीने धर्मासाठी प्रयत्न केला आणि तरीही यश मिळालं नाही, तरी त्याला पुण्य मिळतंच; यात मला शंका नाही.
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नातिरोचयन्। न प्राप्नोति फलं तस्येत्येवं धर्मविदो विदुः
जो मनात वाईट विचार करतो पण कृतीत आणत नाही, त्याला त्या पापाचं फळ मिळत नाही; असं धर्मज्ञ सांगतात.
सोऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुममायया। कुरूणां सृञ्जयानां च सङ्ग्राने विनशिष्यताम्
म्हणून, क्षत्त, मी मनापासून प्रयत्न करीन की कौरव आणि श्रींजय यांच्यात शांतता व्हावी आणि ते युद्धात नष्ट होऊ नयेत.
सेयमापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता । कर्णदुर्योधनकृता सर्वे ह्येते तदन्वयाः
ही भयंकर आपत्ती कौरवांमध्ये निर्माण झाली आहे, तिचं मूळ कर्ण आणि दुर्योधन आहेत; बाकीचे सर्व त्यांच्याच मागे चालतात.
व्यसने क्लिश्यमानं हि यो मित्रं नाभिपद्यते । अनुनीय यथाशक्ति तं नृशंसं विदुर्बुधाः
जो मित्र संकटात असताना त्याच्याकडे जात नाही, जरी शक्य तितकं समजावलं तरी, त्याला ज्ञानी लोक निर्दयी समजतात.
आकेशग्रहणान्मित्रमकार्यात्संनिवर्तयन्। अवाच्यः कस्यचिद्भवति कृतयत्नो यथाबलम्
मित्राला चुकीच्या मार्गावरून परतवण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करून, अगदी केस धरून थांबवलं तरी, जर यश आलं नाही, तर कोणीही त्याला दोष देत नाही.
तत्समर्थं शुभं वाक्यं धर्मार्थसहितं हितम्। धार्तराष्ट्रः सहामात्यो ग्रहीतुं विदुरार्हति
विदुरा, तू जी हिताची, धर्मयुक्त आणि कल्याणकारी वचनं सांगितलीस, ती धृतराष्ट्र आणि त्याचे मंत्री स्वीकारण्यास योग्य आहेत.
हितं हि धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां तथैव च । पृथिव्यां क्षत्रियाणां च यतिष्येऽहममायया
मी खऱ्या मनानं धृतराष्ट्राच्या मुलांचं, पांडवांचं आणि पृथ्वीवरील क्षत्रियांचंही भलं व्हावं म्हणून प्रयत्न करणार आहे.
हिते प्रयतमानं मां शङ्केद्दुर्योधनो यदि। हृदयस्य च मे प्रीतिरानृण्यं च भविष्यति
मी त्याच्या हितासाठी प्रयत्न करत असताना, जर दुर्योधन माझ्यावर शंका घेत असेल, तरी माझं मन समाधानाने आणि ऋणमुक्त राहील.
ज्ञातीनां हि मिथो भेदे यन्मित्रं नाभिपद्यते । सर्वयत्नेन माध्यस्थ्यं न तन्मित्रं विदुर्बुधाः
नातेवाईकांमध्ये फूट पडली असताना, जो मित्र सर्वतोपरी प्रयत्न न करता फक्त तटस्थ राहतो, त्याला ज्ञानी लोक खरा मित्र मानत नाहीत.
न मां ब्रूयुरधर्मिष्ठा मूढा ह्यसुहृदस्तथा । शक्तो नावारयत्कृष्णः संरब्धान्कुरुपाण्डवान्
अधार्मिक, मूर्ख किंवा द्वेष करणारे असं म्हणू नयेत की, 'कृष्ण कौरव आणि पांडवांना रोखू शकला नाही'; असं होऊ नये.
उभयोः साधयन्नर्थमहामागत इत्युत । तत्र यत्नमहं कृत्वा गच्छेयं नृष्ववाच्यताम्
या मोठ्या कामात दोन्ही बाजूंचा हेतू साध्य करायला मी यशस्वी झालो, तर सर्वतोपरी प्रयत्न करून मला लोकांत मान मिळेल.
मम धर्मार्थयुक्तं हि श्रुत्वा वाक्यमनामयम्। न चेदादास्यते बालो दिष्टस्य वशमेष्यति
माझे धर्म आणि कल्याणकारी असे शब्द ऐकूनही जर तो तरुण राजकुमार ते मान्य करणार नसेल, तर तो नशिबाच्या अधीन होईल.
अहापयन्पाण्डवार्थं यथाव- च्छमं कुरूणां यदि चाचरेयम्। पुण्यं च मे स्याच्चरितं महात्म- न्मुच्येरंश्च कुरवो मृत्युपाशात्
मी माझ्या कुवतीप्रमाणे पांडवांच्या हितासाठी आणि कुरूंच्या शांततेसाठी प्रयत्न केला, तर मला पुण्य मिळेल आणि मोठ्या कुरू लोकांना मृत्यूच्या फासातून सुटका होईल.
अपि वाचं भाषमाणस्य काव्यां धर्मरामामर्थवतीमहिंस्राम्। अवेक्षेरन्धार्तराष्ट्राः शमार्थं मां च प्राप्तं कुरवः पूजयेयुः
जर धृतराष्ट्रपुत्रांनी माझ्या काव्यरम्य, धर्मयुक्त, अर्थपूर्ण आणि अहिंसक भाषणाचा शांततेसाठी विचार केला, तर कुरू लोक माझ्या आगमनावर मला सन्मान देतील.
न चापि मम पर्याप्ताः सहिताः सर्वपार्थिवाः। क्रुद्धस्य प्रमुखे स्थातुं सिंहस्येवेतरे मृगाः
सर्व राजे एकत्र जरी उभे राहिले, तरी रागावलेल्या सिंहासमोर जसे इतर पशू उभे राहू शकत नाहीत, तसे माझ्यासमोर टिकू शकणार नाहीत.
इत्येवमुक्त्वा वचनं वृष्णीनामृषभस्तदा। शयने सुखसंस्पर्शे शिश्ये यदुसुखावहः
असे म्हणून वृष्णींच्या मध्ये श्रेष्ठ असलेला तो यदुकुळातील वीर, सर्वांना आनंद देणारा, मऊशय्यावर झोपला.
तथा कथयतोरेव तयोर्बुद्धिमतोस्तदा। शिवा नक्षत्रसंपन्ना सा व्यतीयाय शर्वरी
त्या दोन्ही बुद्धिमान व्यक्ती बोलत असताना, शुभ नक्षत्रांनी युक्त अशी ती रात्र संपली.
धर्मार्थकामयुक्ताश्च विचित्रार्थपदाक्षराः। शृण्वतो विविधा वाचो विदुरस्य महात्मनः
महात्मा विदुर विविध अर्थपूर्ण, धर्म, अर्थ आणि कामाने युक्त, सुंदर शब्द ऐकत होता.
कथाभिरनुरूपाभी रक्तस्यामिततेजसः । अकामस्यैव कृष्णस्य सा व्यतीयाय शर्वरी
अमित तेज असलेल्या, पण इच्छाशक्ती नसलेल्या कृष्णासाठी योग्य अशा गोष्टींमध्ये ती रात्र संपली.
ततस्तु स्वरसंपन्ना बहवः सूतमागधाः ।। शङ्खदुन्दुमिनिर्घोषैः केशवं प्रत्यबोधयन्
नंतर अनेक गायक आणि मागध, आपला कौशल्य दाखवत, शंख आणि डुगडुगीच्या आवाजाने केशवाला जागे करू लागले.
तत उत्थाय दाशार्हऋषभः सर्वसात्वताम् । सर्वमावश्यकं चक्रे प्रातः कार्यं जनार्दनः
मग दशार्हांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व सात्वतांचा प्रमुख असलेला जनार्दन, उठून सकाळची सर्व आवश्यक कामे केली.
कृतोदकानुजप्यः स हुताग्निः समलङ्कृतः। ततश्चादित्यमुद्यन्तमुपातिष्ठत माधवः
पाणी घेऊन, जप करून, अग्निहोत्र करून, स्वतःला सजवून, माधवाने नंतर उगवत्या सूर्याची पूजा केली.