एकः कर्णः पराञ्जेतुं समर्थ इति निश्चितम् । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति
'त्याला खात्री आहे की एकटा कर्ण शत्रूंना जिंकू शकतो; म्हणून या दुष्ट धृतराष्ट्रपुत्रामुळे शांतता होणार नाही.'
संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषामेव केशव । शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः
'धृतराष्ट्रपुत्रांचे मन जाणून, केशवा, तू बंधुभावापोटी शांततेसाठी प्रयत्न करतोस.'
न पाण्डवानामस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम् । इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम्
आपण पांडवांना योग्य ते काहीही परत देऊ शकत नाही; म्हणून, तिथे तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन । न तत्र प्रलपेत्प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः
जिथे चांगलं आणि वाईट बोलणं सारखंच मानलं जातं, तिथे, मधुसूदन, शहाण्यानं बोलू नये; जसं बहिऱ्यांमध्ये गाणारा काहीच अर्थ करत नाही.
अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव । तत्त्वं वाक्यं ब्रुवन्निन्द्यश्चण्डालेषु द्विजो यथा
जे अज्ञानी, मूर्ख आणि वागणुकीला बांध न घालणारे आहेत, माधव, तिथे सत्य बोलणं निंदनीय ठरतं, जसं चांडाळांमध्ये ब्राह्मण असावा.
सोऽयं बलस्थो मूढश्चन करिष्यति ते वचः । तस्मिन्निरर्थकं वाक्यमुक्तं संपत्स्यते तव
हा जो बलवान आणि मूर्ख आहे, तो तुझं ऐकणार नाही; त्याच्यासाठी तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम् । तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते
हे कृष्णा, तिथे बसलेल्या सर्व दुष्ट मनाच्या लोकांमध्ये तुझं जाणं मला योग्य वाटत नाही.
दुर्बुद्धीनामशिष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् । प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते
दुष्ट, वाईट मनाच्या आणि वाईट वागणाऱ्या लोकांच्या मध्ये, कृष्णा, तुझं विरोधात बोलणं मला पसंत नाही.
अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रियो दर्पाच्च मोहितः । वयोदर्पादमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति
जो वडीलधाऱ्यांचा सन्मान करत नाही, श्रीमंती आणि गर्वामुळे भ्रमित झाला आहे, तरुणपणाचा आणि रागाचा अहंकार आहे, त्याला आपलं भलं कधीच पटणार नाही.
बलं बलवदप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव । त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः
माधव, जरी तू त्याच्या बळाचं कौतुक केलंस तरी, त्याला तुझ्यावर मोठा संशय येईल आणि तो तुझं ऐकणार नाही.
नेदमद्य युधा शक्यमिन्द्रेणापि सहामरैः । इति व्यवसिताः सर्वे धार्तराष्ट्रा जनार्दन
आज युद्धानं, अगदी इंद्र आणि देवांनीही जिंकणं शक्य नाही; धृतराष्ट्रपुत्रांनी असं ठरवलं आहे, जनार्दन.
तेष्वेवमुपपन्नेषु कामक्रोधानुवर्तिषु । समर्थमपि ते वाक्यमसमर्थं भविष्यति
जे वासना आणि रागाच्या मागे लागले आहेत, त्यांच्यामध्ये तुझं समर्थ बोलणंही निष्फळ ठरेल.
मध्ये तिष्ठन्हस्त्यनीकस्य मन्दो रथाश्वयुक्तस्य बलस्य मूढः। दुर्योधनो मन्यते बीतभीतिः कृत्स्ना मयेयं पृथिवी जितेति
हत्तींच्या सैन्यात, रथ आणि घोड्यांनी वेढलेल्या फौजेत, मंदबुद्धी दुर्योधन भीती असूनही धाडस दाखवतो आणि वाटतो की संपूर्ण पृथ्वी त्यानं जिंकली आहे.
आशंसते वै धृतराष्ट्रस्य पुत्रो महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम्। तस्मिञ्शमः केवलो नोपलभ्यो बद्धं सन्तं मन्यते लब्धमर्थम्
धृतराष्ट्राचा मुलगा पृथ्वीवर मोठं, कुणीही विरोध न करणारं राज्य मिळेल अशी आशा धरतो; त्याच्यात खरी शांतता नाही, आणि जे बांधलेलं आहे ते मिळवलं असं समजतो.
पर्यस्तेयं पृथिवी कालपक्वा दुर्योधनार्थे पाण्डवान्योद्धुकामाः । समागताः सर्वयोधाः पृथिव्यां राजानश्च क्षितिपालैः समेताः
ही पृथ्वी काळानुसार परिपक्व झाली आहे; दुर्योधनासाठी पांडव युद्धाला तयार आहेत. पृथ्वीवरचे सर्व योद्धे आणि राजे आपल्या सैन्यासह एकत्र आले आहेत.
सर्वे चैते कृतवैराः पुरस्ता- त्त्वया राजानो हृतसाराश्च कृष्ण । तवोद्वेगात्संश्रिता धार्तराष्ट्रा- न्सुसंहताः सह कर्णेन वीराः
हे कृष्णा, हे सर्व राजे पूर्वी तुझ्यामुळे वैर धरलेले आहेत आणि त्यांची शक्ती कमी झाली आहे; तुझ्या भीतीमुळे धृतराष्ट्रपुत्र, कर्ण आणि इतर वीर एकत्र आले आहेत.
न तन्मतं मम दाशार्हवीर
दाशार्ह वीर, मला हे योग्य वाटत नाही.
तेषां समुपविष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम्। कथं मध्यं प्रपद्येथाः शत्रूणां शत्रुकर्शन
दुष्ट मनाच्या अनेक लोकांमध्ये, शत्रूंच्या मध्ये, शत्रूंचा नाश करणारा, तू कसा जाऊ शकतोस?
सर्वथा त्वं महाबाहो देवैरपि दुरुत्सहः । प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जानामि तव शत्रुहन्
महाबाहू, सर्व प्रकारे, देवांनाही तुला हरवणं कठीण आहे; तुझी शक्ती, शौर्य आणि बुद्धी मला माहीत आहे, शत्रूंचा नाश करणारा.
या मे प्रीतिः पाण्डवेषु भूयःक सा त्वयि माधव । प्रेम्णा च बहुमानाच्च सौहृदाच्च ब्रवीम्यहम्
माधव, पांडवांवर जी माझी माया आहे, ती तुझ्यावर आणखी जास्त आहे; प्रेम, सन्मान आणि मैत्रीमुळे मी असं बोलतो.
या मे प्रीतिः पुष्कराक्ष त्वद्दर्शनसमुद्भवा। सा किमाख्यायते तुभ्यमन्तरात्माऽसि देहिनां
कमलासारख्या डोळ्यांच्या प्रभो, तुझं दर्शन झाल्यानं माझ्या मनात जी आपुलकी निर्माण झाली आहे, ती तुला सांगायची काहीच गरज नाही. कारण, तू सर्व जीवांच्या अंतःकरणात वास करतोस.
विदुरस्य वचः श्रुत्वा प्रश्रितं पुरुषोत्तमः । इदं होवाच वचनं मधुरं मधुसूदनः
विदुराचं नम्र बोलणं ऐकून, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या मधुसूदनानं गोड शब्दांत उत्तर दिलं.
यथा व्रूयान्महाप्राज्ञो यथा ब्रूयाद्विचक्षणः। सथा वाच्यस्त्वद्विधेन भवता मद्विधः सुहृत्
जसा बुद्धिमान आणि समजूतदार माणूस बोलतो, तसंच मित्रानं मित्राशी बोलावं, हे तुझ्यासारख्या सुहृदाकडूनच योग्य आहे.
धर्मार्थयुक्तं तथ्यं च यथा त्वय्युपपद्यते। तथा वचनमुक्तोऽस्ति त्वयैतत्पितृमातृवत्
तू जसं सत्य आणि धर्मयुक्त बोललंस, तसंच वडीलधाऱ्यांनी सांगितलेलं वचन योग्य असतं.
सत्यं प्राप्तं च युक्तं वाऽप्येवमेव यथाऽऽत्थ माम्। श्रृणुष्वागमने हेतुं विदुरावहितो मम
तू जसं बोललंस, ते खरं आणि योग्य आहे. आता, मी का आलोय हे कारण लक्षपूर्वक ऐक, विदुरा.
दौरात्म्यं धार्तराष्ट्रस्य क्षत्रियाणां च वैरिताम्। सर्वमेतदहं जानन्क्षत्तः प्राप्तोऽद्य कौरवान्
धृतराष्ट्राच्या मुलांचं दुष्टपण आणि क्षत्रियांमधील वैर मला माहीत आहे. म्हणूनच, क्षत्त, मी आज कौरवांकडे आलो आहे.
पर्यस्तां पृथिवीं सर्वां साश्वां सरथकुञ्जराम् । यो मोचयेन्मृत्युपाशात्प्राप्नुयाद्धर्ममुत्तमम्
जो माणूस संपूर्ण पृथ्वीला, तिच्या घोड्यांसह, रथांसह, हत्तींनिशी मृत्यूच्या फासातून सोडवू शकतो, तोच श्रेष्ठ धर्म मिळवतो.
धर्मकार्यं यतञ्शक्त्या नो चेत्प्राप्नोति मानवः । प्राप्तो भवति तत्पुण्यमत्र मे नास्ति संशयः
कोणी माणूस आपल्या पूर्ण ताकदीने धर्मासाठी प्रयत्न केला आणि तरीही यश मिळालं नाही, तरी त्याला पुण्य मिळतंच; यात मला शंका नाही.
मनसा चिन्तयन्पापं कर्मणा नातिरोचयन्। न प्राप्नोति फलं तस्येत्येवं धर्मविदो विदुः
जो मनात वाईट विचार करतो पण कृतीत आणत नाही, त्याला त्या पापाचं फळ मिळत नाही; असं धर्मज्ञ सांगतात.
सोऽहं यतिष्ये प्रशमं क्षत्तः कर्तुममायया। कुरूणां सृञ्जयानां च सङ्ग्राने विनशिष्यताम्
म्हणून, क्षत्त, मी मनापासून प्रयत्न करीन की कौरव आणि श्रींजय यांच्यात शांतता व्हावी आणि ते युद्धात नष्ट होऊ नयेत.