तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः । अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम्
त्यांनी जेवून झाल्यावर, सूत आणि मागध गायकांनी तिथे बसलेल्या अपराजित दाशार्ह श्रीकृष्णाचे विविध मधुर गाण्यांनी स्तुती केली.
तं भुक्तवन्तमाश्वस्तं निशायां विदुरोऽब्रवीत्। नेदं सम्यग्व्यवसितं केशवागमनं तव
श्रीकृष्ण जेवून निवांत झाल्यावर, रात्री विदुर म्हणाला, 'केशवा, तुझे येथे येणे योग्य प्रकारे ठरलेले नाही.'
अर्थधर्मातिगो मन्दः संरम्भी च जनार्दन । मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः
'जनार्दना, धृतराष्ट्राचा मंदबुद्धी मुलगा लाभ आणि धर्म यांची पर्वा करत नाही, लवकर रागावतो, इतरांचा मान तोडतो, स्वतःला मान मिळावा म्हणून आसुसलेला आहे आणि वडीलधाऱ्यांचे ऐकत नाही.'
धर्मशास्त्रातिगो मूढो दुरात्मा प्रग्रहं गतः । अनेयः श्रेयसां मन्दो धार्तराष्ट्रो जनार्दन
'तो मूढ, दुष्ट, धर्मशास्त्राचे उल्लंघन करणारा, हट्टी आहे आणि चांगल्याकडे वळवता येत नाही, जनार्दना; धृतराष्ट्रपुत्र कल्याण मिळवण्यात मंद आहे.'
कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक्सर्वशङ्किता । अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मा प्रियानृतः
'तो इच्छाधीन, स्वतःला शहाणा समजतो, मित्रांवर विश्वास ठेवत नाही, सर्वांवर संशय घेतो, काही करत नाही, उपकार विसरतो, धर्म सोडला आहे आणि असत्य बोलण्यात आनंद मानतो.'
मूढश्वाकृतबुद्धिश्च इन्द्रियाणामनीश्वरः। कामानुसारी कृत्येषु सर्वेष्वकृतनिश्चयः
'तो मूर्ख, स्थिर विचार नसलेला, इंद्रियांवर ताबा नाही, इच्छेच्या मागे धावणारा आणि सर्व कामांत निश्चयहीन आहे.'
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्दोषैरेव समन्वितः । त्वयोच्यमानः श्रेयोऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति
'अशा या आणि इतर अनेक दोषांनी भरलेल्या धृतराष्ट्रपुत्राला, जरी तू उत्तम सल्ला दिलास तरी, तो रागामुळे ऐकणार नाही.'
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे। भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः
'भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र आणि जयद्रथ यांच्या सोबतीने त्याला मोठा आधार मिळाला आहे आणि त्याचे मन शांततेकडे वळत नाही.'
निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन । भीष्मद्रोणमुखान्पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम्
'हे जनार्दना, हे निश्चित आहे की कर्णासह धृतराष्ट्रपुत्र, भीष्म आणि द्रोण पुढे असताना, पांडवांना सामोरे जाऊ शकणार नाहीत.'
सेनासमुदयं कृत्वा पार्थिवं मधुसूदन। कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानमविचक्षणाः
'राजसैनिकांची मोठी फौज जमवून, हे मधुसूदना, धृतराष्ट्राचा मूर्ख मुलगा स्वतःला यशस्वी समजतो, जरी त्याला समज नाही.'
एकः कर्णः पराञ्जेतुं समर्थ इति निश्चितम् । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति
'त्याला खात्री आहे की एकटा कर्ण शत्रूंना जिंकू शकतो; म्हणून या दुष्ट धृतराष्ट्रपुत्रामुळे शांतता होणार नाही.'
संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषामेव केशव । शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः
'धृतराष्ट्रपुत्रांचे मन जाणून, केशवा, तू बंधुभावापोटी शांततेसाठी प्रयत्न करतोस.'
न पाण्डवानामस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम् । इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम्
आपण पांडवांना योग्य ते काहीही परत देऊ शकत नाही; म्हणून, तिथे तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन । न तत्र प्रलपेत्प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः
जिथे चांगलं आणि वाईट बोलणं सारखंच मानलं जातं, तिथे, मधुसूदन, शहाण्यानं बोलू नये; जसं बहिऱ्यांमध्ये गाणारा काहीच अर्थ करत नाही.
अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव । तत्त्वं वाक्यं ब्रुवन्निन्द्यश्चण्डालेषु द्विजो यथा
जे अज्ञानी, मूर्ख आणि वागणुकीला बांध न घालणारे आहेत, माधव, तिथे सत्य बोलणं निंदनीय ठरतं, जसं चांडाळांमध्ये ब्राह्मण असावा.
सोऽयं बलस्थो मूढश्चन करिष्यति ते वचः । तस्मिन्निरर्थकं वाक्यमुक्तं संपत्स्यते तव
हा जो बलवान आणि मूर्ख आहे, तो तुझं ऐकणार नाही; त्याच्यासाठी तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम् । तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते
हे कृष्णा, तिथे बसलेल्या सर्व दुष्ट मनाच्या लोकांमध्ये तुझं जाणं मला योग्य वाटत नाही.
दुर्बुद्धीनामशिष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् । प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते
दुष्ट, वाईट मनाच्या आणि वाईट वागणाऱ्या लोकांच्या मध्ये, कृष्णा, तुझं विरोधात बोलणं मला पसंत नाही.
अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रियो दर्पाच्च मोहितः । वयोदर्पादमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति
जो वडीलधाऱ्यांचा सन्मान करत नाही, श्रीमंती आणि गर्वामुळे भ्रमित झाला आहे, तरुणपणाचा आणि रागाचा अहंकार आहे, त्याला आपलं भलं कधीच पटणार नाही.
बलं बलवदप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव । त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः
माधव, जरी तू त्याच्या बळाचं कौतुक केलंस तरी, त्याला तुझ्यावर मोठा संशय येईल आणि तो तुझं ऐकणार नाही.
नेदमद्य युधा शक्यमिन्द्रेणापि सहामरैः । इति व्यवसिताः सर्वे धार्तराष्ट्रा जनार्दन
आज युद्धानं, अगदी इंद्र आणि देवांनीही जिंकणं शक्य नाही; धृतराष्ट्रपुत्रांनी असं ठरवलं आहे, जनार्दन.
तेष्वेवमुपपन्नेषु कामक्रोधानुवर्तिषु । समर्थमपि ते वाक्यमसमर्थं भविष्यति
जे वासना आणि रागाच्या मागे लागले आहेत, त्यांच्यामध्ये तुझं समर्थ बोलणंही निष्फळ ठरेल.
मध्ये तिष्ठन्हस्त्यनीकस्य मन्दो रथाश्वयुक्तस्य बलस्य मूढः। दुर्योधनो मन्यते बीतभीतिः कृत्स्ना मयेयं पृथिवी जितेति
हत्तींच्या सैन्यात, रथ आणि घोड्यांनी वेढलेल्या फौजेत, मंदबुद्धी दुर्योधन भीती असूनही धाडस दाखवतो आणि वाटतो की संपूर्ण पृथ्वी त्यानं जिंकली आहे.
आशंसते वै धृतराष्ट्रस्य पुत्रो महाराज्यमसपत्नं पृथिव्याम्। तस्मिञ्शमः केवलो नोपलभ्यो बद्धं सन्तं मन्यते लब्धमर्थम्
धृतराष्ट्राचा मुलगा पृथ्वीवर मोठं, कुणीही विरोध न करणारं राज्य मिळेल अशी आशा धरतो; त्याच्यात खरी शांतता नाही, आणि जे बांधलेलं आहे ते मिळवलं असं समजतो.
पर्यस्तेयं पृथिवी कालपक्वा दुर्योधनार्थे पाण्डवान्योद्धुकामाः । समागताः सर्वयोधाः पृथिव्यां राजानश्च क्षितिपालैः समेताः
ही पृथ्वी काळानुसार परिपक्व झाली आहे; दुर्योधनासाठी पांडव युद्धाला तयार आहेत. पृथ्वीवरचे सर्व योद्धे आणि राजे आपल्या सैन्यासह एकत्र आले आहेत.
सर्वे चैते कृतवैराः पुरस्ता- त्त्वया राजानो हृतसाराश्च कृष्ण । तवोद्वेगात्संश्रिता धार्तराष्ट्रा- न्सुसंहताः सह कर्णेन वीराः
हे कृष्णा, हे सर्व राजे पूर्वी तुझ्यामुळे वैर धरलेले आहेत आणि त्यांची शक्ती कमी झाली आहे; तुझ्या भीतीमुळे धृतराष्ट्रपुत्र, कर्ण आणि इतर वीर एकत्र आले आहेत.
न तन्मतं मम दाशार्हवीर
दाशार्ह वीर, मला हे योग्य वाटत नाही.
तेषां समुपविष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम्। कथं मध्यं प्रपद्येथाः शत्रूणां शत्रुकर्शन
दुष्ट मनाच्या अनेक लोकांमध्ये, शत्रूंच्या मध्ये, शत्रूंचा नाश करणारा, तू कसा जाऊ शकतोस?
सर्वथा त्वं महाबाहो देवैरपि दुरुत्सहः । प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जानामि तव शत्रुहन्
महाबाहू, सर्व प्रकारे, देवांनाही तुला हरवणं कठीण आहे; तुझी शक्ती, शौर्य आणि बुद्धी मला माहीत आहे, शत्रूंचा नाश करणारा.
या मे प्रीतिः पाण्डवेषु भूयःक सा त्वयि माधव । प्रेम्णा च बहुमानाच्च सौहृदाच्च ब्रवीम्यहम्
माधव, पांडवांवर जी माझी माया आहे, ती तुझ्यावर आणखी जास्त आहे; प्रेम, सन्मान आणि मैत्रीमुळे मी असं बोलतो.