निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः । निवेशाय ययौ वेश्य विदुरस्य महात्मनः
महाबाहू, महान मनाचा वासुदेव तिथून निघून, विदुर या महात्म्याच्या घरी गेला.
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः । कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम्
तेव्हा द्रोण, कृप, भीष्म, बाळ्हिक आणि कुरू लोक विदुराच्या घरी असलेल्या त्या महाबाहू कृष्णाला भेटायला आले.
त ऊचुर्माधवं वीरं कुरवो मधुसूदनम् । निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम्
ते कुरू वीर मधुसूदनाला म्हणाले, 'वृष्णिकुळातील, आमची सर्व घरे आणि धनसंपत्ती तुझ्यासाठी खुली आहेत.'
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः । सर्वे भवन्ते गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता
त्यांना महातेजस्वी मधुसूदन म्हणाला, 'तुम्ही सर्व जाऊ शकता; मला तुमच्याकडून सर्व आदर मिळाला आहे.'
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम्। अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान्
कौरव निघून गेल्यावर, विदुराने दाशार्ह कुळातील अपराजित श्रीकृष्णाचे सर्व इच्छित वस्तूंनी मनापासून सत्कार केला.
ततः क्षत्राऽन्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च। उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने
नंतर विदुराने केशवासाठी अनेक शुद्ध आणि उत्तम अन्नपान आणले.
तैतर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः । वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि
मधुसूदनाने प्रथम ब्राह्मणांना तृप्त केले आणि नंतर वेदज्ञांना श्रेष्ठ द्रव्ये दिली.
भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु निषण्णेषु वरासने । शुचिः सुप्रयतो भून्वा विदुरोऽन्नमुपारत्
ब्राह्मणश्रेष्ठ जेवून उत्तम आसनांवर बसल्यावर, विदुर शुद्ध आणि सज्ज राहून अन्न वाढू लागला.
श्रद्धया परया युक्त इदं वचनमब्रवीत्। संवृतैस्तुष्य गोविन्द एतन्नः धनम्। अन्यथा हि विशेषेण कस्त्वामर्चितुमर्हति
तो अत्यंत श्रद्धेने म्हणाला, 'गोविंदा, आमच्या या साध्या अर्पणावर तू संतुष्ट हो. कारण दुसऱ्या प्रकारे तुला योग्यरित्या कोण सन्मान करू शकेल?'
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः। विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च
मग आपल्या अनुयायांसह, जसा इंद्र मरुतांसह असतो, तसा विदुराने शुद्ध आणि उत्तम अन्नाचा आस्वाद घेतला.
तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः । अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम्
त्यांनी जेवून झाल्यावर, सूत आणि मागध गायकांनी तिथे बसलेल्या अपराजित दाशार्ह श्रीकृष्णाचे विविध मधुर गाण्यांनी स्तुती केली.
तं भुक्तवन्तमाश्वस्तं निशायां विदुरोऽब्रवीत्। नेदं सम्यग्व्यवसितं केशवागमनं तव
श्रीकृष्ण जेवून निवांत झाल्यावर, रात्री विदुर म्हणाला, 'केशवा, तुझे येथे येणे योग्य प्रकारे ठरलेले नाही.'
अर्थधर्मातिगो मन्दः संरम्भी च जनार्दन । मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः
'जनार्दना, धृतराष्ट्राचा मंदबुद्धी मुलगा लाभ आणि धर्म यांची पर्वा करत नाही, लवकर रागावतो, इतरांचा मान तोडतो, स्वतःला मान मिळावा म्हणून आसुसलेला आहे आणि वडीलधाऱ्यांचे ऐकत नाही.'
धर्मशास्त्रातिगो मूढो दुरात्मा प्रग्रहं गतः । अनेयः श्रेयसां मन्दो धार्तराष्ट्रो जनार्दन
'तो मूढ, दुष्ट, धर्मशास्त्राचे उल्लंघन करणारा, हट्टी आहे आणि चांगल्याकडे वळवता येत नाही, जनार्दना; धृतराष्ट्रपुत्र कल्याण मिळवण्यात मंद आहे.'
कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक्सर्वशङ्किता । अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मा प्रियानृतः
'तो इच्छाधीन, स्वतःला शहाणा समजतो, मित्रांवर विश्वास ठेवत नाही, सर्वांवर संशय घेतो, काही करत नाही, उपकार विसरतो, धर्म सोडला आहे आणि असत्य बोलण्यात आनंद मानतो.'
मूढश्वाकृतबुद्धिश्च इन्द्रियाणामनीश्वरः। कामानुसारी कृत्येषु सर्वेष्वकृतनिश्चयः
'तो मूर्ख, स्थिर विचार नसलेला, इंद्रियांवर ताबा नाही, इच्छेच्या मागे धावणारा आणि सर्व कामांत निश्चयहीन आहे.'
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्दोषैरेव समन्वितः । त्वयोच्यमानः श्रेयोऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति
'अशा या आणि इतर अनेक दोषांनी भरलेल्या धृतराष्ट्रपुत्राला, जरी तू उत्तम सल्ला दिलास तरी, तो रागामुळे ऐकणार नाही.'
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे। भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः
'भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र आणि जयद्रथ यांच्या सोबतीने त्याला मोठा आधार मिळाला आहे आणि त्याचे मन शांततेकडे वळत नाही.'
निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन । भीष्मद्रोणमुखान्पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम्
'हे जनार्दना, हे निश्चित आहे की कर्णासह धृतराष्ट्रपुत्र, भीष्म आणि द्रोण पुढे असताना, पांडवांना सामोरे जाऊ शकणार नाहीत.'
सेनासमुदयं कृत्वा पार्थिवं मधुसूदन। कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानमविचक्षणाः
'राजसैनिकांची मोठी फौज जमवून, हे मधुसूदना, धृतराष्ट्राचा मूर्ख मुलगा स्वतःला यशस्वी समजतो, जरी त्याला समज नाही.'
एकः कर्णः पराञ्जेतुं समर्थ इति निश्चितम् । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेः स शमं नोपयास्यति
'त्याला खात्री आहे की एकटा कर्ण शत्रूंना जिंकू शकतो; म्हणून या दुष्ट धृतराष्ट्रपुत्रामुळे शांतता होणार नाही.'
संविच्च धार्तराष्ट्राणां सर्वेषामेव केशव । शमे प्रयतमानस्य तव सौभ्रात्रकाङ्क्षिणः
'धृतराष्ट्रपुत्रांचे मन जाणून, केशवा, तू बंधुभावापोटी शांततेसाठी प्रयत्न करतोस.'
न पाण्डवानामस्माभिः प्रतिदेयं यथोचितम् । इति व्यवसितास्तेषु वचनं स्यान्निरर्थकम्
आपण पांडवांना योग्य ते काहीही परत देऊ शकत नाही; म्हणून, तिथे तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
यत्र सूक्तं दुरुक्तं च समं स्यान्मधुसूदन । न तत्र प्रलपेत्प्राज्ञो बधिरेष्विव गायनः
जिथे चांगलं आणि वाईट बोलणं सारखंच मानलं जातं, तिथे, मधुसूदन, शहाण्यानं बोलू नये; जसं बहिऱ्यांमध्ये गाणारा काहीच अर्थ करत नाही.
अविजानत्सु मूढेषु निर्मर्यादेषु माधव । तत्त्वं वाक्यं ब्रुवन्निन्द्यश्चण्डालेषु द्विजो यथा
जे अज्ञानी, मूर्ख आणि वागणुकीला बांध न घालणारे आहेत, माधव, तिथे सत्य बोलणं निंदनीय ठरतं, जसं चांडाळांमध्ये ब्राह्मण असावा.
सोऽयं बलस्थो मूढश्चन करिष्यति ते वचः । तस्मिन्निरर्थकं वाक्यमुक्तं संपत्स्यते तव
हा जो बलवान आणि मूर्ख आहे, तो तुझं ऐकणार नाही; त्याच्यासाठी तुझं बोलणं व्यर्थ ठरेल.
तेषां समुपविष्टानां सर्वेषां पापचेतसाम् । तव मध्यावतरणं मम कृष्ण न रोचते
हे कृष्णा, तिथे बसलेल्या सर्व दुष्ट मनाच्या लोकांमध्ये तुझं जाणं मला योग्य वाटत नाही.
दुर्बुद्धीनामशिष्टानां बहूनां दुष्टचेतसाम् । प्रतीपं वचनं मध्ये तव कृष्ण न रोचते
दुष्ट, वाईट मनाच्या आणि वाईट वागणाऱ्या लोकांच्या मध्ये, कृष्णा, तुझं विरोधात बोलणं मला पसंत नाही.
अनुपासितवृद्धत्वाच्छ्रियो दर्पाच्च मोहितः । वयोदर्पादमर्षाच्च न ते श्रेयो ग्रहीष्यति
जो वडीलधाऱ्यांचा सन्मान करत नाही, श्रीमंती आणि गर्वामुळे भ्रमित झाला आहे, तरुणपणाचा आणि रागाचा अहंकार आहे, त्याला आपलं भलं कधीच पटणार नाही.
बलं बलवदप्यस्य यदि वक्ष्यसि माधव । त्वय्यस्य महती शङ्का न करिष्यति ते वचः
माधव, जरी तू त्याच्या बळाचं कौतुक केलंस तरी, त्याला तुझ्यावर मोठा संशय येईल आणि तो तुझं ऐकणार नाही.