संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः । न च संप्रीयते राजन्न चैवापद्गता वयम्
राजा, आनंदात किंवा संकटात खाल्लेलं अन्न मनाला समाधान देत नाही, आणि आम्हीही सध्या कोणत्याही संकटात नाही.
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् । पाण्डवान्द्विषसे राजन्मम प्राणा हि पाण्डवाः
शत्रूचं अन्न खाऊ नये, आणि शत्रूला अन्न द्यावंही नाही. राजा, तू पांडवांशी वैर धरतोस, आणि पांडव माझ्यासाठी प्राणाहूनही प्रिय आहेत.
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान् । प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः
राजा, जन्मापासूनच तू पांडवांशी, म्हणजेच आपल्या गुणी भावांशी, विनाकारण द्वेष धरलास.
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते। धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति
पांडवांवर द्वेष करण्याचं काहीच कारण नाही. पांडव नेहमी धर्मातच वागत आहेत; त्यांच्याविरुद्ध कोण काय बोलू शकेल?
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु समामनु । ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः
जो त्यांच्यावर द्वेष करतो, तो माझ्यावरही करतो; आणि जो त्यांना अनुसरतो, तो मलाही अनुसरतो. पांडवांसोबत मी एकरूप आहे हे जाण.
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सति। गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम्
जो मोहामुळे इच्छा आणि रागाच्या मागे लागतो, आणि गुणी लोकांना त्रास देतो, त्याला लोक सगळ्यात नीच म्हणतात.
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते । सोजितात्माऽजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रिया
जो मोह किंवा लोभामुळे आपल्या गुणी नातलगांना त्रास देतो, तो कितीही संयमी आणि रागावर ताबा असला तरी, त्याचं सुख फार काळ टिकत नाही.
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि। प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति
पण जो मनात नाराज असतानाही गुणी लोकांशी प्रेमाने वागतो आणि त्यांना आपल्याकडे वळवतो, तो फार काळ यशस्वी राहतो.
सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम्। क्षुत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः
वाईट हेतूने बनवलेलं अन्न कधीच खाऊ नये. माझ्या मते, फक्त स्वतःचं अन्नच खावं.
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम् । निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात्
असं म्हणून महाबाहू कृष्णाने हट्टी दुर्योधनाला सोडून दिलं आणि धृतराष्ट्रपुत्राच्या निवासातून बाहेर पडला.
निर्याय च महाबाहुर्वासुदेवो महामनाः । निवेशाय ययौ वेश्य विदुरस्य महात्मनः
महाबाहू, महान मनाचा वासुदेव तिथून निघून, विदुर या महात्म्याच्या घरी गेला.
तमभ्यगच्छद्द्रोणश्च कृपो भीष्मोऽथ बाह्लिकः । कुरवश्च महाबाहुं विदुरस्य गृहे स्थितम्
तेव्हा द्रोण, कृप, भीष्म, बाळ्हिक आणि कुरू लोक विदुराच्या घरी असलेल्या त्या महाबाहू कृष्णाला भेटायला आले.
त ऊचुर्माधवं वीरं कुरवो मधुसूदनम् । निवेदयामो वार्ष्णेय सरत्नांस्ते गृहान्वयम्
ते कुरू वीर मधुसूदनाला म्हणाले, 'वृष्णिकुळातील, आमची सर्व घरे आणि धनसंपत्ती तुझ्यासाठी खुली आहेत.'
तानुवाच महातेजाः कौरवान्मधुसूदनः । सर्वे भवन्ते गच्छन्तु सर्वा मेऽपचितिः कृता
त्यांना महातेजस्वी मधुसूदन म्हणाला, 'तुम्ही सर्व जाऊ शकता; मला तुमच्याकडून सर्व आदर मिळाला आहे.'
यातेषु कुरुषु क्षत्ता दाशार्हमपराजितम्। अभ्यर्चयामास तदा सर्वकामैः प्रयत्नवान्
कौरव निघून गेल्यावर, विदुराने दाशार्ह कुळातील अपराजित श्रीकृष्णाचे सर्व इच्छित वस्तूंनी मनापासून सत्कार केला.
ततः क्षत्राऽन्नपानानि शुचीनि गुणवन्ति च। उपाहरदनेकानि केशवाय महात्मने
नंतर विदुराने केशवासाठी अनेक शुद्ध आणि उत्तम अन्नपान आणले.
तैतर्पयित्वा प्रथमं ब्राह्मणान्मधुसूदनः । वेदविद्भ्यो ददौ कृष्णः परमद्रविणान्यपि
मधुसूदनाने प्रथम ब्राह्मणांना तृप्त केले आणि नंतर वेदज्ञांना श्रेष्ठ द्रव्ये दिली.
भुक्तवत्सु द्विजाग्र्येषु निषण्णेषु वरासने । शुचिः सुप्रयतो भून्वा विदुरोऽन्नमुपारत्
ब्राह्मणश्रेष्ठ जेवून उत्तम आसनांवर बसल्यावर, विदुर शुद्ध आणि सज्ज राहून अन्न वाढू लागला.
श्रद्धया परया युक्त इदं वचनमब्रवीत्। संवृतैस्तुष्य गोविन्द एतन्नः धनम्। अन्यथा हि विशेषेण कस्त्वामर्चितुमर्हति
तो अत्यंत श्रद्धेने म्हणाला, 'गोविंदा, आमच्या या साध्या अर्पणावर तू संतुष्ट हो. कारण दुसऱ्या प्रकारे तुला योग्यरित्या कोण सन्मान करू शकेल?'
ततोऽनुयायिभिः सार्धं मरुद्भिरिव वासवः। विदुरान्नानि बुभुजे शुचीनि गुणवन्ति च
मग आपल्या अनुयायांसह, जसा इंद्र मरुतांसह असतो, तसा विदुराने शुद्ध आणि उत्तम अन्नाचा आस्वाद घेतला.
तं भुक्तवन्तं विविधाः सुशब्दाः सूतमागधाः । अभितुष्टुवुरासीनं दाशार्हमपराजितम्
त्यांनी जेवून झाल्यावर, सूत आणि मागध गायकांनी तिथे बसलेल्या अपराजित दाशार्ह श्रीकृष्णाचे विविध मधुर गाण्यांनी स्तुती केली.
तं भुक्तवन्तमाश्वस्तं निशायां विदुरोऽब्रवीत्। नेदं सम्यग्व्यवसितं केशवागमनं तव
श्रीकृष्ण जेवून निवांत झाल्यावर, रात्री विदुर म्हणाला, 'केशवा, तुझे येथे येणे योग्य प्रकारे ठरलेले नाही.'
अर्थधर्मातिगो मन्दः संरम्भी च जनार्दन । मानघ्नो मानकामश्च वृद्धानां शासनातिगः
'जनार्दना, धृतराष्ट्राचा मंदबुद्धी मुलगा लाभ आणि धर्म यांची पर्वा करत नाही, लवकर रागावतो, इतरांचा मान तोडतो, स्वतःला मान मिळावा म्हणून आसुसलेला आहे आणि वडीलधाऱ्यांचे ऐकत नाही.'
धर्मशास्त्रातिगो मूढो दुरात्मा प्रग्रहं गतः । अनेयः श्रेयसां मन्दो धार्तराष्ट्रो जनार्दन
'तो मूढ, दुष्ट, धर्मशास्त्राचे उल्लंघन करणारा, हट्टी आहे आणि चांगल्याकडे वळवता येत नाही, जनार्दना; धृतराष्ट्रपुत्र कल्याण मिळवण्यात मंद आहे.'
कामात्मा प्राज्ञमानी च मित्रध्रुक्सर्वशङ्किता । अकर्ता चाकृतज्ञश्च त्यक्तधर्मा प्रियानृतः
'तो इच्छाधीन, स्वतःला शहाणा समजतो, मित्रांवर विश्वास ठेवत नाही, सर्वांवर संशय घेतो, काही करत नाही, उपकार विसरतो, धर्म सोडला आहे आणि असत्य बोलण्यात आनंद मानतो.'
मूढश्वाकृतबुद्धिश्च इन्द्रियाणामनीश्वरः। कामानुसारी कृत्येषु सर्वेष्वकृतनिश्चयः
'तो मूर्ख, स्थिर विचार नसलेला, इंद्रियांवर ताबा नाही, इच्छेच्या मागे धावणारा आणि सर्व कामांत निश्चयहीन आहे.'
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्दोषैरेव समन्वितः । त्वयोच्यमानः श्रेयोऽपि संरम्भान्न ग्रहीष्यति
'अशा या आणि इतर अनेक दोषांनी भरलेल्या धृतराष्ट्रपुत्राला, जरी तू उत्तम सल्ला दिलास तरी, तो रागामुळे ऐकणार नाही.'
भीष्मे द्रोणे कृपे कर्णे द्रोणपुत्रे जयद्रथे। भूयसीं वर्तते वृत्तिं न शमे कुरुते मनः
'भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण, द्रोणपुत्र आणि जयद्रथ यांच्या सोबतीने त्याला मोठा आधार मिळाला आहे आणि त्याचे मन शांततेकडे वळत नाही.'
निश्चितं धार्तराष्ट्राणां सकर्णानां जनार्दन । भीष्मद्रोणमुखान्पार्था न शक्ताः प्रतिवीक्षितुम्
'हे जनार्दना, हे निश्चित आहे की कर्णासह धृतराष्ट्रपुत्र, भीष्म आणि द्रोण पुढे असताना, पांडवांना सामोरे जाऊ शकणार नाहीत.'
सेनासमुदयं कृत्वा पार्थिवं मधुसूदन। कृतार्थं मन्यते बाल आत्मानमविचक्षणाः
'राजसैनिकांची मोठी फौज जमवून, हे मधुसूदना, धृतराष्ट्राचा मूर्ख मुलगा स्वतःला यशस्वी समजतो, जरी त्याला समज नाही.'