दुर्योधनसमीपे तानासनस्थान्ददर्श सः। अभ्यागच्छति दाशार्हे धार्तराष्ट्रो महायशाः
त्याने पाहिले की ते सर्वजण दुर्योधनाजवळ बसलेले आहेत. दाशार्ह वंशज जवळ येत असताना, धृतराष्ट्राचा प्रसिद्ध पुत्र पुढे आला.
उदतिष्ठत्सहामात्यः पूजयन्मधुसूदनम् । समेत्य धार्तराष्ट्रेण महामात्येन केशवः
मंत्र्यांसह दुर्योधन उठला आणि मधुसूदनाचे स्वागत केले. धृतराष्ट्रपुत्र व त्याचा प्रधान मंत्री यांच्याशी केशव भेटला.
राजभिस्तत्र वार्ष्णेयः समागच्छद्यथावयः । तत्र जाम्बूनदमयं पर्यङ्कं सुपरिष्कृतम्
तेथे वृष्णिवंशीयाचे राजांनी त्यांच्या दर्जानुसार स्वागत केले. तेथे सुंदर सोन्याचा, उत्तम सजवलेला पलंग तयार केला होता.
विविधास्तरणास्तीर्णमभ्युपाविशदच्युतः । तस्मिन्गां मधुपर्कं चाप्युदकं च जनार्दने
त्या पलंगावर विविध वस्त्रांनी मांडणी केलेली होती, त्यावर अच्युत बसला. जनार्दनासाठी मध मिसळलेले पेय आणि पाणी आणले गेले.
निवेदयामास तदा गृहान्राज्यं च कौरवः । ` आसनं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नविभूषितम्
तेव्हा कौरवाने त्याला घरातील आणि राज्यातील भेटवस्तू अर्पण केल्या—सर्व बाजूंनी शुभ आणि सर्व प्रकारच्या रत्नांनी सजवलेले आसन दिले.
कृष्णार्थमेवं संसिद्धं धार्तराष्ट्रस्य शासनात्।' तत्र गोविन्दमासीनं प्रसन्नादित्यवर्चसम्
हे सर्व कृष्णासाठी धृतराष्ट्रपुत्राच्या आज्ञेने तयार करण्यात आले होते. तिथे गोविंद प्रसन्न सूर्यासारखा तेजस्वी बसला.
उपासाञ्चक्रिरे सर्वे कुरवो राजभिः सह। ततो दुर्योधनो राजा वार्ष्णेयं जयतां वरम्
तेथे सर्व कौरव आणि राजे मिळून त्याची सेवा करू लागले.
न्यमन्त्रयद्भोजनेन नाभ्यनन्दच्च केशवः । ततो दुर्योधनः कृष्णमब्रवीत्कुरुसंसदि
मग दुर्योधनाने वृष्णिवंशातील श्रेष्ठ कृष्णाला भोजनासाठी आमंत्रित केले, पण केशवाने ते स्वीकारले नाही. त्यानंतर दुर्योधनाने कुरु सभेत कृष्णाशी बोलले.
मृदुपूर्वं शठोदर्कं कर्णमाभाष्य कौरवः । कस्मादन्नानि पापानि वासांसि शयनानि च
कौरवाने सौम्य पण लपलेला हेतू ठेवून कर्णाला उद्देशून विचारले—'जनार्दना, तुझ्यासाठी आणलेले अन्न, वस्त्रे आणि शय्याही तू का स्वीकारत नाहीस?'
त्वदर्थमुपनीतानि नाग्रहीस्त्वं जनार्दन । उभयोश्च ददत्साह्यमुभयोश्च हिते रतः
'तुझ्यासाठी आणलेल्या गोष्टी तू घेत नाहीस, जनार्दना, जरी तू दोन्ही बाजूंना मदत करतोस आणि दोघांच्या हितात रमतोस.'
संबन्धी दयितश्चासि धृतराष्ट्रस्य माधव । त्वं हि गोविन्द धर्मार्थौ वेत्थ तत्त्वेन सर्वशः । तत्र कारणमिच्छामि श्रोतुं चक्रगदाधर
'माधवा, तू धृतराष्ट्राचा नातेवाईक आणि प्रिय आहेस. गोविंदा, तू धर्म आणि अर्थ पूर्णपणे जाणतोस. म्हणून, चक्रगदाधर, मला याचे कारण ऐकायचे आहे.'
स एवमुक्तो गोविन्दः प्रत्युवाच महामनाः । उद्यन्मेघस्वनःक काले प्रगृह्य विपुलं भुजम्
असे विचारल्यावर, गोविंदाने मोठ्या मनाने उत्तर दिले. त्याचा आवाज मेघगर्जनेसारखा घुमला, आणि त्याने आपली बलवान भुजा घट्ट धरली.
अलघूकृतमग्रस्तमनिरस्तमसंकुलम् । राजीवनेत्रो राजानं हेतुमद्वाक्यमुत्तमम्
कमळासारख्या डोळ्यांनी, त्याने राजाला अर्थपूर्ण, स्पष्ट, आणि गोंधळ न आणणारे, वजनदार आणि कारणयुक्त उत्तम शब्द सांगितले.
कृतार्था भुञ्जते दूताः पूजां गृह्णन्ति चैव ह। कृतर्थं मां सहामात्यं समर्चिष्यसि भारत
'दूत आपले कार्य पूर्ण केल्यावरच पाहुणचार आणि भेटवस्तू स्वीकारतात. भारत, मी आणि माझे सहकारी आमचे कार्य पूर्ण झाल्यावर तू आमचे योग्य स्वागत करशील.'
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रो जनार्दनम् । न युक्तं भवताऽस्मासु प्रतिपत्तुमसांप्तम्
असे ऐकून, धृतराष्ट्रपुत्राने जनार्दनाला उत्तर दिले—'तू आमच्याशी असे वागणे योग्य नाही, जणू तुझे कार्य अपूर्ण आहे.'
कृतार्थं वाऽकृतार्थं वा त्वां वयं मधुसूदन। यतामहे पूजयितुं दाशार्ह न च शक्नुमः
'मधुसूदना, तुझे कार्य पूर्ण झाले असो वा नसो, दाशार्ह, आम्ही तुझे स्वागत करण्याचा प्रयत्न करतो, पण आम्हाला ते जमत नाही.'
न च तत्कारणं विद्मो यस्मान्नो मधुसूदन । पूजां कृतां प्रीयमाणो नामंस्थाः पुरुषोत्तम
मधुसूदन, आम्हाला हेही कळत नाही की, तुझी पूजा करूनही तू प्रसन्न झाला असताना, हे पुरुषोत्तम, तू का थांबलास नाहीस.
वैरं नो नास्ति भवता गोविन्द न च विग्रहः । स भवान्प्रसमीक्ष्यैतन्नेदृशं वक्तुमर्हति
गोविंदा, आमचं तुझ्याशी काही वैर नाही, ना काही वाद आहे. म्हणूनच, तू हे सर्व नीट विचार करावं आणि त्यानुसार बोलावं.
एवमुक्तः प्रत्युवाच धार्तराष्ट्रं जनार्दनः। अभिवीक्ष्य सहामात्यं दाशार्हः प्रहसन्निव
असं म्हटल्यावर जनार्दनाने धृतराष्ट्रपुत्राकडे आणि त्याच्या मंत्र्यांकडे पाहिलं, आणि दशार्हाने हसत हसत उत्तर दिलं.
नाहं कामान्न संरम्भान्न द्वेषान्नार्थकारणात् । न हेतुवादाल्लोभाद्वा धर्मं जह्यां कथंचन
मी कधीच इच्छा, राग, द्वेष, लोभ, वाद किंवा फायद्यासाठी धर्म सोडणार नाही.
संप्रीतिभोज्यान्यन्नानि आपद्भोज्यानि वा पुनः । न च संप्रीयते राजन्न चैवापद्गता वयम्
राजा, आनंदात किंवा संकटात खाल्लेलं अन्न मनाला समाधान देत नाही, आणि आम्हीही सध्या कोणत्याही संकटात नाही.
द्विषदन्नं न भोक्तव्यं द्विषन्तं नैव भोजयेत् । पाण्डवान्द्विषसे राजन्मम प्राणा हि पाण्डवाः
शत्रूचं अन्न खाऊ नये, आणि शत्रूला अन्न द्यावंही नाही. राजा, तू पांडवांशी वैर धरतोस, आणि पांडव माझ्यासाठी प्राणाहूनही प्रिय आहेत.
अकस्माद्द्विषसे राजञ्जन्मप्रभृति पाण्डवान् । प्रियानुवर्तिनो भ्रातॄन्सर्वैः समुदितान्गुणैः
राजा, जन्मापासूनच तू पांडवांशी, म्हणजेच आपल्या गुणी भावांशी, विनाकारण द्वेष धरलास.
अकस्माच्चैव पार्थानां द्वेषणं नोपपद्यते। धर्मे स्थिताः पाण्डवेयाः कस्तान्किं वक्तुमर्हति
पांडवांवर द्वेष करण्याचं काहीच कारण नाही. पांडव नेहमी धर्मातच वागत आहेत; त्यांच्याविरुद्ध कोण काय बोलू शकेल?
यस्तान्द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस्ताननु समामनु । ऐकात्म्यं मां गतं विद्धि पाण्डवैर्धर्मचारिभिः
जो त्यांच्यावर द्वेष करतो, तो माझ्यावरही करतो; आणि जो त्यांना अनुसरतो, तो मलाही अनुसरतो. पांडवांसोबत मी एकरूप आहे हे जाण.
कामक्रोधानुवर्ती हि यो मोहाद्विरुरुत्सति। गुणवन्तं च यो द्वेष्टि तमाहुः पुरुषाधमम्
जो मोहामुळे इच्छा आणि रागाच्या मागे लागतो, आणि गुणी लोकांना त्रास देतो, त्याला लोक सगळ्यात नीच म्हणतात.
यः कल्याणगुणाञ्ज्ञातीन्मोहाल्लोभाद्दिदृक्षते । सोजितात्माऽजितक्रोधो न चिरं तिष्ठति श्रिया
जो मोह किंवा लोभामुळे आपल्या गुणी नातलगांना त्रास देतो, तो कितीही संयमी आणि रागावर ताबा असला तरी, त्याचं सुख फार काळ टिकत नाही.
अथ यो गुणसंपन्नान्हृदयस्याप्रियानपि। प्रियेण कुरुते वश्यांश्चिरं यशसि तिष्ठति
पण जो मनात नाराज असतानाही गुणी लोकांशी प्रेमाने वागतो आणि त्यांना आपल्याकडे वळवतो, तो फार काळ यशस्वी राहतो.
सर्वमेतन्न भोक्तव्यमन्नं दुष्टाभिसंहितम्। क्षुत्तुरेकस्य भोक्तव्यमिति मे धीयते मतिः
वाईट हेतूने बनवलेलं अन्न कधीच खाऊ नये. माझ्या मते, फक्त स्वतःचं अन्नच खावं.
एवमुक्त्वा महाबाहुर्दुर्योधनममर्षणम् । निश्चक्राम ततः शुभ्राद्धार्तराष्ट्रनिवेशनात्
असं म्हणून महाबाहू कृष्णाने हट्टी दुर्योधनाला सोडून दिलं आणि धृतराष्ट्रपुत्राच्या निवासातून बाहेर पडला.