दुःशासतश्च कर्णश्च परुषाण्यभ्यभाषताम्। दुर्योधनो भीमसेनमभ्यगच्छन्मनस्विनम्
दुःशासन आणि कर्ण यांनी कठोर शब्द बोलले, आणि दुर्योधनाने उच्च मनाचा असलेल्या भीमसेनाला जाऊन भिडले.
पश्यतां कुरुमुख्यानां तस्य द्रक्ष्यति यत्फलम् । न हि वैरं समासाद्य प्रशाम्यति वृकोदरः
कुरुंच्या प्रमुखांसमोर, त्याने जे केलं त्याचं फळ तो पाहील. कारण वृकोदराच्या मनात एकदा वैर निर्माण झालं की, ते कधीच शमत नाही.
सुचिरादपि भीमस्य न हि वैरं प्रशाम्यति। यावदन्तं न नयति शात्रवाञ्चत्रुकर्शनः
भीमाच्या मनातलं वैर खूप काळानंतरही शांत होत नाही, तोपर्यंत नाही, जोवर तो आपल्या शत्रूंना पूर्णपणे संपवत नाही.
न दुःखं राज्यहरणं न च द्यूते पराजयः । प्रव्राजनं तु पुत्राणां न मे तद्दुःखकारणम्
राज्य गमावणं किंवा जुगारात हरणं मला दुःख देत नाही. माझ्या मुलांना वनवास मिळणंही माझ्या दुःखाचं कारण नाही.
यत्तु सा बृहती श्यामा एकवस्त्रा सभां गता। अशृणोत्परुषा वाचः किं नु दुःखतरं ततः
पण ती तेजस्विनी, काळी सावळी, एकच वस्त्र घालून सभेत आली आणि तिने कठोर शब्द ऐकले—त्याहून मोठं दुःख काय असू शकतं?
स्त्रीधर्मिणी वरारोहा क्षत्रधर्मरता सदा। नाभ्यगच्छत्तदा नाथं कृष्णा नाथवती सती
ती उच्च कटिप्रदेश असलेली, सदा क्षत्रिय धर्मात रमलेली, पतिव्रता कृष्णा, त्या वेळी तिला कुणीच रक्षण केलं नाही.
यस्या मम सपुत्रायास्त्वं नाथो मधुसूदन । रामश्च बलिनां श्रेष्ठः प्रद्युम्नश्च महारथः
माझ्यासाठी, माझ्या मुलांसाठी आणि तिच्यासाठी, तूच रक्षक आहेस, मधुसूदना. बलवानांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राम आणि महान रथी प्रद्युम्नही आहेत.
साऽहमेवंविधं दुःखं सहेयं पुरुषोत्तम । भीमे जीवति दुर्धर्षे विजये चापलायिनि
हे श्रेष्ठ पुरुषा, भीम जिवंत असताना आणि विजय कधीही मागे हटत नाही, अशा वेळी मी हे दुःख सहन करू शकतो.
तत आश्वासयामास पुत्राधिभिरभिप्लुताम्। पितृष्वसारं शोचन्तीं शौरिः पार्थसखः पृथाम्
मग कृष्णाने, पार्थांचा मित्र, आपल्या मुलांसाठी दुःखाने भरलेल्या आणि बहिणीसाठी शोक करणाऱ्या कुंतीला धीर दिला.
का नु सीमन्तिनी त्वादृग्लोकेष्वस्ति पितृष्वसः । शूरस्य राज्ञो दुहिता आजमीढकुलं गता
पित्याची बहीण असलेली, वीर राजाची कन्या आणि आजमीड्ह वंशात आलेली, तुझ्यासारखी दुसरी सन्माननीय स्त्री या जगात कोण आहे?
महाकुलीना भवती ह्रदाद्ध्रदमिवागता। ईश्वरी सर्वकल्याणी भर्त्रा परमपूजिता
तू मोठ्या घराण्यात जन्मलेली आहेस, जणू एक खोल तळ्यातून दुसऱ्यात आली आहेस. तू सर्वगुणसंपन्न, सर्वांच्या कल्याणासाठी असलेली आणि पतीकडून अत्यंत सन्मानित असलेली स्वामिनी आहेस.
वीरसूर्वीरपत्नी त्वं सर्वैः समुदिता गुणैः । मुखदुःखे महाप्राज्ञे त्वादृशी सोढुमर्हति
तू शूरांची जननी, शूराची पत्नी, सर्व गुणांनी युक्त आणि अत्यंत बुद्धिमान आहेस. अशा मनाच्या दुःखाला सहन करण्याची ताकद तुझ्यात आहे.
निद्रातन्द्रे क्रोधहर्षौ क्षुत्पिपासे हिमातपौ। एतानि पार्था निर्जित्य नित्यं वीरसुखे रताः
पांडव नेहमी शूरांसारख्या आनंदात रमलेले आहेत. त्यांनी झोप, आळस, राग, आनंद, भूक, तहान, थंडी आणि ऊन या सगळ्यावर विजय मिळवला आहे.
त्यक्तग्राम्यसुखाः पार्था नित्यं वीरसुखप्रियाः । न तु स्वल्पेन तुष्येयुर्महोत्साहा महाबलाः
पांडवांनी गावातील सुखं सोडली आहेत आणि नेहमी शूरांसारख्या आनंदात रमतात. ते मोठ्या उत्साहाचे आणि बलवान आहेत, थोड्याशा गोष्टींनी कधीच समाधानी होत नाहीत.
अन्तं धीरा निषेवन्ते मध्यं ग्राम्यसुखप्रियाः । उत्तमांश्च परिक्लेशान्भोगांश्चातीव मानुषान्
धीर असलेले शेवटपर्यंत प्रयत्न करतात; ज्यांना सामान्य सुखं प्रिय आहेत, ते मध्यम मार्गावर राहतात; पण उत्तम लोक मोठ्या कष्टांना आणि माणसाच्या पलीकडील सुखदुःखांना सामोरे जातात.
अन्तेषु रेमिरे धीरा न ते मध्येषु रेमिरे । अन्तप्राप्तिं सुखं प्राहुर्दुःखमन्तरमन्तयोः
धीर असलेले शेवटी मिळणाऱ्या सुखात आनंद मानतात, मधल्या काळात नाही. ते म्हणतात, खरे सुख शेवटीच मिळते, आणि दोन टोकांमध्ये दुःख असते.
अभिवादयन्ति भवतीं पाण्डवाः सह कृष्णया । आत्मानं ते कुशलिनं निवेद्याहुरनामयम्
पांडव आणि कृष्णा दोघेही तुला नमस्कार करतात, आणि सांगतात की ते सर्वजण सुखरूप आणि निरोगी आहेत.
अरोगान्सर्वसिद्धार्थान्क्षिप्रं द्रक्ष्यसि पाण्डवान् । ईश्वरान्सर्वलोकस्य हतामित्राञ्श्रिया वृतान्
तुला लवकरच पांडव दिसतील, जे निरोगी, सर्व उद्दिष्टे साध्य केलेले, सर्व लोकांचे स्वामी, शत्रूंना हरवलेले आणि ऐश्वर्याने भरलेले असतील.
एवमाश्वासिता कुन्ती प्रत्युवाच जनार्दनम् । पुत्राधिभिरभिध्वस्ता निगृह्याबुद्धिजं तमः
अशा प्रकारे धीर दिल्यावर, पुत्रांच्या दुःखाने व्याकुळ झालेली कुंती, मनातील गोंधळावर ताबा ठेवून, जनार्दनाला उत्तर देऊ लागली.
यद्यत्तेषां महाबाहो पथ्यं स्यान्मधुसूदन। यथायथा त्वं मन्येथाः कुर्याः कृष्ण तथातथा
मधुसूदन, जर तुझ्या मते त्यांच्यासाठी जे योग्य आहे ते असेल, तर तू जसे योग्य समजशील तसेच कर.
अविलोपेन धर्मस्य अनिकृत्या परन्तप। प्रभावज्ञाऽस्मि ते कृष्ण सत्यस्याभिजनस्य च
परंतप, धर्माचे उल्लंघन न करता आणि कोणाचेही नुकसान न करता, कृष्णा, तुझी शक्ती आणि तुझ्या सत्यवान वंशाची मला पूर्ण जाणीव आहे.
व्यवस्थायां च मित्रेषु बुद्धिविक्रमयोस्तथा। त्वमेव नः कुले धर्मस्त्वं सत्यं त्वं तपो महत्
मित्रांच्या बाबतीत, बुद्धी आणि शौर्य यामध्येही, आमच्या घराण्यात तूच धर्म आहेस, तूच सत्य आहेस आणि तूच मोठ्या तपस्येचा मूळ आहेस.
त्वं त्राता त्वं महद्ब्रह्म त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्। यथैवात्थ तथैवैतत्त्वयि सत्यं भविष्यति
तू रक्षण करणारा आहेस, तूच महान ब्रह्म आहेस, सर्व काही तुझ्यातच स्थिर आहे. तू जसे सांगितलेस तसेच होईल; तुझ्यातच सत्य पूर्णत्वास जाईल.
कुरूणां पाण्डवानां च लोकानां चापराजित । सर्वस्यैतस्य वार्ष्णेय गतिस्त्वमसि माधव। प्रभावो बुद्धिवीर्यं च तादृशं तव केशव
कुरू, पांडव आणि सर्व लोकांमध्ये, अजेय असलेल्या माधव, तूच सर्वांचा आधार आहेस. केशव, तुझी शक्ती, बुद्धी आणि शौर्य अगदी अद्वितीय आहे.
तामामन्त्र्य च गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम्। प्रातिष्ठत महाबाहुर्दुर्योधनगृहान्प्रति
गोविंदाने तिचा निरोप घेतला आणि तिला प्रदक्षिणा घालून, महाबाहू कृष्ण दुर्योधनाच्या घराकडे निघाला.
पृथामामन्त्र्य गोविन्दः कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । दुर्योधनगृहं शौरिरभ्यगच्छदरिन्दमः
गोविंदाने पृथेला निरोप दिला आणि तिला प्रदक्षिणा घालून, शौर्यवान आणि शत्रूंना जिंकणारा कृष्ण दुर्योधनाच्या घराकडे गेला.
लक्ष्म्या परमया युक्तं पुरन्दरगृहोपमम् । विचित्रैरासनैर्युक्तं प्रविवेश जनार्दनः
जनार्दनाने त्या घरात प्रवेश केला, जे अत्यंत संपन्नतेने युक्त होते, इंद्राच्या महालासारखे भासत होते आणि विविध आसनांनी सजलेले होते.
तस्य कक्ष्या व्यतिक्रम्य तिस्रो द्वाःस्थैरवारितः । ततोऽभ्रघनसङ्काशं गिरिकूटमिवोच्छ्रितम्
त्याने त्या घराच्या काही दालनांतून जाताना, तीन दरवाजांवर द्वारपालांनी त्याला थांबवले. त्यानंतर त्याला ढगांच्या राशीसारखा, डोंगराच्या शिखरासारखा उंच एकजण दिसला.
श्रिया ज्वलन्तं प्रासादमारुरोह महायशाः । तत्र राजसहस्रैश्च कुरुभिश्चाभिसंवृतम्
महान कीर्ती असलेल्या त्या पुरुषाने तेजाने झळकणाऱ्या राजवाड्यात प्रवेश केला, जिथे हजारो राजा आणि कौरव त्याच्या सभोवती होते.
धार्तराष्ट्रं महाबाहुं ददर्शासीनमासने । दुःशासनं च कर्णं च शकुनिं चापि सौबलम्
तेथे त्याने धृतराष्ट्राचा बलवान पुत्र सिंहासनावर बसलेला पाहिला, आणि त्याच्यासोबत दुःशासन, कर्ण आणि सुभलाचा पुत्र शकुनी हेही होते.