यस्य बाहुबलं सर्वे पाण्डवाः पर्युपासते। स सर्वरथिनां श्रेष्ठः पाण्डवः सत्यविक्रमः
सर्व पांडव ज्याच्या भुजाबळाचा सन्मान करतात, तो सर्व रथींपैकी श्रेष्ठ, खऱ्या पराक्रमाचा पांडव.
यं गत्वाऽभिमुखः सङ्ख्ये न जीवन्तश्चिदाव्रजेत् । यो जेता सर्वभूतानामजेयो जिष्णुरच्युत
जो युद्धात समोर गेल्यावर कुणालाही परत जिवंत येऊ देत नाही, जो सर्व जीवांना जिंकतो, आणि ज्याला कुणीही जिंकू शकत नाही, अजय्य जिष्णु—अच्युत.
योऽपाश्रयः पाण्डवानां देवानामिव वासवः । स ते भ्राता सखा चैव कथमद्य धनञ्जयः
जो पांडवांचा आधार आहे, जसा देवांसाठी वासव आहे—तो तुझा भाऊ आणि मित्र आहे; धनंजय आज कसा आहे, मला सांग.
दयावान्सर्वभूतेषु ह्रीनिषेवो महास्रवित् । मृदुश्च सुकुमारश्च धार्मिकश्च प्रियश्च मे
सर्व प्राण्यांवर दयाळू, लाज आणि शुद्धतेला मानणारा, कोमल आणि नाजूक, धर्मनिष्ठ आणि मला प्रिय—
सहदेवो महेष्वासः शूरः समितिशोभनः । भ्रातृणां कृष्ण शुश्रूषुर्धर्मार्थकुशलो युवा
सहदेव, मोठा धनुर्धर, शूर आणि युद्धात उजळणारा, भावांची सेवा करणारा, धर्म आणि अर्थ यामध्ये निपुण, तरुण—
सदैव सहदेवस्य भ्रातरो मधुसूदन । वृत्तं कल्याणवृत्तस्य पूजयन्ति महात्मनः
मधुसूदना, सहदेवाच्या सर्व भावंडांना त्याच्या उत्तम वर्तनाचा नेहमीच अभिमान वाटतो आणि ते त्या महात्म्याचा सन्मान करतात.
ज्येष्ठोपचायिनं वीरं सहदेवं युधां पतिम्। शुश्रूषुं मम वार्ष्णेय माद्रीपुत्रं प्रचक्ष्व मे
माझ्या प्रिय माद्रीपुत्र सहदेवाबद्दल, जो धाडसी आहे, मोठ्या भावाचा मान राखणारा आहे, युद्धात पराक्रमी आहे आणि माझ्या सेवेत नेहमी तत्पर असतो, हे वृष्णिकुळातील कृष्णा, मला सांग.
सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः। भ्रातॄणां चैव सर्वेषां प्रियः प्राणो बहिश्चरः
हा पांडुपुत्र सहदेव खूपच कोमल, तरुण, शूर आणि देखणा आहे. तो सर्व भावांना अत्यंत प्रिय आहे आणि त्याचे मन सर्वांसाठी खुले आहे.
चित्रयोधी च नकुलो महेष्वासो महाबलः । कच्चित्स कुशली कृष्ण वत्सो मम सुखैधितः
नकुल हा अनेक प्रकारच्या युद्धकलेत निपुण, मोठा धनुर्धर आणि बलवान आहे. कृष्णा, माझा हा लाडका मुलगा सुखात आणि आनंदात आहे ना, ते मला सांग.
सुखोचितमदुःखार्हं सुकुमारं महारथम् । अपि जातु महाबाहो पश्येयं नकुलं पुनः
नकुल हा सुखासाठीच जन्मलेला आहे, दुःख त्याला सहन करायला नको. तो कोमल आणि मोठा रथी आहे. हे महाबाहू, मी नकुलाला पुन्हा कधी पाहीन का?
पक्ष्मसंपातजे काले नकुलेन विनाकृता । न लभामि धृतिं वीर साऽद्य जीवामि पश्य माम्
पक्ष्यांच्या स्थलांतराच्या काळात नकुल माझ्यापासून दूर गेला, तेव्हापासून मला मनःशांती मिळालेली नाही. तरीही, हे वीर, आज मी जिवंत आहे, हे पाहा.
सर्वैः पुत्रैः प्रियतरा द्रौपदी मे जनार्दन । कुलीना रूपसंपन्ना सर्वैः समुदिता गुणैः
द्रौपदी मला माझ्या सर्व पुत्रांपेक्षा अधिक प्रिय आहे, हे जनार्दना. ती उच्च कुलातील, सुंदर आणि सर्व सद्गुणांनी युक्त आहे.
पुत्रलोकात्पतिलोकं वृण्वाना सत्यवादिनी। प्रियान्पुत्रान्परित्यज्य पाण्डवाननुरुध्यते
ती नेहमी सत्य बोलणारी आहे. तिने मुलांच्या संसाराऐवजी पतींचा संसार निवडला, आपल्या प्रिय मुलांना सोडून पांडवांचा पाठपुरावा केला.
महाभिजनसंपन्ना सर्वकामैः सुपूजिता। ईश्वरी सर्वकल्याणी द्रौपदी कथमच्युत
द्रौपदी ही मोठ्या घराण्यातील, सर्व इच्छांनी सन्मानित, सर्व प्रकारे कल्याणकारी आणि स्वामिनी आहे. तरीही, हे अच्युत, ती अशा अवस्थेला कशी आली?
पतिभिः पञ्चभिः शूरैरग्निकल्पैः प्रहारिभिः । उपपन्ना महेष्वासैर्द्रौपदी दुःखभागिनी
द्रौपदीला पाच वीर, अग्निसमान आणि युद्धात निपुण, मोठे धनुर्धर असे पती लाभले, तरीही तिला दुःखाचा वाटा मिळाला.
चतुर्दशमिदं वर्षं यन्नापश्यमरिन्दम । पुत्रादिभिः परिद्यूनां द्रौपदीं सत्यवादिनीम्
हे शत्रूंचा संहार करणारा, द्रौपदीला, जी सत्य बोलणारी आणि पुत्रादींनी वंचित आहे, पाहून आता चौदावे वर्ष झाले.
न नूनं कर्मभिः पुण्यैरश्रुते पुरुषः सुखम् । द्रौपदी चेत्तथावृत्ता नाश्रुते सुखमव्ययम्
फक्त पुण्यकर्मांनी माणसाला सुख मिळतेच असे नाही. कारण द्रौपदीने असे वागूनही तिला अखंड सुख मिळाले नाही.
न प्रियो मम कृष्णाया बीभत्सुर्न युधिष्ठिरः । भीमसेनो यमौ वापि यदपश्यं सभागताम्
कृष्णाला अर्जुन किंवा युधिष्ठिर माझ्यापेक्षा प्रिय नाहीत; भीमसेन किंवा जुमलेही नाहीत, कारण मी तिला त्या सभेत पाहिले.
न मे दुःखतरं किंचिद्भूतपूर्वं ततोऽधिकम् । स्त्रीधर्मिणीं द्रौपदीं यच्छ्वशुराणां समीपगाम्
माझ्या आयुष्यात याहून मोठे दुःख कधीच आले नाही: द्रौपदी, जी पतीधर्म पाळणारी आहे, तिला सासऱ्यांच्या समोर नेण्यात आले.
आनायितामनार्येण क्रोधलोभानुवर्तिना । सर्वे प्रैक्षन्त कुरव एकवस्त्रां सभागताम्
अन्याय करणाऱ्याने, राग आणि लोभामुळे, तिला सभेत आणले आणि सर्व कुरू लोकांनी तिला एकच वस्त्र घातलेली पाहिली.
तत्रैव धृतराष्ट्रश्च महाराजश्च बाह्लिकः । कृपश्च कसोमदत्तश्च निर्विष्णाः कुरवस्तथा
त्याच सभेत धृतराष्ट्र, बहलिक राजा, कृपाचार्य, सोमदत्त आणि सर्व कुरू लोक गप्प आणि उदास बसले होते.
तस्यां संसदि सर्वेषां क्षत्तारं पूजयाम्यहम् । वृत्तेन हि भवत्यार्यो न धनेन न विद्यया
त्या सभेत सर्वांसमोर मी विदुराचा सन्मान करतो; कारण माणूस वर्तनाने मोठा होतो, संपत्तीने किंवा विद्वत्तेने नाही.
तस्य कृष्ण महाबुद्धेर्गम्भीरस्य महात्मनः। क्षत्तुःक शीलमलङ्कारो लोकान्विष्टभ्य तिष्ठति
हे कृष्णा, विदुराचा सद्गुण, जो बुद्धिमान, गंभीर आणि महान आहे, हाच त्याचा खरा अलंकार आहे आणि तोच या जगाला आधार देतो.
सा शोकार्ता च हृष्टा च दृष्ट्वा गोविन्दमागतम्। नानाविधानि दुःखानि सर्वाण्येवान्वकीर्तयम्
दुःखाने व्याकुळ असूनही, गोविंदाला आलेले पाहून ती आनंदली आणि तिने तिच्या सर्व प्रकारच्या दुःखांची गोष्ट त्याला सांगितली.
पूर्वैराचरितं यत्तत्कुराजभिररिन्दम । अक्षद्यूतं मृगवधः कच्चिदेषां सुखावहम्
हे शत्रूंना जिंकणाऱ्या, पूर्वीचे राजे जसे फासे खेळायचे आणि हरिणांची शिकार करायचे, त्यांना यात खरंच काही सुख मिळत असेल का?
तन्मां दहति यत्कृष्णा सभायां कुरुसन्निधौ । धार्तराष्ट्रैः परिक्लिष्टा यथा न कुशलं तथा
माझ्या मनाला ज्या गोष्टीने जास्त वेदना दिल्या, ती म्हणजे कृष्णेला सभेत कुरूंच्या समोर धृतराष्ट्राच्या मुलांनी फार छळले, आणि त्यातून काहीच चांगले घडू शकले नाही.
निर्वासनं च नगरात्प्रव्रज्या च परन्तप । नानाविधानां दुःखानामावासोऽस्मि जनार्दन
हे जनार्दन, मी अनेक प्रकारच्या दुःखांचा अनुभव घेतला आहे—नगरातून हाकलले जाणे आणि वनात फिरावे लागणे, हे सर्व मीच भोगले.
अज्ञातचर्या बालानामवरोधश्च माधव । न मे क्लेशतमं तत्स्यात्पुत्रैः सह परन्तप
हे माधव, माझ्या मुलांना अज्ञातवासात राहावे लागले आणि स्त्रियांनाही वेगळं ठेवण्यात आलं, पण हे सगळं मला तितकं जड वाटलं नसतं, जर माझी मुलं माझ्यासोबत असती.
दुर्योधनेन निकृता वर्षमद्य चतुर्दशम्। दुःखादपि सुखं नः स्याद्यदि पुण्यफलक्षयः
दुर्योधनाने आम्हाला आता चौदा वर्षे फसवले आहे; जर आमच्या पुण्याचे फळ संपले असेल, तर कदाचित दुःखातही आम्हाला काही सुख मिळणार नाही.
न मे विशेपो जात्वासीद्धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवैः । तेन सत्येन कृष्ण त्वां हतामित्रं श्रिया वृतम् । अस्माद्विमुक्तं सङ्ग्रामात्पश्येयं पाण्डवैः सह
माझ्या मनात कधीच पांडवांपेक्षा धृतराष्ट्राच्या मुलांबद्दल जास्त आपुलकी नव्हती; या सत्याच्या जोरावर, हे कृष्णा, मी तुला शत्रूंना जिंकलेला, कीर्तीने शोभलेला, आणि या युद्धातून पांडवांसोबत मुक्त झालेला पाहू दे.