सा दृष्ट्वा कृष्णमायान्तं प्रसन्नादित्यवर्चसम्। कण्ठे गृहीत्वा प्राक्रोशत्स्मरन्ती तनयान्पृथा
कुन्तीने कृष्णाला येताना, प्रसन्न सूर्याप्रमाणे तेजस्वी दिसताना पाहिलं. तिने त्याला गळ्यात धरलं आणि आपल्या मुलांची आठवण काढत रडू लागली.
तेषां सत्ववतां मध्ये गोविन्दं सहचारिणम् । चिरस्य दृष्ट्वा वार्ष्णेयं बाष्पमाहारयत्मृथा
त्या धीरवान लोकांच्या मध्ये, वृष्णिकुळातील आपला सोबती गोविंदाला खूप दिवसांनी पाहून, पृथेला अश्रू अनावर झाले.
साऽब्रवीत्कृष्णमासीनं कृतातिथ्यं युधां पतिम् । बाष्पगद्गदपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता
कृष्णाला, जो आता पाहुण्याप्रमाणे सन्मानाने बसला होता आणि युद्धवीरांचा स्वामी होता, पृथेने अश्रूंनी भरलेल्या, दुःखाने कोरड्या झालेल्या तोंडाने बोलायला सुरुवात केली.
एते बाल्यान्प्रभृत्येव गुरुशुश्रूषणे रताः । परस्परस्य सुहृदः संमताः समचेतसः। निकृत्या भ्रंशिता राज्याञ्जनार्हा निर्जनं गताः
हे माझे मुलं लहानपणापासूनच वडीलधाऱ्यांची सेवा करण्यात रमलेली, एकमेकांचे प्रिय, एकसारख्या मनाचे आणि मित्रांच्या मान्यतेस पात्र होती. पण कपटाने त्यांचं राज्य हिरावून घेतलं गेलं आणि जे सन्मानास पात्र होते, ते एकटे पडले.
विनीतक्रोधहर्षाश्च ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः । त्यक्त्वा प्रियमुखे पार्था रुदतीमपहाय माम्
हे पार्थ विनयी, राग आणि आनंद सोडलेले, ब्राह्मणांना मान देणारे, सत्य बोलणारे होते. त्यांनी आपल्या प्रिय आईला, म्हणजे मला, रडताना सोडून जंगलाचा मार्ग धरला.
अहार्षुश्च वनं यान्तः समूलं हृदयं मम। अतदर्हा महात्मानः कथं केशव पाण्डवाः
ते जेव्हा वनात गेले, तेव्हा माझं हृदय जणू मुळासकट उचलून घेऊन गेले. केशवा, हे महात्मा पांडव, ज्यांना असं काही सहन करावं लागू नये, त्यांनी हे सगळं कसं सहन केलं?
ऊषुर्महावने तात सिंहव्याघ्रगजाकुले । बाला विहीनाः पित्रा ते मया सततलालिताः
त्या मोठ्या जंगलात, जिथे सिंह, वाघ आणि हत्ती भरलेले आहेत, वडिलांशिवाय आणि माझ्या नेहमीच्या लाडाने वाढवलेली ती मुलं, हे प्रिय, तिथे कशीबशी राहिली.
अपश्यन्तश्च पितरौ कथमुषूर्महावने। शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्भृदङ्गैर्वेणुनिस्वनैः
लहानपणापासून शंख, डुगडुगी आणि वेणू यांच्या गोड आवाजात वाढलेली ही मुलं, आईवडिलांशिवाय त्या मोठ्या जंगलात कशी राहिली असतील?
पाण्डवाः समबोध्यन्त बाल्यात्प्रभृति केशव । ये स्म वारणशब्देन हयानां हेषितेन च
केशवा, पांडवांना लहानपणापासूनच हत्तींच्या गर्जनेने आणि घोड्यांच्या हिणकस आवाजाने जाग येत असे.
रथेनेमिनिनादैश्च व्यबोध्यन्त तदा गृहे । शङ्खभेरीनिनादेन वेणुवीणानुनादिना
घरात त्यांना रथांच्या गडगडाटाने, शंख आणि भेरी यांच्या आवाजाने, तसेच वेणू आणि वीणेच्या गोड सुरांनी जाग येत असे.
पुण्याहघोषमिश्रेण पूज्यमाना द्विजातिभिः । वस्त्रै रत्नैरलङ्कारैः पूजयन्तो द्विजन्मनः
पुण्यदिवसांच्या घोषात आणि ब्राह्मणांच्या सन्मानात, वस्त्र, रत्नं आणि दागिन्यांनी त्यांना गौरव मिळत असे आणि ते ब्राह्मणांची पूजा करत.
गीर्भिर्मङ्गलयुक्ताभिर्ब्राह्मणानां महात्मनाम् । अर्चितैरर्चनार्हैश्च स्तुवद्भिरभिनन्दिताः
महात्मा ब्राह्मणांच्या मंगल शब्दांनी, आणि पूजेच्या योग्य असलेल्या लोकांच्या स्तुतीने, त्यांना नेहमीच गौरव मिळत असे.
प्रासादाग्नेष्वबोध्यन्त राङ्खवाजिनशायिनः । क्रूरं च निनदं श्रुत्वा श्वापदानां महावने
प्रासादात आणि यज्ञकुंडाजवळ मऊ गादीवर झोपलेले असताना त्यांना जाग येई, पण त्या मोठ्या जंगलात हिंस्त्र प्राण्यांच्या भीषण डरकाळ्यांनी त्यांना जाग येते.
न स्मोपयान्ति निद्रां ते नतदर्हा जनार्दन । भेरीमृदङ्गनिनदैः शङ्खवैणवनिस्वनैः
जनार्दना, ज्यांना असं काही सहन करावं लागू नये, त्या पांडवांना आता डुगडुगी, भेरी, शंख आणि वेणू यांच्या आवाजाने झोप लागत नाही.
स्त्रीणां गीतनिनादैश्च मधुरैर्मधुसूदन ।। वन्दिमागधसूतैश्च स्तुवद्भिर्बोधिताः कथम्
मधुसूदना, जे पूर्वी स्त्रियांच्या गोड गाण्यांनी आणि गायक, भाट, आणि सूत यांच्या स्तुतीने जागे होत, त्यांनी हे सगळं कसं सहन केलं असेल?
महावनेष्वबोध्यन्त श्वापदानां रुतेन च । ह्रीमात्सत्यधृतिर्दान्तो भूतानामनुकम्पिता
आता त्या मोठ्या जंगलात, हिंस्त्र प्राण्यांच्या डरकाळ्यांनी त्यांना जाग येते; पण ते सत्यावर ठाम, संयमी आणि सर्व जीवांवर दया करणारे आहेत.
कामद्वेषौ वशे कृत्वा सतां वर्त्मानुवर्तते । अम्बरीषस्य मान्धातुर्ययातेर्नहुषस्य च
इच्छा आणि राग आवरून, ते सज्जनांच्या मार्गावर चालतात, जसं अम्बरीष, मांधाता, ययाति आणि नहुष यांनी केलं.
भरतस्य दिलीपस्य शिबेरौशीनरस्य च। राजर्षीणां पुराणानां धुरं धत्ते दुरुद्वहाम्
भरत, दिलीप, शिबी आणि औशीनर या प्राचीन राजर्षींसारखे, हे पांडवही कठीण कर्तव्याचा भार पेलत आहेत.
शीलवृत्तोपसंपन्नोः धर्मज्ञः सत्यसङ्गरः । राजा सर्वगुणोपेतस्त्रौलोक्यस्यापि यो भवेत्
जो राजा उत्तम वर्तन आणि चांगल्या स्वभावाने युक्त आहे, धर्म जाणणारा आणि सत्यावर ठाम आहे, सर्व सद्गुणांनी परिपूर्ण आहे—असा राजा तीनही लोकांवर राज्य करू शकतो.
अजातशत्रुर्धर्मात्मा शुद्धजाम्बूनदप्रभः । श्रेष्ठः कुरुषु सर्वेषु धर्मतः श्रुतवृत्ततः । प्रियदर्शो दीर्घभुजः कथं कृष्ण युधिष्ठिरः
अजातशत्रू, ज्याचे मन नेहमी धर्मात स्थिर आहे, शुद्ध सोन्यासारखा तेजस्वी आहे, धर्म आणि विद्या यामध्ये सर्व कुरूंमध्ये श्रेष्ठ आहे, मनमिळावू आणि दीर्घबाहू आहे—कृष्णा, तो युधिष्ठिर कसा आहे?
यः स नागायुतप्राणो वातरंहा महाबलः । सामर्षः पाण्डवो नित्यं प्रियो भ्रातुः प्रियंकरः
जो पांडव, ज्याची शक्ती दहा हजार हत्तींच्या बळाइतकी आहे, वाऱ्यासारखा वेगवान आहे, मोठ्या ताकदीचा आणि नेहमी उत्साही आहे, जो नेहमी आपल्या भावाला प्रिय आहे आणि त्याला आनंद देतो—
कीचकस्य तु सज्ञातेर्यो हन्ता मधुसूदन । शूरः क्रोधवशानां च हिडिम्बस्य बकस्य च
मधुसूदना, जो किचकासारख्या बलाढ्य नातलगाचा वध करणारा आहे, आणि जो शूरवीर हिडिंबा व बकासारख्या क्रोधी राक्षसांना हरवणारा आहे—
पराक्रमे शक्रसमो मातरिश्वसमो बले। महेश्वरसमः क्रोधे भीमः प्रहरतां वरः
पराक्रमात इंद्रासारखा, बळात वायुदेवासारखा, रागात महेश्वरासारखा, भीम हा युद्धात प्रहार करणाऱ्यांमध्ये सर्वांत श्रेष्ठ आहे.
क्रोधं बलममर्षं च यो निधाय परंतपः । जितात्मा पाण्डवोऽमर्षी भ्रातुस्तिष्ठति शासने
जो शत्रूंना जाळणारा पांडव, राग, बळ आणि असहिष्णुता बाजूला ठेवतो, स्वतःवर विजय मिळवलेला आहे, पण तरीही हट्टी आहे, तो आपल्या भावाच्या आज्ञेत उभा आहे.
तेजोराशिं महात्मानं वरिष्ठमभितौजसम् । भीमं प्रदर्शनेनापि भीमसेनं जनार्दन
तो भीम, मोठ्या आत्म्याचा, तेजाचा सागर, पराक्रमात सर्वोच्च—जनार्दना, त्याचा केवळ देखावा देखील लोकांना भीती वाटायला लावतो.
तं ममाचक्ष्व वार्ष्णेय कथमद्य वृकोदरः । आस्ते परिघबाहुः स मध्यमः पाण्डवो बली
वृष्णिकुळातील कृष्णा, तो मध्यम पांडव, परिघासारख्या भुजांचा आणि बलवान वृकोदर आज कसा आहे, मला सांग.
अर्जुनेनार्जुनो यः स कृष्ण बाहुसहस्रिणा । द्विबाहुः स्पर्धते नित्यमतीतेनापि केशव
कृष्णा, जो दोन हातांनी असूनही, हजार हात असलेल्या अर्जुनाशी नेहमी स्पर्धा करतो, आणि स्वतःच्या मर्यादेपलीकडेही प्रयत्न करतो—
क्षिपत्येकेन वेगेन पञ्चबाणशतानि यः । इष्वस्त्रे सदृशो राज्ञः कार्तवीर्यस्य पाण्डवः
जो एका वेगाने शेकडो बाण सोडतो, आणि शस्त्रविद्येत राजा कार्तवीर्याच्या तोडीचा आहे—तो पांडव.
तेजसाऽऽदित्यसदृशो महर्षिसदृशो दमे। क्षमया पृथिवीतुल्यो महेन्द्रसमविक्रमः
तेजाने सूर्यासारखा, संयमात महर्षीसारखा, सहनशीलतेत पृथ्वीइतका, आणि पराक्रमात महेंद्रासारखा—
आधिराज्यं महद्दीप्तं प्रथितं मधुसूदन । आहृतं येन वीर्येण कुरूणां सर्वराजसु
मधुसूदना, ज्याच्या शौर्यामुळे कुरूंच्या सर्व राजांमध्ये प्रसिद्ध असं मोठं आणि तेजस्वी राज्य मिळवलं गेलं.