यत्तत्सत्कारसंयुक्तं देयं वसु जनार्दने । अनेकरूपं राजेन्द्र न तद्देयं कदाचन
राजेंद्र, जनार्दनाला आदर, सन्मान आणि भेटवस्तू अशा अनेक प्रकारे द्याव्यात, ते कधीच टाळू नये.
देशः कालस्तथाऽयुक्तो न हि नार्हति केशवः । मंस्यत्यधोक्षजो राजन्भयादर्चति मामिति
जरी जागा किंवा वेळ योग्य नसेल, तरी केशव सन्मानास पात्र आहे. नाहीतर अधोक्षज असे समजेल की 'तो मला भीतीपोटी सन्मान देतो.'
अवमानश्च यत्र स्यात्क्षत्रियस्य विशांपते। न तत्कुर्याद्बुधः कार्यमिति मे निश्चिता मतिः
जेथे क्षत्रियाचा अपमान होतो, तेथे बुद्धिमान माणसाने असे कधीच करू नये—ही माझी ठाम समजूत आहे.
स हि पूज्यतमो लोके कृष्णः पृथुललोचनः । त्रयाणामपि लोकानां विदितं मम सर्वथा
पृथुललोचन कृष्ण हा जगातील सर्वांत पूज्य आहे; हे मला तीनही लोकांमध्ये नक्कीच माहीत आहे.
न तु तस्मै प्रदेयं स्यात्तथा कार्यगतिः प्रभो । विग्रहः समुपारब्धो न हि शाम्यत्यविग्रहात्
पण जर त्याला काहीच दिलं नाही आणि असंच चालू राहिलं, प्रभो, तर वाद सुरू होईल आणि विना-विरोध तो थांबणार नाही.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मः कुरुपितामहः। वैचित्रवीर्यं राजानमिदं वचनमब्रवीत्
हे ऐकून, कुरुपितामह भीष्माने वैचित्रवीर्याच्या पुत्राला हे शब्द सांगितले.
सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि न क्रुध्येत जनार्दनः । `नावमंस्यत्यवज्ञातॄनवज्ञातोऽपि केशवः।' नालमेनमवज्ञातुं नावज्ञेयो हि केशवः
जनार्दनाचा सन्मान झाला किंवा अपमान झाला, तरी तो कधीच रागावत नाही; केशवाचा अपमान करणाऱ्यांचा तो तिरस्कार करत नाही. त्याचा तिरस्कार करणे योग्य नाही, कारण तो तिरस्कारास पात्र नाही.
यत्तु कार्यं महाबाहो मनसा कार्यतां गतम् । सर्वोपायैर्न तच्छक्यं केनचित्कर्तुमन्यथा
महाबाहो, मनात ठरवलेली गोष्ट कोणत्याही उपायाने, कोणालाही बदलता येत नाही.
स यद्ब्रूयान्महाबाहुस्तत्कार्यमविशङ्कया । वासुदेवेन तीर्थेन क्षिप्रं संशाभ्य पाण्डवैः
महाबाहू जो काही सांगेल, ते निःसंशयपणे करावे; वासुदेवाने ते लवकर पांडवांपर्यंत पोहोचवावे.
धर्म्यमर्थ्यं च धर्मात्मा ध्रुवं वक्ता जनार्दनः। तस्मिन्वाच्याः प्रिया वाचो भवता बान्धवैः सह
जनार्दन हा धर्मात्मा आहे आणि तो नेहमी योग्य व हिताचेच बोलेल; त्याच्याशी तू आणि तुझे बांधव प्रेमळ शब्द बोलावेत.
न पर्याप्तोस्मि यद्राजञ्श्रियं निष्केवलामहम् । तैः सहेमामुपाश्रीयां यावज्जीवं पितामह
राजन, माझ्याकडे असलेली शुद्ध संपत्ती मला पुरेशी वाटत नाही; त्या सर्वांसह, पितामह, मी हा सुवर्णसंपत्ती आयुष्यभर उपभोगू इच्छितो.
इदं तु सुमहत्कार्यं श्रुणु मे यत्समर्थितम् । परायणं पाण्डवानां नियच्छामि जनार्दनम्
पण मी ठरवलेली ही फार मोठी गोष्ट ऐक: मी पांडवांसाठी जनार्दनाला आधार म्हणून नेमतो.
तस्मिन्बद्धे भविष्यन्ति वृष्णयः पृथिवी तथा। पाण्डवाश्च विधेया मे स च प्रातरिहैप्यति
जेव्हा तो त्यांच्याशी जोडला जाईल, तेव्हा वृष्णी आणि पृथ्वीही तसेच होतील; पांडव माझ्या अधीन राहतील आणि तो सकाळी इथे येईल.
अत्रोपायान्यथा सम्यङ्न बुद्ध्येत जनार्दनः । न चापायो भवेत्कश्चित्तद्भवान्प्रब्रवीतु मे
इथे जनार्दनाने इतर योग्य उपाय न शोधले आणि काही धोका नसेल, तर महाराज, ते मला सांगावे.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा घोरं कृष्णेऽभिसंहितम्। धृतराष्ट्रः सहामात्यो व्यथितो विमनाभवत्
कृष्णावर उद्दिष्ट केलेली ती भीषण वचने ऐकून धृतराष्ट्र आणि त्याचे मंत्री फारच व्यथित आणि खचले.
ततो दुर्योधनमिदं धृतराष्ट्रोऽब्रवीद्वचः । मैवं वोचः प्रजापाल नैष धर्मः सनातनः
त्यावर धृतराष्ट्राने दुर्योधनाला म्हटले, "असं बोलू नकोस, प्रजापालना; हे सनातन धर्माला धरून नाही."
दूतश्च हि हृषीकेशः संबन्धी च प्रियश्च नः। अपापः कौरवेयेषु स कथं बन्धमर्हति
हृषीकेश हा आपला दूत आहे, आपला नातेवाईक आहे आणि आपल्याला प्रिय आहे; तो कौरवांमध्ये निष्पाप आहे—त्याला कैद करण्याचा विचारही कसा करता येईल?
परीतस्तव पुत्रोऽयं धृतराष्ट्र सुमन्दधीः । वृणोत्यनर्थं नैवार्थं याच्यमानः सुहृज्जनैः
धृतराष्ट्रा, तुझा हा मुलगा अत्यंत मंदबुद्धी आहे; मित्रांनी समजावले तरी तो फायद्याऐवजी नेहमीच आपलेच नुकसान निवडतो.
इममुत्पथि वर्तन्तं पापं पापानुबन्धिनम्। वाक्यानि सुहृदां हित्वा त्वमप्यस्यानुवर्तसे
मित्रांच्या हिताच्या शब्दांना दुर्लक्ष करून, तूही या पापाच्या मार्गावर चालणाऱ्या, पापाच्या फेऱ्यात अडकलेल्या तुझ्या मुलाच्या मागे चाललास.
कृष्णमक्लिष्टकर्माणमासाद्यायं सुदुर्मतिः । तव पुत्रः सहामात्यः क्षणेन न भविष्यति
अक्लिष्ट कर्म करणाऱ्या कृष्णाच्या सान्निध्यात तुझा मुलगा आणि त्याचे मंत्री क्षणभरही टिकणार नाहीत.
पापस्यास्य नृशंसस्य त्यक्तधर्मस्य दुर्मतेः । नोत्सहेऽनर्थसंयुक्ताः श्रोतुं वाचः कथंचन
या पापी, निर्दयी, धर्म सोडलेल्या आणि वाईट बुद्धीच्या माणसाच्या अशुभ शब्दांना मी अजिबात सहन करू शकत नाही.
इत्युक्त्वा भरतश्रेष्ठो वृद्धः परममन्युमान् । उत्थाय तस्मात्प्रातिष्ठद्भीष्मः सत्यपराक्रमः
असं म्हणून, वृद्ध आणि अत्यंत क्रुद्ध असलेला भीष्म, भरतांमध्ये श्रेष्ठ, तिथून उठून सत्य आणि पराक्रमाने भरलेला निघून गेला.
प्रातरुत्थाय कृष्णस्तु कृतवान्सर्वमाह्निकम्। ब्राह्मणैरभ्यनुज्ञातः प्रययौ नगरं प्रति
कृष्णाने पहाटे उठून सर्व सकाळच्या विधी केले आणि ब्राह्मणांची परवानगी घेऊन तो नगराकडे निघाला.
तं प्रयान्तं महाबाहुमनुज्ञाप्य महाबलम् । पर्यवर्तन्त ते सर्वे वृकस्थलनिवासिनः
तो बलवान कृष्ण निघताना, वृषस्थळातील सर्व लोकांनी त्याला निरोप दिला आणि परतले.
प्रददौ पुण्डरीकाक्षो रत्नानि च धनानि च। तान्प्रस्थाप्य महाबाहुरुपायात्कुरुसंसदम्
पुण्डरीकाक्ष कृष्णाने रत्ने आणि धन वाटले; त्यांना पाठवून, तो बलवान कृष्ण कुरू सभेकडे गेला.
धार्तराष्ट्रास्तमायान्तं प्रत्युञ्जग्मुः स्वलङ्कृताः । दुर्योधनादृते सर्वे भीष्मद्रोणकृपादयः
धृतराष्ट्राचे पुत्र, दुर्योधन वगळता, भीष्म, द्रोण, कृप आणि इतर सर्व शोभिवंत होऊन त्याच्या स्वागतासाठी आले.
पौराश्च बहुला राजन्हृषीकेशं दिदृक्षवः । यानैर्बहुविधैरन्ये पद्भिरेव तथाऽपरे
राजा, हृषीकेशाला पाहण्यासाठी अनेक नगरवासी विविध वाहनांतून आले, तर काही पायीच आले.
स वै पथि समागम्य भीष्मेणाक्लिष्टकर्मणा । द्रोणेन धार्तराष्ट्रैश्च तैर्वृतो नगरं ययौ
मार्गात अक्लिष्टकर्मी भीष्म, द्रोण आणि धृतराष्ट्रपुत्र यांच्या सोबत कृष्णाने नगरात प्रवेश केला.
कृष्णसंमाननार्थं च नगरं समलङ्कृतम्। बभूव राजमार्गश्च बहुरत्नसमाचितः
कृष्णाच्या स्वागतासाठी नगर सुंदरपणे सजवले होते आणि राजमार्ग अनेक मौल्यवान रत्नांनी भरला होता.
न च कश्चिद्गृहे राजंस्तदाऽऽसीद्भरतर्षभ। न स्त्री न वृद्धो न शिशुर्वासुदेवदिदृक्षया
त्या वेळी, भरतश्रेष्ठा, वासुदेवाला पाहण्यासाठी कोणतीही स्त्री, वृद्ध किंवा मूल घरात नव्हते; सर्वजण बाहेर पडले होते.