एतद्धि रुचिराकारैः प्रासादैरुपशोभितम् । शिवं च रमणीयं च सर्वर्तु सुमहाधनम्
हे घर सुंदर राजवाड्यांनी सजलेलं, सर्व ऋतूंना योग्य, मंगल आणि रमणीय आहे, आणि मोठ्या संपत्तीचं आहे.
सर्वमस्मिन्गृहे रत्नं मम दुर्योधनस्य च। यद्यदर्हति वार्ष्णेयस्तत्तद्देयमसंशयम्
या घरातली माझी आणि दुर्योधनाची सर्व दागदागिने, रत्ने—वृष्णीकुलातील कृष्णाला जे जे योग्य आहे, ते नक्की द्या.
राजन्बहुमतश्चासि त्रैलोक्यस्यापि सत्तमः। संभावितश्च लोकस्य संमतश्चासि भारत
राजा, तू तिन्ही लोकांतही अत्यंत मान्य आणि श्रेष्ठ आहेस; लोक तुझा सन्मान करतात आणि भारतवंशात तुझा आदर आहे.
यत्त्वमेवंगते ब्रूयाः पश्चिमे वयसि स्थितः। शास्त्राद्वा सुप्रतर्काद्वा सुस्थिरः स्थविरो ह्यसि
तू आयुष्याच्या शेवटी उभा राहून असे बोलतोस, हे शास्त्र किंवा योग्य विचारावरून असो—हे तुझ्या स्थैर्याचं आणि प्रज्ञेचं लक्षण आहे.
लेखा शशिनिभाः सूर्ये महोर्मिरिव सागरे। धर्मस्त्वयि तथा राजन्निति व्यवसिताः प्रजाः
जसं सूर्याच्या पृष्ठभागावर चंद्रासारख्या रेषा किंवा समुद्रावर मोठ्या लाटा दिसतात, तसं लोकांना वाटतं की, राजा, तुझ्यातच धर्म स्थिर आहे.
सदैव भावितो लोको गुणौघैस्तव पार्थिव । गुणानां रक्षणे नित्यं प्रयतस्व सबान्धवः
राजा, लोक नेहमीच तुझ्यात गुणांची संपत्ती आहे असं मानतात; म्हणून नेहमी आपल्या नातलगांसह हे गुण जपण्यासाठी प्रयत्न कर.
आर्जवं प्रतिपद्यस्व मा बाल्याद्ब्रहु नीनशः। राजन्पुत्रांश्च पौत्रांश्च सुहृदश्चैव सुप्रियान्
सरळपणा अंगीकार, बालिशपणामुळे नीचपणा करू नकोस; राजा, आपल्या मुलांना, नातवंडांना आणि प्रिय मित्रांना जप.
यत्त्वं दित्ससि कृष्णाय राजन्नतिथये बहु । एतदन्यच्च दाशार्हः पृथिवीमपि चार्हति
राजा, तू कृष्णाला मोठ्या पाहुण्यासारखं जे काही द्यायचं ठरवलं आहेस, ते आणि त्याहूनही अधिक, दाशार्हाला म्हणजे कृष्णाला योग्य आहे—even पृथ्वीही.
न तु त्वं धर्ममुद्दिश्य तस्य वा प्रियकारणात्। एतद्दित्ससि कृष्णाय सत्येनात्मानमालभे
पण तू हे कृष्णाला धर्मासाठी किंवा त्याच्यावर प्रेमापोटी देत नाहीस; मी सत्य बोलतो, हे तुझ्या मनात नाही.
मायैषा सत्यमेवैतच्छद्मैतद्भूरिदक्षिणा । जानामि त्वन्मतं राजन्गूढं बाह्येन कर्मणा
ही काही फसवणूक नाही, हे खरंच आहे; तुझं बाह्य दान हे केवळ दिखावा आहे. राजा, तुझ्या मनात काय आहे ते मला माहीत आहे.
पञ्च पञ्चैव लिप्स्यन्ति ग्रामकान्पाण्डवा नृप । न च दित्ससि तेभ्यस्तांस्तच्छमं न करिष्यसि
राजा, पांडवांना फक्त पाच गावं हवी आहेत, पण तू त्यांनाही द्यायला तयार नाहीस; तू शांतता करणार नाहीस.
अर्थेन तु महाबाहुं वार्ष्णेयं त्वं जिहीर्षसि । अनेन चाप्युपायेन पाण्डवेभ्यो विभेत्स्यसि
तू मोठ्या बाहूंच्या वृष्णीकुलातील कृष्णाला संपत्तीने आपल्याकडे वळवू पाहतोस, आणि या मार्गाने पांडवांना घाबरवू इच्छितोस.
न च वित्तेन शक्योऽसौ नोद्यमेन न गर्हया। अन्यो धनञ्जयात्कर्तुमेतत्तत्त्वं ब्रवीमि ते
पण तो संपत्तीने, प्रयत्नाने किंवा निंदा करून वश होणार नाही; हे फक्त धनंजयच करू शकतो—हे मी तुला खरं सांगतो.
वेद कृष्णस्य माहात्म्यं वेदास्य दृढभक्तिताम्। अत्याज्यमस्य जानामि प्राणैस्तुल्यं धनञ्जयम्
मला कृष्णाचं मोठेपण आणि त्याची दृढ भक्ती माहीत आहे; धनंजय त्याच्यासाठी प्राणासारखा प्रिय आहे आणि त्याला सोडता येणार नाही, हेही मला ठाऊक आहे.
अन्यत्कुम्भादपांपूर्णादन्यत्पादावसेचनात्। अन्यत्कुशलसंप्रश्नान्नैवेक्ष्यति जनार्दनः
जनार्दन पाण्याने भरलेल्या कलशातील पाणी आणि पाय धुण्याचं पाणी किंवा केवळ औपचारिक कुशलप्रश्न यांना सारखं मानणार नाही.
यत्त्वस्य प्रियमातिथ्यं मानार्हस्य महात्मनः । तदस्मै क्रियतां राजन्मानार्होऽसौ जनार्दनः
राजा, या महान आणि मान्य पाहुण्याला जेवढा सन्मान आणि आदर द्यायला हवा, तो नक्की कर; जनार्दन सन्मानास पात्र आहे.
आशंसमानः कल्याणं कुरूनभ्येति केशवः । येनैव राजन्नर्थेन तदेवास्मा उपाकुरु
केशव कुरूंच्या कल्याणाची आशा ठेवून इथे येतो आहे. राजन, त्याचा जो हेतू आहे, तो आमच्यासाठी तू पूर्ण कर.
शममिच्छति दाशार्हस्तव दुर्योधनस्य च। पाण्डवानां च राजेन्द्र तदस्य वचनं कुरु
दाशार्हपुत्र तुझ्यासाठी, दुर्योधनासाठी आणि पांडवांसाठी शांतता इच्छितो, राजेंद्र. म्हणून त्याचे बोल ऐकून तसेच कर.
पिताऽसि राजन्पुत्रास्ते वृद्धस्त्वं शिशवः परे। वर्तस्व पितृवत्तेषु वर्तन्ते ते हि पुत्रवत्
राजन, तू वडील आहेस आणि ते तुझे पुत्र आहेत; तू वयस्कर आहेस, बाकीचे लहान आहेत. तू त्यांच्याशी वडिलांसारखे वाग, कारण ते तुझ्याशी मुलांसारखे वागतात.
यदाह विदुरः कृष्णे सर्वं तत्सत्यमच्युते। अनुरक्तो ह्यसंहार्यः पार्थान्प्रति जनार्दनः
विदुराने कृष्णाबद्दल जे काही सांगितले, ते सर्व अच्युतासाठी खरे आहे. कारण जनार्दन पांडवांवर खूप प्रेम करतो आणि त्याच्या निश्चयात अढळ आहे.
यत्तत्सत्कारसंयुक्तं देयं वसु जनार्दने । अनेकरूपं राजेन्द्र न तद्देयं कदाचन
राजेंद्र, जनार्दनाला आदर, सन्मान आणि भेटवस्तू अशा अनेक प्रकारे द्याव्यात, ते कधीच टाळू नये.
देशः कालस्तथाऽयुक्तो न हि नार्हति केशवः । मंस्यत्यधोक्षजो राजन्भयादर्चति मामिति
जरी जागा किंवा वेळ योग्य नसेल, तरी केशव सन्मानास पात्र आहे. नाहीतर अधोक्षज असे समजेल की 'तो मला भीतीपोटी सन्मान देतो.'
अवमानश्च यत्र स्यात्क्षत्रियस्य विशांपते। न तत्कुर्याद्बुधः कार्यमिति मे निश्चिता मतिः
जेथे क्षत्रियाचा अपमान होतो, तेथे बुद्धिमान माणसाने असे कधीच करू नये—ही माझी ठाम समजूत आहे.
स हि पूज्यतमो लोके कृष्णः पृथुललोचनः । त्रयाणामपि लोकानां विदितं मम सर्वथा
पृथुललोचन कृष्ण हा जगातील सर्वांत पूज्य आहे; हे मला तीनही लोकांमध्ये नक्कीच माहीत आहे.
न तु तस्मै प्रदेयं स्यात्तथा कार्यगतिः प्रभो । विग्रहः समुपारब्धो न हि शाम्यत्यविग्रहात्
पण जर त्याला काहीच दिलं नाही आणि असंच चालू राहिलं, प्रभो, तर वाद सुरू होईल आणि विना-विरोध तो थांबणार नाही.
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भीष्मः कुरुपितामहः। वैचित्रवीर्यं राजानमिदं वचनमब्रवीत्
हे ऐकून, कुरुपितामह भीष्माने वैचित्रवीर्याच्या पुत्राला हे शब्द सांगितले.
सत्कृतोऽसत्कृतो वाऽपि न क्रुध्येत जनार्दनः । `नावमंस्यत्यवज्ञातॄनवज्ञातोऽपि केशवः।' नालमेनमवज्ञातुं नावज्ञेयो हि केशवः
जनार्दनाचा सन्मान झाला किंवा अपमान झाला, तरी तो कधीच रागावत नाही; केशवाचा अपमान करणाऱ्यांचा तो तिरस्कार करत नाही. त्याचा तिरस्कार करणे योग्य नाही, कारण तो तिरस्कारास पात्र नाही.
यत्तु कार्यं महाबाहो मनसा कार्यतां गतम् । सर्वोपायैर्न तच्छक्यं केनचित्कर्तुमन्यथा
महाबाहो, मनात ठरवलेली गोष्ट कोणत्याही उपायाने, कोणालाही बदलता येत नाही.
स यद्ब्रूयान्महाबाहुस्तत्कार्यमविशङ्कया । वासुदेवेन तीर्थेन क्षिप्रं संशाभ्य पाण्डवैः
महाबाहू जो काही सांगेल, ते निःसंशयपणे करावे; वासुदेवाने ते लवकर पांडवांपर्यंत पोहोचवावे.
धर्म्यमर्थ्यं च धर्मात्मा ध्रुवं वक्ता जनार्दनः। तस्मिन्वाच्याः प्रिया वाचो भवता बान्धवैः सह
जनार्दन हा धर्मात्मा आहे आणि तो नेहमी योग्य व हिताचेच बोलेल; त्याच्याशी तू आणि तुझे बांधव प्रेमळ शब्द बोलावेत.